Το χρονικό ενός έργου μαμούθ

Στο Courrier de Lyon της 24ης  Ιανουαρίου 1884 επισημαίνεται πως «οι διανοίξεις των ισθμών είναι στην ημερήσια διάταξη. Μετά το Suez, ο Παναμάς, μετά τον Παναμά, η Κόρινθος».

Στις 17 Νοεμβρίου 1869  έγιναν με λαμπρότητα, στην Αίγυπτο, τα εγκαίνια της διώρυγας του Suez. Την ίδια ημερομηνία ακριβώς φέρει και ο Νόμος ΤΜς’ της κυβέρνησης Θρασύβουλου Ζαΐμη «Περί διορύξεως του Ισθμού της Κορίνθου». «Αρθρον 1. Επιτρέπεται εις την Κυβέρνησιν να παραχωρήση εις ιδιώτην ή εταιρείαν αποκλειστικόν δικαίωμα προς διόρυξιν του Ισθμού της Κορίνθου επί τη βάσει των διατάξεων του παρόντος νόμου. Η διάρκεια του προνομίου δύναται να ορισθή κατ’ ανώτατον όριον εις 99 έτη». Παρότι οι Piat και Chollet υπέγραψαν μία σύμβαση τον Ιανουάριο 1870 και ίδρυσαν την Société d’ Etudes du Canal Maritime de Corinthe, ακολούθησε μία περίοδος αδράνειας.

Το 1881, με βασιλικό διάταγμα της 18ης Μαΐου, παραχωρείται «στον στρατηγό Στέφανο Tούρρ (Istvan Türr) το δικαίωμα της διορύξεως του Ισθμού της Κορίνθου». O Türr, ουγγρικής καταγωγής, επίτιμος υπασπιστής του βασιλιά της Ιταλίας Vittore Emmanuele, ανήκε στην επίλεκτη ομάδα του Ferdinand de Lesseps.

Στις 4 Μαΐου 1882, ο βασιλιάς  Γεώργιος εγκαινίασε την έναρξη των εργασιών. Στις 21 Ιουνίου 1882, ιδρύθηκε η «Société Internationale du Canal maritime de Corinthe», με  επίτιμο Πρόεδρο τον Ferdinand de Lesseps και Πρόεδρο τον Ι. Τürr. Αρχιμηχανικός επελέγη ο επίσης ουγγρικής καταγωγής Bela Gerster.

«Χάρη στο Δελτίο, Bulletin de la Société Internationale du Canal Maritime de Corinthe, που εξέδιδε η εταιρεία, περίπου δέκα φορές τον χρόνο – το πρώτο φύλλο δημοσιεύτηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 1882 – μπορούμε να παρακολουθήσουμε λεπτομερέστατα την πορεία του μεγάλου αυτού έργου. Παραθέτουμε ενδεικτικά ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα: Στις 22 Ιανουαρίου 1884, έγινε στη Lyon, η δοκιμή της πρώτης μεγάλης βυθοκόρου, ονόματι Isthmia, μιας εκ των δύο “βυθοκόρων-μαμούθ” όπως αποκαλούνται, η δεύτερη δε θα ονομαστεί Poseidonia, με δυνατότητα άντλησης πέντε χιλιάδων κυβικών μέσα σε δέκα ώρες. Αναφέρεται το όνομα των κατασκευαστών των μηχανημάτων όπως και το γεγονός πως ο de Lesseps επισκέφθηκε το εργοτάξιο και έδωσε «την υψηλή έγκρισή του». Παράλληλα με τη διάνοιξη του Ισθμού, το 1883, η ελληνική κυβέρνηση επέτρεψε στη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή να προβεί σε αρχαιολογικές ανασκαφές. (Θυμίζουμε πως τον Ιούλιο του 1876 είχε δοθεί άδεια στον Σλήμαν να εξερευνήσει τις Μυκήνες). Ο αρχαιολόγος Paul Monceaux μελέτησε το ιερό του Ποσειδώνα και τα σημαντικά έργα της εποχής του Νέρωνα για τη διάνοιξη του Ισθμού. Ανακαλύφθηκαν η μεγάλη ρωμαϊκή πύλη της εισόδου των αρμάτων που κατέφθαναν απ’ όλη την επικράτεια για τους αγώνες των Ισθμίων, ορισμένες επιγραφές όπως και πολλά αξιόλογα γλυπτά», υπογραμμίζει η καθηγήτρια Ιωάννα Κωνσταντουλάκη-Χάντζου.    

Οι δυσκολίες. Καθοριστική για τη Διώρυγα ήταν η συμβολή του Ανδρέα Συγγρού. Ειδικότερα το 1887, ενώ ώς τότε το έργο προχωρούσε ομαλά, παρουσιάστηκαν οι πρώτες δυσκολίες. Στις 9 Μαρτίου 1887, ο στρατηγός Τürr ζήτησε από την ελληνική κυβέρνηση παράταση για την αποπεράτωση των εργασιών. Με το Βασιλικό Διάταγμα της 14ης Απριλίου 1887, «χορηγείται προς αποπεράτωσιν των έργων του Ισθμού της Κορίνθου παράτασις προθεσμίας μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου του έτους 1891».

Ομως, το λεγόμενο «σκάνδαλο του Παναμά» αφενός που συγκλόνισε τη διεθνή κοινή γνώμη και το διεθνές οικονομικό γίγνεσθαι και αφετέρου η πτώχευση του Comptoir d’Escompte, βάρυναν καθοριστικά με αρνητικό τρόπο την εξεύρεση νέων κεφαλαίων και συνεπώς την εξέλιξη των εργασιών της διώρυγας της Κορίνθου. Σύμφωνα με τον Τürr, τα δύο τρίτα του έργου είχαν ολοκληρωθεί και απέμενε το υπόλοιπο ένα τρίτο.

Τη σκυτάλη παίρνει τότε ο Ανδρέας Συγγρός παρεμβαίνοντας με τα απαραίτητα κεφάλαια και ιδρύοντας, τον Μάιο του 1890, την ανώνυμη εταιρεία «Εταιρεία της διώρυγος της Κορίνθου» με σκοπό να φέρει εις πέρας το ημιτελές έργο.