Η εκπαιδευτική ιστορία του 20ού αιώνα μέσα από τα Αλφαβητάρια

Πέρα από τη νοσταλγία που κρύβει το πρώτο βιβλίο για τον καθένα από μας, το αλφαβητάρι έχει επίσης τη δική του ιστορία που ταυτίζεται με την ιστορία της γλώσσας μας. «Μια ιστορία πολιτικής και κοινωνικής “πάλης”. Ιστορία της εξέλιξης ή της οπισθοδρόμησης», όπως είπε χαρακτηριστικά ο καθηγητής Γλωσσολογίας και μελετητής του εκπαιδευτικού «χάρτη» της σύγχρονης Ελλάδας Γιώργος Μπαμπινιώτης, κατά την παρουσίαση της σειράς με τα αλφαβητάρια-αναγνωστικά που θα προσφέρεται από αυτή την Κυριακή μαζί με το «Βήμα».

Αποτέλεσμα πολύμηνης και επίπονης έρευνας σε παλαιοπώλες, συλλέκτες και εκπαιδευτικούς οργανισμούς ώστε να συγκεντρωθούν όλα τα αλφαβητάρια και αναγνωστικά του προηγούμενου αιώνα, «η σειρά συμπυκνώνει ουσιαστικά την εκπαιδευτική ιστορία ολόκληρου του 20ού αιώνα» δήλωσε ο διευθυντής της εφημερίδας Αντώνης Καρακούσης.

Πρώτο θα διανεμηθεί το «Αλφαβητάριο» ή «Αλφαβητάρι με τον ήλιο» του 1919, το τρίτο κρατικό αλφαβητάριο που είχε κυκλοφορήσει στην Ελλάδα (το πρώτο είχε εκδοθεί το 1860) και το πρώτο που γράφτηκε «εις την κοινήν ομιλουμένην». Ηταν η κορύφωση των γλωσσικών αγώνων μιας εικοσαετίας. Λίγα χρόνια αργότερα το βιβλίο που εισήγαγε τη δημοτική στην ελληνική εκπαίδευση θα κινδύνευε να κριθεί παράνομο και να οδηγηθεί «στην πυρά». Μετά τη νίκη του Ελευθερίου Βενιζέλου όμως το 1928, το «Αλφαβητάριο» επανήλθε θριαμβευτικά στα σχολεία.

Η συγγραφή του είχε ανατεθεί σε επιτροπή αποτελούμενη από τους Δ. Ανδρεάδη, Α. Δελμούζο, Μ. Τριανταφυλλίδη, Π. Νιρβάνα και Ζαχ. Παπαντωνίου ενώ την εικονογράφηση με σκοπό να μορφώσει «την παρατηρητικότητα και την καλαισθησία του παιδιού» ανέλαβε ο ζωγράφος Κ. Μαλέας. Και ήταν τόσο επιτυχημένη που απέσπασε επαίνους ακόμη και από πολέμιους του βιβλίου.