«Ελληνικό χέρι» στη Νίκη της Σαμοθράκης

Κομψή και επιβλητική, όπως ταιριάζει στην οικοδέσποινα του πρώτου σε επισκεψιμότητα μουσείου στον κόσμο, του Λούβρου, στεκόταν επί 129 χρόνια στην κορυφή της σκάλας Νταρού και επί έναν αιώνα – έως ότου λειτουργήσει η είσοδος από την πυραμίδα του Ι. Μ. Πέι – υποδεχόταν όσους περνούσαν το κατώφλι του γαλλικού μουσείου.

Η Νίκη της Σαμοθράκης, όμως, από την περασμένη Τρίτη «πέταξε» από τη θέση της. Και για ενάμιση χρόνο θα «νοσηλευθεί» (για τέταρτη φορά από την ανεύρεσή της πριν από 150 χρόνια) σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα λίγα μέτρα πιο κει, όπου ειδικοί – αρχαιολόγοι και συντηρητές – έχουν επιστρατευτεί για να της σβήσουν τα σημάδια του χρόνου, αλλά και να την πλύνουν, καθώς σκόνη και ρύποι έχουν λερώσει τόσο το κορμί της όσο και το γεμάτο πτυχώσεις ρούχο της, φροντίζοντας παράλληλα το ορθογώνιο βάθρο της και τη βάση της, που μοιάζει με πλώρη τριημιολίας, ενός δηλαδή ελαφρού πολεμικού πλοίου ροδιακού τύπου.

Αν όλα πάνε καλά – και βρεθεί το ένα εκατ. ευρώ επιπλέον των τριών που είχαν ήδη εξασφαλιστεί μέσω καμπάνιας που διοργανώνει το Λούβρο (έως τώρα έχει συγκεντρωθεί το 3% του ποσού) -, θα επιστρέψει στη θέση της το ερχόμενο καλοκαίρι.

Τι όμως θα συμβεί πίσω από τις κλειστές πόρτες στο διάσημο ελληνιστικό γλυπτό, που όπως και τα Γλυπτά του Παρθενώνα ξενιτεύτηκε στο Παρίσι, έπειτα από συμφωνία των Γάλλων με τις οθωμανικές Αρχές;

«Δεν είναι εύκολη υπόθεση η συντήρηση ενός γλυπτού, όπως η Νίκη της Σαμοθράκης», λέει στα «ΝΕΑ» ο Δημήτρης Μάτσας, προϊστάμενος της ΙΘ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και ο μοναδικός ώς τώρα Ελληνας που έχει προσκληθεί με επιστολή από τον διευθυντή του Λούβρου, Ζαν Λικ Μαρτινέζ, να συμμετάσχει στη διεθνή γνωμοδοτική επιτροπή σχετικά με τη συντήρηση της μαρμάρινης Νίκης.

Οι βασικές δυσκολίες είναι δύο. «Πρώτον το γλυπτό είναι καμωμένο σε τμήματα, πρακτική πολύ συνηθισμένη στην περιοχή της Μικράς Ασίας και του Ανατολικού Αιγαίου περί το 160 π.Χ., οπότε και χρονολογείται η Νίκη», εξηγεί ο Δημήτρης Μάτσας. «Θα πρέπει λοιπόν να δούμε αν θα αποσυναρμολογηθεί».

Και ο δεύτερος λόγος που κάνει την επέμβαση στη Νίκη δύσκολη είναι το δεξί της φτερό. «Δεν είναι συμπληρωμένο από γύψο και η νεότερη έρευνα έχει δείξει πως ήταν διαφορετικό από το αριστερό που σώζεται και πως δεν έχει τοποθετηθεί στη σωστή θέση».

Στις 17 Σεπτεμβρίου

Θα δοθεί λοιπόν όσο καιρό η Νίκη – το εντυπωσιακό ανάθημα που ίσως συνδέεται με τον Περσέα, γιο του Φιλίππου Ε’ της Μακεδονίας – θα νοσηλεύεται, λύση σε αυτά τα προβλήματα; «Δεν ξέρουμε ακόμη. Ολες τις λεπτομέρειες θα τις μάθουμε στις 17 Σεπτεμβρίου, οπότε και θα παρουσιαστεί αναλυτικά στην επιτροπή το πρόγραμμα συντήρησης», εξηγεί ο κ. Μάτσας.

Κι αν το βέβαιο είναι ότι θα αφαιρεθεί η τσιμεντένια βάση που τοποθετήθηκε το 1934, προς το παρόν δεν είναι στο πρόγραμμα η συμπλήρωση του εμβληματικού αγάλματος – το ύψος του οποίου χωρίς τη βάση ξεπερνά τα 3 μ. – με τα 85 θραύσματα που έχει φέρει στο μεταξύ στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. «Πενήντα οκτώ θραύσματα προέρχονται από την πλώρη, δεκαπέντε από το άγαλμα και τα υπόλοιπα από τη βάση, τα οποία αν εντάσσονταν στο σύνταγμα της Νίκης, δεν θα άλλαζαν τόσο την εικόνα του ίδιου του αγάλματος όσο θα βοηθούσαν στην αποκατάσταση του σχήματος της πλώρης και θα ψήλωναν τη βάση κατά μερικά εκατοστά», εξηγεί ο Δημήτρης Μάτσας.

«Δεν έχει γίνει κάποια κρούση για την ένταξή τους στο μνημείο. Ωστόσο, έχει γίνει εν μέρει από το αμερικανικό Πανεπιστήμιο Εμορι σάρωση των θραυσμάτων με λέιζερ ώστε να μπορούν να αναπαραχθούν εκμαγεία. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, θα είναι πολύ σημαντικό, διότι έτσι οι επισκέπτες θα αποκτούσαν μια πληρέστερη και πιο κοντά στην πραγματικότητα εικόνα για τη Νίκη», επισημαίνει.

Παρ’ όλ’ αυτά, τα αυθεντικά κομμάτια της Νίκης που δεν βρίσκονται στο Λούβρο οι επισκέπτες της Σαμοθράκης θα έχουν την ευκαιρία να τα βλέπουν στη νέα έκθεση που σχεδιάζεται στο υπό ανακαίνιση Μουσείο της Σαμοθράκης, που προγραμματίζεται να επαναλειτουργήσει το καλοκαίρι του 2015.