Στην αγχόνη του Μερκιαβελισμού

Τελικά το πρόβλημα στη Νομισματική Ενωση είναι οι σπατάλες του τεμπέλη Νότου και κυρίως αυτές της Ελλάδας; Μήπως, κατά παραχώρηση, δεχτούμε πως φταίει και η κακή αρχιτεκτονική του ευρώ; Αρκούν όμως μόνο αυτά τα δύο γεγονότα για να εξηγήσουν τη σημερινή κρίση;

Δύο πολλοί γνωστοί γερμανοί επιστήμονες, ο κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ και ο οικονομολόγος Πέτερ Μπόφινγκερ αναλαμβάνουν, από τη δική του οπτική γωνία ο καθένας, να διαλύσουν κάποιους ιδιαίτερα «δημοφιλείς» μύθους σε μαθητευόμενους θιασώτες του οικονομικού φιλελευθερισμού. Αν και οι επιστημονικές αφετηρίες των δύο είναι διαφορετικές, η κατάληξή τους είναι κοινή. Και οι δύο υποστηρίζουν πως υπεύθυνες για την κακή πορεία της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι η εφαρμοζόμενη πολιτική και ακολουθούν σε δεύτερο πλάνο οι οικονομικές της ατέλειες. Ο Ούλριχ Μπεκ, καθηγητής Κοινωνιολογίας σε πολλά πανεπιστήμια, υποστηρίζει πως η σημερινή ηγεσία της Γερμανίας βρίσκεται μπροστά στην απόφαση να υπάρχει ή να μην υπάρχει η Ευρώπη. Με τον δικό του τρόπο ο Πέτερ Μπόφινγκερ, καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Βίρτσμπουργκ και μέλος του Συμβουλίου Εμπειρογνωμόνων της γερμανικής κυβέρνησης, αναρωτιέται αν οι πολιτικές της γερμανικής κυβέρνησης καθοδηγούνται από τη βούλησή της για έξοδο της Γερμανίας από το ευρώ.  

Ο Μπεκ θεωρεί πως αν θέλουμε «περισσότερη Ευρώπη» πρέπει να γυρίσουμε πίσω στην κοινωνία και οι πολιτικές της γερμανικής Ευρώπης την ξεχνάνε πολύ και επικίνδυνα. Αν θέλουν «περισσότερη Ευρώπη», όπως δηλώνουν και οι Μέρκελ – Σόιμπλε, τότε υποστηρίζει ο Μπεκ, ο χειρότερος δρόμος για να εφαρμοστεί κάτι τέτοιο είναι να πιέσουμε την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες να συνεχίσουν στο διηνεκές την πολιτική λιτότητας. Με τις ακολουθούμενες σήμερα πολιτικές, σύμφωνα με τον Μπεκ, αντί της «περισσότερης Ευρώπης» ανοίγεται μια τάφρος μεταξύ ευρωπαϊκού Βορρά και Νότου, ανάμεσα στα κράτη-πιστωτές και τα κράτη-οφειλέτες. Ταυτοχρόνως ανοίγει και άλλη μία τάφρος. Αυτή μεταξύ των κυβερνώντων ελίτ και των απογοητευμένων λαών.

Το χειρότερο είναι πως οι πολίτες στο κάθε κράτος-μέλος χρησιμοποιούνται από επικίνδυνους δημαγωγούς για να στραφούν κατά των πολιτών άλλων κρατών-μελών. Ετσι τίθεται μια όχι και τόσο βραδυφλεγής βόμβα στα θεμέλια του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Αυτό όμως που κρύβεται πίσω από τις δήθεν οικονομικές αιτιολογίες για την κρίση του ευρώ και τα μέτρα που λαμβάνονται ώστε αυτή να ξεπεραστεί, είναι μια «εθνοκρατικής προέλευσης αντίληψη της πολιτικής» (σελ. 43). Αυτή η εθνοκρατική αντίληψη του πολιτικού δεν είναι σε θέση σήμερα να λύσει τα προβλήματα που προκύπτουν από την κρίση του ευρώ. Υπάρχουν εποχές της μικρής πολιτικής που αυτή εφαρμόζει τους κανόνες και εποχές της μεγάλης πολιτικής που η πολιτική αλλάζει τους κανόνες. Η πολιτική ηγεσία της Γερμανίας εφαρμόζει κανόνες, αλλά δεν τους αλλάζει.

Η κρίση της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν είναι κρίση χρέους αλλά πολιτικής. Σε αυτό συμφωνεί απόλυτα και ο Μπόφινγκερ, όπως θα δούμε παρακάτω. Θα συνεχίσω όμως με τον Μπεκ. Γι’ αυτόν το θέμα δεν είναι να αποτραπεί η κατάρρευση του ευρώ, αλλά η αποτροπή της κατάρρευσης των ευρωπαϊκών αξιών.