Φον Στέρνμπεργκ – Μάρλεν Ντίτριχ: Ερωτας με το πρώτο πλάνο

Την ανακάλυψε, τη δίδαξε καιτην κινηματογράφησε όπως κανένας άλλος. Και, φυσικά, την ερωτεύτηκε

«Μια βραδιά που επισκέφθηκα ένα μικρό θέατρο στο οποίο έπαιζαν δύο ηθοποιοί που ήδη είχα επιλέξει, πρόσεξα μία ηθοποιό, το πρόσωπο της οποίας ήταν αυτό ακριβώς που ήθελα. Αυτή ήταν η Μάρλεν Ντίτριχ. Σχεδόν όλοι έχουν αποδώσει την ανακάλυψή της σ’ εμένα. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Δεν είμαι ένας αρχαιολόγος που ανακάλυψα κάποια θαμμένα γυναικεία οστά. Είμαι ένας δάσκαλος που πήρε μια όμορφη γυναίκα, την καθοδήγησε, την εμφάνισε στο κοινό με προσοχή, οργάνωσε τα χαρίσματά της, κάλυψε τις ατέλειές της και την οδήγησε ν’ αποκρυσταλλώσει τον ρόλο που την έκανε γνωστή. Η ίδια ήταν ένα τέλειο μέσο, που ευφυέστατα απορρόφησε τις οδηγίες μου και παρά τους φόβους της ανταποκρίθηκε στη σύλληψή μου για το γυναικείο αρχέτυπο. Τα γυρίσματα άρχισαν τον Νοέμβριο και τέλειωσαν τον Δεκέμβριο. Ηταν το 1929, η Γερμανία ήταν ακόμη αδιαίρετη, αν και ο χώρος της ταινίας δεν είναι η Γερμανία: η πραγματικότητα μ’ ενδιέφερε ελάχιστα». Δήλωση του σκηνοθέτη Γιόζεφ Φον Στέρνμπεργκ με την οποία πολλοί  κοντινοί του ίσως και να διαφωνούσαν.

Στον «Γαλάζιο Αγγελο» που έμελλε να αλλάξει τον τρόπο που βλέπαμε τις μοιραίες γυναίκες στο σινεμά, η Μάρλεν διακηρύττει πως είναι πλασμένη για την αγάπη, επιδεικνύει τις γάμπες της, πετά την κιλότα της, αποτελεί μια εκρηκτική σεξουαλική περσόνα και παράλληλα μια γυναίκα-βαμπ, που χειρίζεται και καταστρέφει τους άνδρες.

Φυσικά και η ταινία του Φον Στέρνμπεργκ είχε προβλήματα με τη λογοκρισία στην Αμερική (και συγκεκριμένα στην Καλιφόρνια) ενώ απαγορεύτηκε στη ναζιστική Γερμανία το 1933, αν και η λατρεία που έτρεφε ο Χίτλερ για την ταινία και την Ντίτριχ είναι πλέον γνωστή – συχνά έβλεπε την ταινία σε ιδιωτική αίθουσα.

Στο φιλμ, ένας καθηγητής, τυπικός, παλαιών αρχών αυστηρός δάσκαλος, που ζει μια άχαρη, μίζερη και άδεια ζωή, ανακαλύπτει πως μερικοί μαθητές του συχνάζουν σε ένα καμπαρέ, τον «Γαλάζιο Αγγελο». Οταν όμως αποφασίζει να πάει να τους βρει, βρίσκεται αντιμέτωπος με κάτι που δεν είχε ποτέ φανταστεί: στη σκηνή του καμπαρέ βγαίνει η σαγηνευτική τραγουδίστρια Λόλα Λόλα και ο ίδιος, αντί να μαλώσει τους μαθητές του, μπλέκεται στα δίχτυα του έρωτα της νεαρής αυτής πανέμορφης καμπαρετζούς.

ΞΕΠΕΣΜΟΣ. Μέσα του ξεσπά ένα άσβεστο πάθος για τη Λόλα, που δεν σταματά πουθενά. Και αρχίζει ο, χωρίς τέλος,  ξεπεσμός του. Και χάνει οριστικά την αξιοπρέπειά του για χάρη της περίφημης Λόλα. Οταν τα γυρίσματα του «Γαλάζιου Αγγέλου» θα έφθαναν στο τέλος τους, η σύζυγος του Φον Στέρνμπεργκ θα έκανε αίτηση διαζυγίου, κατηγορώντας τον άνδρα της για «υπερβολική τρυφερότητα απέναντι στην ανακάλυψή του». Ακόμη και ο… Εμιλ Γιάνκινς, ο πρωταγωνιστής του φιλμ έκανε σκηνές ζηλοτυπίας στον σκηνοθέτη του, απειλώντας πως θα στραγγαλίσει την Ντίτριχ που «έκλεβε» όλη την προσοχή.

Στην ουσία, οι ταινίες που ο Φον Στέρνμπεργκ φίλμαρε με πρωταγωνίστρια τη μούσα του Μάρλεν Ντίτριχ αφορούσαν τη σχέση τους και τις ακραίες δυναμικές που προέκυπταν από αυτήν. Από τη μια, ο δεσποτικός κινηματογραφιστής που, όπως αναφέρουν όλες σχεδόν οι φιλμικές βιογραφίες, ήταν πραγματικός δικτάτορας στα πλατό: αν δούλευες στο συνεργείο του και έκανες μια στραβή ήταν δεδομένο πως δεν θα καλοπερνούσες.

Από την άλλη, η Μάρλεν. Μια γυναίκα δυναμική που δεν δίσταζε να κοντραριστεί στα ίσα με οποιονδήποτε την αντιμετώπιζε δίχως κάποια ένδειξη σεβασμού. Ο φον Στέρνμπεργκ όμως δεν μπορούσε να κρύψει τον άκρατο θαυμασμό του γι’ αυτό το τέλειο πλάσμα. Και σε καθεμία από τις έξι κοινές τους ταινίες, προσθέτει σεναριακά ένα αυστηρό αρσενικό δίπλα της, αποφασισμένο να την υποτάξει. Που βέβαια δεν το πετυχαίνει ποτέ. Η μεγαλομανία τού σκηνοθέτη τελικά θα συνέτριβε το ζεύγος. Οι εμπορικές αποτυχίες των τελευταίων συνεργασιών τους θα τους χώριζαν οριστικά.

Η Ντίτριχ και ο Φον Στέρνμπεργκ συνεργάστηκαν μαζί σε συνολικά έξι ταινίες: «Ο Γαλάζιος Αγγελος» (1929), «Μαρόκο» («Morocco», 1930), «Η ατιμασμένη» («Dishonored» 1931), «Σαγκάη εξπρές» («Shanghai Express», 1932), «Ξανθή Αφροδίτη» («Blond Venus», 1932) και «Τραγική τσαρίνα» («Scarlet Empress», 1934). Και στο «Μαρόκο», φορώντας φράκο και ημίψηλο καπέλο, ανέδειξε με μοναδικό τρόπο τη θηλυκότητα μέσα από το ανδρικό στυλ που ταυτίστηκε για πάντα με το όνομά της. Ο ανδρισμός της αγγίζει τις γυναίκες και η σεξουαλικότητά της τους άνδρες. Και όσο κι αν η ίδια η Ντίτριχ υπήρξε ένα μοναδικό φιλμικό φαινόμενο, κανείς δεν την κινηματογράφησε ποτέ όπως ο άνθρωπος που την ανακάλυψε και την ερωτεύτηκε.