Η μικρή που γέρασε τον Τσάπλιν

Στην ταινία που γύρισε μετά τον «Χρυσοθήρα», ο Σαρλό ήλπιζε να στήσει μια αλληγορία για τη βασανισμένη ζωή του καλλιτέχνη. Αυτό που έζησε στα γυρίσματα όμως, ήταν ακόμη πιο σκληρό – σκεφτείτε πως, μέχρι να ολοκληρώσει το φιλμ, τα μαλλιά του είχαν ασπρίσει…

Κανένας άνδρας δεν αγαπήθηκε περισσότερο στην κινηματογραφική ιστορία από τον Τσάρλι Τσάπλιν – και μάλιστα σε παγκόσμια κλίμακα. Ο αλητάκος του μαγνήτιζε τα πλήθη, και όχι αδίκως: κανένας ήρωας δεν κυνήγησε με περισσότερο πείσμα την αποδοχή και την αγάπη από τον Σαρλό και κανένας θεατής δεν ταυτίστηκε περισσότερο με καποιον άλλον. Ο ρακένδυτος αστείος κύριος με το σβέλτο μπαστούνι εξέφρασε όλες αυτές μας τις αγωνίες, πέρα από τον εθνικό, ταξικό ή ακόμη και τον… ηλικιακό μας προσδιορισμό: τελευταίως παρακολουθώ αδιάκοπα τις ταινίες του με την πεντάχρονη κόρη μου και, ειλικρινά, κάθε φορά που τις βλέπουμε αντιδρούμε με τον ίδιο τρόπο, στις ίδιες σκηνές: γελάμε μαζί, δακρύζουμε μαζί, αγωνιούμε μαζί. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάποιον άλλον σκηνοθέτη που να κατόρθωσε τέτοιο χατ-τρικ. Επειδή λοιπόν ήταν τέτοια η δημοτικότητά του, ο Τσάπλιν σπανίως μπορούσε να περάσει απαρατήρητος. Κάθε του κίνηση γινόταν αντικείμενο σχολιασμού και όσο και αν ο ίδιος προσπαθούσε να αποφεύγει τα μπερδέματα, στο τέλος βρισκόταν διαρκώς μπλεγμένος. Το 1924, ο πρωταγωνιστής και δημιουργός είχε βάλει μπρος τη νέα του παραγωγή που θα ακολουθούσε το μεγάλο σουξέ του «Χρυσοθήρα». Ο τίτλος ήταν απλώς «Το τσίρκο». Εκεί, ο αλητάκος βρίσκει καταφύγιο σ’ ένα ξεπεσμένο και πολύ κοντά στη χρεοκοπία τσίρκο, καθώς τον καταδιώκει ένας αστυνομικός. Την ώρα του προγράμματος λοιπόν κατρακυλάει στην πίστα. Η εμφάνισή του κάνει το κοινό να γελά και ο διευθυντής του τσίρκου τον προσλαμβάνει αμέσως σαν κλόουν. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: ο δυστυχής Σαρλό μπορεί να είναι αστείος μόνο «κατά λάθος». Μόνο όταν δεν το θέλει – επειδή ζει τη ζωή που ο καθένας μας απεύχεται. Και το κοινό τρελαίνεται να γελά με τα πραγματικά του χάλια (εκπληκτικό εύρημα!). Το ίδιο έτος, ο Τσάπλιν παντρεύεται τη Λολίτα ΜακΜάρεϊ, που εμφανιζόταν στις ταινίες του από τα επτά της χρόνια, έπειτα από παρότρυνση της δεσποτικής μητέρας της που την έλεγχε πλήρως. Η Λολίτα είχε παίξει το πονηρό κοριτσάκι στο «Χαμίνι» ενώ ο Τσάπλιν τής έδινε σταθερά μικρούς ρόλους που βοήθησαν τη μαμά να παρατήσει τη δουλειά της ως σερβιτόρα και να ασχοληθεί σοβαρά με την καριέρα της μονάκριβης κορούλας της. Υστερα από χρόνια πια, η δεκαεξάχρονη Λολίτα κρατά έναν βασικό ρόλο στον «Χρυσοθήρα», καταμεσής των γυρισμάτων όμως πιάνει την κοιλιά της και βγάζει ένα ξεφωνητό: το συνεργείο και ο σκηνοθέτης της ταινίας πληροφορούνται έτσι την εγκυμοσύνη της. Σύμφωνα με τους ρεπόρτερ, το πρόσωπο του Τσάπλιν ήταν «θεαματικά γκρίζο» κατά τη διάρκεια της γαμήλιας τελετής – η μητέρα και ο θείος της νύφης ήταν εκεί για να σιγουρευτούν πως ο γαμπρός δεν θα «την έκανε». Και η μαμά δεν σταμάτησε εκεί: εγκαταστάθηκε στο σπίτι της οικογένειας για δύο χρόνια καθώς «το παιδί δεν μπορεί να διευθύνει μόνο του το σπίτι». Μόνη διέξοδος του Τσάπλιν, τα πλατό της νέας του ταινίας. Στο σπίτι του άλλωστε, τα άγρια πάρτι των συγγενών τής καλής του δίνουν και παίρνουν.

Επειτα από έναν χρόνο προετοιμασίας λοιπόν, ο Τσάπλιν είναι έτοιμος να ξεκινήσει γυρίσματα και στις 11 Σεπτεμβρίου του 1926 φιλμάρονται οι πρώτες σκηνές. Το συνεργείο όμως θα αναγκαστεί να κάνει ένα μεγάλο διάλειμμα μετά τον πρώτο μόλις μήνα: το εργαστήριο εμφάνισης φιλμ έχει καταστρέψει το αρνητικό. Κάποιες σκηνές πρέπει να ξαναγυριστούν – κάτι όχι απαραιτήτως κακό για τον αιωνίως τελειομανή Τσάπλιν. Η φωτιά όμως που ξέσπασε στα στούντιό του λίγες εβδομάδες μετά ήταν άλλη ιστορία: κόστισε πολύ χρήμα στον ίδιο και πολύ χρόνο στην παραγωγή, που έπρεπε να περιμένει μήνες ώσπου να ορθοποδήσει. Ανάμεσα στις σκηνές που καταστράφηκαν βρίσκονταν και κάποια επικίνδυνα ακροβατικά νούμερα με πρωταγωνιστή, φυσικά, τον ίδιο τον σκηνοθέτη που, αν και θα τα επαναλάβει, θα δηλώσει στη συνέχεια απογοητευμένος από το τελικό αποτέλεσμα. «Οι πρώτες απόπειρες τέτοιων επικίνδυνων σκηνών είναι συνήθως οι καλύτερες», θα δηλώσει στην αυτοβιογραφία του.

Την 1η Δεκεμβρίου του 1926, ο Τσάπλιν επιστρέφει στο σπίτι του για να αντιμετωπίσει το γνωστό τσούρμο των μεθυσμένων που διασκεδάζει εκεί κάθε βράδυ. Και χάνει τον έλεγχο. Μετά τον δυνατό καβγά, η σύζυγος παίρνει τα παιδιά, τους μπεκρήδες συγγενείς και εξαφανίζεται. Εναν μήνα μετά, θα σκάσει και η αίτηση διαζυγίου. Κάθε κουβέντα τους, κάθε υποψία «γυναικοδουλειάς», κάθε εμπιστευτική συνομιλία έχει συμπεριληφθεί στη «δικογραφία»: η μαμά της Λολίτας κατέγραφε τα πάντα, καθημερινά, στο σημειωματάριό της. Ξαφνικά, ο Τσάπλιν συνειδητοποιεί πως το σχέδιο είχε καταστρωθεί εξ αρχής: μαμά και κόρη απαιτούν ένα εκατομμύριο δολάρια. Ο Τσάπλιν αφήνει τα γυρίσματα του «Τσίρκου» στη μέση και βρίσκει καταφύγιο στους δικηγόρους του ενώ μια παρέα «νομίμων εκπροσώπων» της Λολίτας κατάσχουν ολόκληρη την περιουσία του. Και εκείνος παθαίνει νευρικό κλονισμό.

Εγκλωβισμένος στη νευρολογική κλινική της Νέας Υόρκης, ο Τσάπλιν θα υποβληθεί σε θεραπεία με ηλεκτροσόκ από τον διάσημο νευρολόγο δρ Γκούσταβ Τιεκ και θα περάσουν μήνες ώσπου να ξαναβρεί τα λογικά του. Οταν συνέλθει, θα ανακαλύψει πως οι λεπτομέρειες του έγγαμου βίου του έχουν «βγει» στη δημοσιότητα, με κάθε λεπτομέρεια. Η ταινία μοιάζει να έχει ήδη ξεχαστεί. Ο Τύπος όμως δεν είναι ολοκληρωτικά αρνητικός απέναντι στον ηθοποιό. Η εφημερίδα «Sun» γράφει ένα εντυπωσιακό σε έκταση άρθρο, αναφέροντας το εξής: «Τα ίδια ζώα που λάτρευαν τον Τσάπλιν έξι μήνες πριν, ετοιμάζονται να τον κατασπαράξουν: ας μάθει κάτι λοιπόν για την ψυχολογία του όχλου που δείχνει να διασκεδάζει με τις σεξουαλικές λεπτομέρειες μιας δίκης που σε καμία περίπτωση δεν θα έπρεπε να είναι δημόσια – και όμως έχει γίνει “θέμα” σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες». Ετσι, το «τιμ» μαμάς και κόρης, φοβούμενο πως μπορεί και να χάσει τη δίκη, απειλεί τον Τσάπλιν πως θα αποκαλύψει τα ονόματα «πέντε γνωστών ηθοποιών που είχαν παράνομα ερωτικές σχέσεις» μαζί του.

Στις 22 Αυγούστου του 1927, ο Τσάπλιν καταθέτει 625.000 δολάρια στον κοινό λογαριασμό της οικογένειας και επιστρέφει στην ταινία του. Και εκεί τον περιμένει ένα νέο πρόβλημα που ζητά λύση. Λύση απλή, αλλά και τραγική: τα μαλλιά του Τσάπλιν έχουν ασπρίσει. Βάφοντας τα μαλλιά του, ο πικραμένος δημιουργός λέει στον φωτογράφο του: «Αυτά που πέρασα, με γέρασαν δέκα χρόνια».

Στο μεταξύ, ο βωβός κινηματογράφος είχε αρχίσει να χάνει έδαφος – η πρώτη ομιλούσα ταινία «Ο τραγουδιστής της τζαζ» ήδη είχε κυκλοφορήσει στις αίθουσες όταν το «Τσίρκο» έκανε την πρεμιέρα του στις 6 Ιανουαρίου του 1928. Η τελευταία σκηνή του (που γυρίστηκε τέσσερις ημέρες μετά την προβολή του «The Jazz singer») απεικονίζει έναν θίασο που φεύγει, αφήνοντας πίσω του μια κουρελιασμένη σκηνή, ένα έρημο τοπίο και έναν Σαρλό ερωτευμένο και μόνο, για άλλη μια φορά. Η μία εικόνα μοιάζει να συμπληρώνει την άλλη – το Σινεμά συνεχίζει την πορεία του στο μέλλον, αφήνοντας πίσω τις εποχές των σιωπηλών κλόουν. Και όμως, η εμπορική επιτυχία του φιλμ ήταν μεγάλη. Μέχρι εκείνη τη χρονιά, «Το Τσίρκο» ήταν η έβδομη πιο πετυχημένη ταινία στην κινηματογραφική ιστορία. Και η Ακαδημία των Οσκαρ θα απονείμει στον Τσάπλιν ένα ειδικό βραβείο «για ευστροφία και διάνοια στην υποκριτική, συγγραφική και σκηνοθετική δουλειά» του.