Η πρωτεύουσα των μοναχικών

Πρωτεύουσα των singles και σύμβολο της δημογραφικής παρακμής ενός έθνους, μητρόπολη της οποίας τα θέλγητρα προσελκύουν χιλιάδες νέους ανθρώπους από όλη την Ευρώπη αλλά και μια πόλη δίχως οικογένειες, τουλάχιστον όπως τις γνωρίζουμε στην παραδοσιακή τους μορφή. Μεταξύ των πάμπολλων και ετερόκλητων χαρακτηριστικών του Βερολίνου, συγκαταλέγεται και η ανησυχητική δημογραφική πραγματικότητα της πόλης ή αλλιώς η μοναχικότητα καθώς οι περισσότεροι Βερολινέζοι ζουν μόνοι τους. Τουλάχιστον στατιστικά. Τα στοιχεία της γερμανικής στατιστικής υπηρεσίας αποκαλύπτουν ότι οι μισές από τις οικογένειες που ζουν στην πρωτεύουσα της Γερμανίας είναι μονοπυρηνικές ενώ από τις υπόλοιπες μισές το 83% αποτελείται από οικογένειες που απαρτίζονται από δύο άτομα το πολύ. Το 1974, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν της τάξης του 74,6%. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε όλες τις μητροπόλεις του κόσμου. Στο Παρίσι, για παράδειγμα, οι μονοπυρηνικές οικογένειες ξεπερνούν το 50%. Ωστόσο ο γαλλικός πληθυσμός στο σύνολό του έχει μια πολύ ισχυρή δημογραφική δυναμική. Αντιθέτως, η Γερμανία παρακολουθεί με αγωνία τη διαρκή πτώση της γεννητικότητας μεταξύ των νέων ζευγαριών.

ΥΠΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ. Σήμερα στο Βερολίνο συνυπάρχουν δύο αντιθετικές πραγματικότητες. Αν οι οικογένειες ενός ή δύο ατόμων αντιπροσωπεύουν τη συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού της πόλης, αυτό σημαίνει ότι η πόλη κατοικείται κυρίως από νεαρούς ανθρώπους οι οποίοι καταφθάνουν στη γερμανική πρωτεύουσα για να βιώσουν το κλίμα καλλιτεχνικής ευφορίας και δημιουργικότητας που επικρατεί σε αυτήν. Η πόλη όμως μοιάζει με ένα έθνος που απειλείται από την υπογεννητικότητα καθώς μόλις το 2,2% των οικογενειών αποτελείται από τουλάχιστον πέντε μέλη. Και η τάση αυτή εμφανίζεται και σε άλλες γερμανικές πόλεις. Στη Βρέμη οι μονοπυρηνικές οικογένειες αποτελούν το 82% και στο Αμβούργο το 81%. Το 1991, οι γερμανικές οικογένειες απαρτίζονταν κατά μέσο όρο από 2,27 άτομα ενώ σήμερα από 2,02.

Τι συμβαίνει άρα στη Γερμανία και ιδιαίτερα στο Βερολίνο; Κατ’ αρχήν, πρέπει να σημειωθεί ότι στη Γερμανία, τουλάχιστον όσον αφορά τις στατιστικές μετρήσεις, ως οικογένεια εκλαμβάνεται μονάχα η συνύπαρξη και η συμβίωση ενός ζευγαριού με ή δίχως απογόνους. Επιπρόσθετα, στο Βερολίνο υφίσταται και το πρόβλημα της γήρανσης του πληθυσμού. Ολο και περισσότεροι ηλικιωμένοι και ιδιαίτερα ηλικιωμένες, παρότι έχουν οικογένεια – παιδιά ή άλλους συγγενείς – καταλήγουν να περνούν κάποια χρόνια της ζωής τους μόνοι τους, εξαιτίας του θανάτου του συντρόφου τους και του γεγονότος ότι οι απόγονοι των περισσότερων γερμανικών και δυτικών γενικότερα οικογενειών αποχωρούν από την οικογενειακή εστία αρκετά νωρίς, με αποτέλεσμα οι δεσμοί με τους γονείς τους να εξασθενούν. Ενας δεύτερος λόγος για την αύξηση των μικρο-οικογενειών είναι οι χωρισμοί και τα διαζύγια. Οποιος δεν ζει με τη ή τον σύντροφό του ή έχει αποχωριστεί τα παιδιά του, εντάσσεται αυτόματα σε ένα «μη οικογενειακό» καθεστώς. Υπεύθυνος για τη μείωση των πολυπυρηνικών οικογενειών στο Βερολίνο μπορεί να θεωρηθεί και ο μεγάλος αριθμός φοιτητών που ζουν στην πόλη. Εχοντας μόλις αφήσει την οικογένεια των γονιών τους και προσπαθώντας να φτιάξουν τη δική τους, συνήθως ζουν μόνοι τους σε ενοικιαζόμενα δωμάτια στο εσωτερικό μεγάλων διαμερισμάτων όπου συμβιώνουν με φίλους, γνωστούς, ακόμα και αγνώστους, με τους οποίους μοιράζονται τα έξοδα. Επιπλέον, με δεδομένο ότι στο Βερολίνο τα ενοίκια και οι τιμές των ακινήτων παραμένουν σε σχετικά προσιτά επίπεδα, τα τελευταία χρόνια η πόλη έχει καταφέρει να προσελκύσει ένα αντισυμβατικό πλήθος νεαρών καλλιτεχνών και φιλόδοξων επαγγελματιών οι οποίοι εμφανίζονται διατεθειμένοι να ακολουθήσουν έναν διαφορετικό τρόπο ζωής από εκείνο που ακολούθησαν οι γονείς τους, έναν τρόπο ζωής στον οποίο η οικογένεια, τουλάχιστον στην παραδοσιακή της μορφή, δεν αποτελεί τον κύριο σκοπό.

ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. Αν η κατακόρυφη αύξηση των μονοπυρηνικών οικογενειών σε πολλές περιοχές της Βορειοανατολικής Γερμανίας οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι νεαροί Γερμανοί «εγκατέλειψαν» τους ηλικιωμένους γονείς τους, στην περίπτωση του Βερολίνου αποτελεί συνέπεια τόσο της γήρανσης του πληθυσμού της πόλης όσο και της συρροής σε αυτήν νέων ανθρώπων, οι οποίοι είτε είναι περαστικοί είτε έχουν εναλλακτικά πλάνα ζωής. Ισως, στο περιθώριο αυτών των κοινωνικών διεργασιών, σταδιακά να δημιουργούνται νέες μορφές οικογένειας.

Οίκοι ευγηρίας
Η μείωση των παραδοσιακών οικογενειών στο Βερολίνο οφείλεται και στο ιδιαίτερα ανεπτυγμένο δίκτυο οίκων ευγηρίας – Seniorenhauses – που διαθέτει η γερμανική πρωτεύουσα