Από την αλβανική επαιτεία στο οικοτροφείο

Στο Ιδρυμα Αγία Βαρβάρα τίποτα δεν θυμίζει την περίοδο που φιλοξενούνταν εκεί τα παιδιά των φαναριών. Το πρόγραμμα αδράνησε μετά το 2002 και το κτίριο που ορθώνεται πλάι στη Λεωφόρο Συγγρού στεγάζει σήμερα μόνο κορίτσια οικογενειών με οικονομικές δυσκολίες και άλλα προβλήματα. Στις ανακαινισμένες αίθουσές του και στους τοίχους με τη μαρμάρινη επένδυση δεν αντηχούν οι σκληρές ιστορίες όπως τότε, πριν από 15 χρόνια. Αν ψάξεις όμως στα αρχεία θα διαβάσεις υποθέσεις παραμέλησης και εκμετάλλευσης.

Από όλα τα παιδιά των φαναριών που φιλοξενήθηκαν εκεί, τα αδέλφια Γιόργκο και Ντιμίτρι Κ. παρέμειναν το μεγαλύτερο διάστημα, συνολικά 74 ημέρες, πριν σταλούν στην Παιδόπολη του Βόλου. Σύμφωνα με το ιστορικό τους που βρίσκεται στα αρχεία του Ιδρύματος Αγία Βαρβάρα, τα δύο παιδιά μεγάλωσαν στην Αλβανία σε μια φτωχή οικογένεια. Ο πατέρας τους δεν μπορούσε να δουλέψει καθώς είχε υποστεί κάποιο εργατικό ατύχημα και η θεία των παιδιών διαβεβαίωσε ότι θα βοηθούσε την οικογένεια βρίσκοντας στους ανηλίκους δουλειά στα φανάρια. Η μητέρα επέτρεψε στους γιους της να φύγουν για την Ελλάδα με την αδελφή της, ελπίζοντας ότι θα μπορούσε να στηριχθεί οικονομικά σε αυτούς. Η θεία τους όμως δεν έστειλε ποτέ χρήματα στην Αλβανία. Μόνο μία φορά τηλεφώνησε στην αδελφή της, λέγοντας ότι κάποιος Αλβανός από το Φιέρι είχε απαγάγει έναν από τους γιους της και ζητούσε λύτρα 300.000 δραχμές. Ο θείος των παιδιών τα χτυπούσε συχνά επειδή δεν συγκέντρωναν όσα χρήματα ήθελε. Ωσπου τα δύο αγόρια δραπέτευσαν από το σπίτι, συνέχισαν την επαιτεία και κατέληξαν στο Αγία Βαρβάρα όταν τα εντόπισε η Αστυνομία.

Θύμα ξυλοδαρμού και κυκλωμάτων διακίνησης ήταν και ο 13χρονος Αρλίντι Μπ. με καταγωγή από τη Λούσια της Αλβανίας. Σύμφωνα με τα αρχεία του Αγία Βαρβάρα, τον είχε απαγάγει κάποιος από το Φιέρι και τον ανάγκαζε να επαιτεί με άλλα παιδιά στην περιοχή του Γαλατσίου.

Η συντριπτική πλειονότητα των ανηλίκων που βρέθηκαν στο Αγία Βαρβάρα την περίοδο 1998-2002 ήταν αλβανικής καταγωγής. Αν και ο αρχικός σχεδιασμός του προγράμματος προέβλεπε φιλοξενία παιδιών ηλικίας έως 13 ετών, αρκετά ήταν μεγαλύτερα. Το ότι ήταν σχεδόν όλα αγόρια δυσκόλευε το έργο των επιμελητριών και τη συνύπαρξή τους με τα κορίτσια του οικοτροφείου. Κάθε τόσο οι εργαζόμενοι στο Αγία Βαρβάρα ζητούσαν με έγγραφά τους τη μεταστέγαση των παιδιών, καθώς προκαλούσαν φασαρίες.

Ορισμένα παιδιά, φοβούμενα αντίποινα των διακινητών τους, έλεγαν ότι είχαν έρθει μόνα τους στην Ελλάδα από την Αλβανία. Αυτό είχε δηλώσει και ο 6χρονος τότε Ολκι Γ. Είπε στους επιμελητές ότι εγκατέλειψε το σπίτι του στο Πόγραδετς «γιατί το φαγητό δεν ήταν αρκετό». Καθάριζε τζάμια αυτοκινήτων στα φανάρια για να επιβιώσει και κοιμόταν μαζί με τον φίλο του Αρμάντο σε βάρκες στον Πειραιά. Οι δύο ανήλικοι διέφυγαν από το Αγία Βαρβάρα στις 15 Αυγούστου 1999 αλλά εντοπίστηκαν από την Αστυνομία και επέστρεψαν την επομένη. Αστυνομικοί βρήκαν και την κατά δήλωσή της 4χρονη – τότε – Βαλεντίνα Μπ. λιπόθυμη στα φανάρια. Οι επιμελητές συμπέραναν ότι η ηλικία της ήταν μικρότερη και σε έγγραφό τους ζητούσαν πάνες και μεταστέγαση της μικρής σε πιο κατάλληλη δομή φιλοξενίας.

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. Παρά τις εξαφανίσεις των παιδιών και τις φανερές ελλείψεις, η πρώτη αξιολόγηση (ίσως και μοναδική αφού δεν διασώθηκε άλλο αντίστοιχο έγγραφο) έγινε στις 3 Φεβρουαρίου 1999. Οι αρμόδιοι αναφέρουν σε αυτήν ότι από τα πρώτα 34 παιδιά που φιλοξενήθηκαν τα 17 διέφυγαν. Στη δεύτερη φάση, από τα 17 παιδιά που συγκεντρώθηκαν τα 10 διέφυγαν. Ως τρόποι προσέγγισης των παιδιών οι υπεύθυνοι δηλώνουν το θεατρικό παιχνίδι, τη μουσική, τον χορό και τις χειροτεχνίες. Ωστόσο, ακόμη και για τα παιδιά που επαναπατρίστηκαν με σκοπό να σμίξουν με τις οικογένειές τους, αναφέρεται στην έκθεση αξιολόγησης ότι αγνοείται η τύχη τους. «Οι προσπάθειες της Κοινωνικής Υπηρεσίας, αρμόδιας για την υλοποίηση του προγράμματος, να ενημερωθεί για την κατάσταση των παιδιών που στάλθηκαν στις οικογένειές τους δεν απέδωσαν. Γιατί ούτε η αλβανική πρεσβεία ούτε οι τοπικοί φορείς βοήθησαν», γράφουν οι αρμόδιοι.       Γ.Π.