«Η μεγαλύτερη γκαλερί είναι ο δρόμος»

Mια τυπική περιγραφή θα έπρεπε να κάνει λόγο για ένα φεστιβάλ που προσκάλεσε είκοσι ευρωπαίους street artists, ή καλλιτέχνες του δρόμου, με ονόματα όπως Btoy, Gregos, Kouka Dandi ή Add Fuel, για να δημιουργήσουν όχι πάνω στην κουρασμένη πλάτη, αλλά στις τσιμεντένιες επιφάνειες των πρόθυμων φορέων που πρόσφεραν τη συνεργασία τους: στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και στα δημόσια κτίρια, σχολεία κυρίως, του Δήμου Νίκαιας-Ρέντη, που από τις 27 Ιουνίου ντύνονται με στένσιλ ή τοιχογραφίες.

Δίπλα σε όλα αυτά, την 1η Ιουλίου, στην γκαλερί CAMP, εγκαινιάστηκε και έκθεση με τις πιο στεγάσιμες δουλειές των καλλιτεχνών και εκεί ήταν που η διοργανώτρια Γωγώ Κολυβήρα εξηγούσε τους στόχους του εγχειρήματος. «Θέλουμε να τονίσουμε», έλεγε, «ότι παρά την κρίση πραγματοποιούμε καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και μάλιστα με την συνεργασία πολλών. Να αναδείξουμε επαγγελματίες που ασκούν κριτική, αντιμετωπίζοντας τον δρόμο σαν γκαλερί, όχι την αναρχία των γκραφίτι διαμαρτυρίας. Να προσφέρουμε έργα στο αστικό περιβάλλον εξετάζοντας την ανταπόκριση των καλλιτεχνών στα μηνύματά του».

Στην ίδια έκθεση ήταν που, ανάμεσα σε πηγαδάκια για την εννοιολογική τέχνη ή τον Μπερλουσκόνι, κάτω από πίνακες με πολύχρωμα αιλουροειδή, εγκαταστάσεις με αληθοφανή χέρια που κρέμονταν από μια ρωγμή στο πάτωμα, πλουμιστοί ή εσωστρεφείς καλλιτέχνες εξηγούσαν τη δουλειά τους, τις σκέψεις τους για τη street art γενικά. Λερωμένη με μπογιές ακόμη και στους ώμους, η Καταλανή Btoy, 36 χρόνων, με σπουδές Νομικής και Φωτογραφίας, με το όνομα Andrea Michaelsson στην ταυτότητά της, με μια προτίμηση στα γυναικεία πορτρέτα («έτσι αναζητώ την ταυτότητά μου»), με επιρροές από Μπασκιά, Καρτιέ-Μπρεσόν ή επιστημονική φαντασία, διηγιόταν ότι είχε ήδη ζωγραφίσει μια τοιχογραφία στο κτίριο της Σχολής Καλών Τεχνών, που απεικόνιζε την ακτιβίστρια Αντζελα Ντέιβις. Και μόλο που συμμετείχε στην έκθεση με τρία πορτρέτα (της Μαρία Κάλλας, της Ρόμι Σνάιντερ και της ηθοποιού Παμ Γκρίερ), η καρδιά της παρέμενε στον δρόμο. «Με ελκύουν», έλεγε, «τα εγκαταλειμμένα μέρη, τα βρώμικα».  

Οπως βρώμικα και γεμάτα χρώμα ήταν τα δάχτυλα του 32χρονου Kouka Dandi, Γάλλου με αφρικανικές ρίζες, ο οποίος αυτό που θυμόταν από τις λίγες ώρες του στην Ελλάδα ήταν οι αστυνομικοί που χτυπούσαν ομόφυλό του μετανάστη. Η δική του οπτική συνεισφορά στο αθηναϊκό αστικό παζλ ήταν ένα μεγάλο πορτρέτο αφρικανού στρατιώτη σε ένα σχολείο στου Ρέντη. Οχι, δεν ονειρευόταν μια αφρικανική απόβαση. «Αλλά η τέχνη του δρόμου», έλεγε ο Kouka, «έχει οικουμενική γλώσσα. Χάρηκα πολύ που είδα τόσα γκραφίτι στην Αθήνα».

Οψεις της κρίσης. Ολα τα παραπάνω βέβαια, ολόκληρο το φεστιβάλ για την ακρίβεια, έχουν τίτλο «Crisis (?) What Crisis (?)» και μια τυπική περιγραφή δεν θα μπορούσε να μην αναρωτηθεί για τους υπαινιγμούς του. «Ρωτάμε το για ποια κρίση μιλάμε, το ποιες πτυχές της βλέπουμε», εξηγούσε η Γωγώ Κολυβήρα. «Τις νύχτες στο Παρίσι βλέπουμε πράγματα που δεν φαίνονται την ημέρα – τους άστεγους, για παράδειγμα», έλεγε ο Gregos. «Με αποτέλεσμα όλοι να μιλάμε για την κρίση, ξεχνώντας να παλέψουμε για να τελειώσει».

Πιο πιθανό όμως είναι ότι όταν πρόκειται για τέχνη του δρόμου, παρ’ όλες τις συζητήσεις ή τα εργαστήρια που το Athens Street Art Festival δεν παραλείπει να διοργανώσει, καμιά περιγραφή δεν φτάνει για να πει αυτό που συμβαίνει αντικρίζοντάς την στα κτίρια, στους τοίχους, στα στενά της πόλης. Της Νίκαιας και του Ρέντη, που επελέγησαν «όχι για χωροταξικούς λόγους», έλεγε η Γωγώ (προσθέτοντας ότι εκεί θα γίνει και το πρότζεκτ «Ο Τοίχος», τον οποίο θα ζωγραφίσουν κάμποσοι καλλιτέχνες), «αλλά γιατί όλα γίνονται στο κέντρο, τη στιγμή που αυτός ο δήμος είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος».

Αλλά και στους τοίχους του CAMP, που δεν αντιφάσκουν με την υπαίθρια φύση της street art. «Είσαι παρών και στους δύο χώρους», εξηγούσε η Btoy, «απλώς η εμπορική πλευρά, είναι ο τρόπος για να βγάλει χρήματα ένας επαγγελματίας που έχει και λογαριασμούς». «Υπάρχει μια αντίφαση», ήταν η γνώμη του Gregos, «πάντα όμως ονειρευόμουν την ημέρα που δεν θα χρειάζεται να δουλεύω ως οδηγός φορτηγού. Εχω και ένα δίχρονο γιο να μεγαλώσω και πλέον έχω την ευκαιρία να εκφράζομαι περισσότερο εκτός των τειχών. Στο κάτω κάτω, η μεγαλύτερη γκαλερί είναι ο δρόμος».

Απαραίτητος ο θυμός
Ο 41χρονος Γάλλος Gregos (δεν αποκάλυψε το αληθινό όνομά του) έμαθε ζωγραφική στους τοίχους του Παρισιού παρέα με ένα τσούρμο φορτωμένο σπρέι. 
Η έκθεση στο CAMP περιλάμβανε μια σειρά έργων του με γλυπτά, μακάρια στην έκφραση πρόσωπα, βυθισμένα κάτω από τόνους εφημερίδων – μήνυμα εύκολο στην αποκωδικοποίησή του. Ετσι κι αλλιώς το λεξιλόγιο της τέχνης του «είναι πράγματι παγκόσμιο και εμπλουτίζεται όσο δυσκολεύουν τα πράγματα. Πρέπει να έχουμε θυμό μέσα μας, για να κάνουμε street art».