Πίσω σε μια ξένη… πατρίδα

Στη συνοικία του στα Τίρανα ο Ερβίν Χοντάι δεν μιλάει εύκολα για το παρελθόν του. Δεν λέει ότι πέρασε πάνω από τη μισή ζωή του στην Κόρινθο. Ούτε πως στα 23 του βαφτίστηκε Γιώργος ή ότι ο εξάδελφός του – που και αυτός επαναπατρίστηκε λόγω κρίσης – έχει στο σπίτι του μια ελληνική σημαία. Προτιμά με τη σιωπή να αποφεύγει τα αδιάκριτα βλέμματα. Δεν θέλει να τον κοιτούν υποτιμητικά με εκείνη τη ματιά σαν να του λένε: «Ωστε επέστρεψες και εσύ γιατί απέτυχες».

Ο Χοντάι δουλεύει ψήστης σε μια ταβέρνα λίγα τετράγωνα μακριά από το κέντρο των Τιράνων. Δεν είναι ο μόνος μετανάστης σε αυτό τον δρόμο που γύρισε από την Ελλάδα. Ακριβώς δίπλα βρίσκεται ο φούρνος του Κάστριε Μετάι. Αυτός δεν είναι το ίδιο φειδωλός με τους γείτονες για την ελληνική εμπειρία του. Εμαθε την τέχνη του αρτοποιού στην Αθήνα, την οποία εγκατέλειψε οριακά πριν εκδηλωθεί η κρίση. Ανοιξε με τον αδελφό του το μαγαζί στα Τίρανα και ακόμα ένα στον Αυλώνα. Οι δουλειές του τώρα πάνε καλά.

Δεν είναι ξεκάθαρο ακριβώς πόσα μέλη της αλβανικής διασποράς στην Ελλάδα επέστρεψαν τα τελευταία χρόνια όπως οι Χοντάι και Μετάι. Τα μόνα διαθέσιμα στοιχεία υπάρχουν στα τοπικά ή κεντρικά γραφεία Εργασίας και Μετανάστευσης της Αλβανία, όποτε βέβαια κάποιος επαναπατρισμένος ζητάει τη βοήθειά τους. Το αντίστοιχο υπουργείο εκτιμά τον αριθμό τους σε 60.000. Στην τελευταία έκθεσή του όμως τον περασμένο Αύγουστο το Αλβανικό Κέντρο Ανταγωνιστικότητας και Διεθνούς Εμπορίου τούς υπολογίζει σε 180.000. Δηλαδή το 18% – 22% των αλβανών μεταναστών που ζουν στην Ελλάδα.

Η ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ. Πέρα από τους αριθμούς, όμως, βρίσκονται οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων, που φανερώνουν ότι παρά τη μαζικότητά του το φαινόμενο της κατά κύματα μετανάστευσης επηρεάζει διαφορετικά κάθε άνθρωπο. Πριν από μερικά χρόνια οι αλβανικές Αρχές επιχείρησαν να διευκολύνουν τη διαδικασία ενσωμάτωσης των νέων που γυρνούσαν ύστερα από πολυετή παραμονή στην Ελλάδα. Γραφεία μετανάστευσης στήθηκαν σε κάθε επαρχία (εκτός από τις αγροτικές περιοχές) και θεσπίστηκε η παροχή μηνιαίου οικονομικού βοηθήματος 8.000 λεκ (περίπου 60 ευρώ) ανά οικογένεια. Μόλις 5% των επαναπατρισθέντων ζήτησαν και έλαβαν αυτό το ποσό.

Ο Χοντάι δεν ήταν ένας από αυτούς. Τα πρώτα του βήματα ήταν δύσκολα στην Ελλάδα. Ηταν εννέα ετών όταν έφτασε με τον πατέρα του στη χώρα μας το 1994. «Δεν είχαμε τίποτα. Κοιμόμασταν στα περιβόλια. Μια καλή ελληνική οικογένεια όμως μας άνοιξε το σπίτι της, μας έδωσαν ρούχα, με έστειλαν στο σχολείο και βρήκαν στον πατέρα μου δουλειά», λέει. Πέρασε δύο μήνες τότε στην Α’ Δημοτικού, έμαθε το αλφάβητο και μεταπήδησε στην Δ’ Τάξη. Θυμάται τη δασκάλα του να του λέει: «Εσύ δεν θα μάθεις ποτέ ελληνικά». Κατάφερε να τη διαψεύσει.

Στα 14 του όμως αναγκάστηκε να επικεντρωθεί στη δουλειά. Ο πατέρας του είχε ένα σοβαρό εργατικό ατύχημα στο λιμάνι της Κορίνθου, όπου απασχολούνταν ανασφάλιστος και ο εργοδότης δεν τον αναγνώριζε για να γλιτώσει την αποζημίωση. Ο Χοντάι εργάστηκε αρχικά ως ψήστης σε μια ψαροταβέρνα και στα 20 του βρήκε θέση σε εργοστάσιο ζωοτροφών. Επτά χρόνια μετά απολύθηκε. Η έλλειψη εναλλακτικών λύσεων στην Ελλάδα τον ανάγκασε να επιστρέψει στα Τίρανα.

Σύμφωνα με την έκθεση του Αλβανικού Κέντρου Ανταγωνιστικότητας, αυτό το κύμα επιστροφών ενέχει μεγάλο ρίσκο για τη χώρα. «Οι δημόσιες υπηρεσίες ξαφνικά θα δεχτούν πίεση. Το ίδιο θα συμβεί με το ήδη εύθραυστο εκπαιδευτικό και υγειονομικό σύστημα», λένε οι παρατηρητές. Ο Χοντάι το έχει διαπιστώσει ήδη. «Στο νοσοκομείο ο γιατρός μού ζήτησε φακελάκι 5.000 λεκ για να εξετάσει το παιδί μου. Στον δρόμο άνδρες της Τροχαίας, αντί να μου κόψουν πρόστιμο, ήταν πρόθυμοι να με αφήσουν να φύγω αν τους έδινα χρήματα», λέει. Αν και είχε το πατρικό του στα Τίρανα, το βρήκε διαλυμένο. Ο πρώην ενοικιαστής το είχε εγκαταλείψει αφήνοντας απλήρωτους λογαριασμούς εξαμήνου. «Ακόμα ζω με την ελπίδα να φτιαχτεί η Ελλάδα και να επιστρέψω», τονίζει.

ΟΙ ΤΕΧΝΙΤΕΣ. Ο γείτονάς του Κάστριε Μετάι δεν μοιράζεται τα ίδια συναισθήματα. «Είμαστε με τον αδελφό μου καλύτερα εδώ παρά στην Ελλάδα. Βγάζουμε χρήματα, είμαστε αφεντικά. Το μόνο που μου λείπει είναι να αγοράσω γνωστές μάρκες ρούχων. Εδώ έρχονται λίγες γι’ αυτό και είναι πανάκριβες», λέει. Δεν του αρκεί να πει ότι έχει περάσει από τη χώρα μας. Το δείχνει στα προϊόντα του φούρνου του, όπως η τυρόπιτα κουρού που δύσκολα θα βρεις αλλού στα Τίρανα.

Οι περισσότεροι επαναπατρισθέντες Αλβανοί αναζητούν εργασία σε τέχνες που έμαθαν στην Ελλάδα. Το 2001 περίπου 25% των Αλβανών μεταναστών στη χώρα μας απασχολούνταν στην αγροτική παραγωγή. Τα επόμενα πέντε χρόνια το ποσοστό τους μειώθηκε στο 11%. Η πλειονότητα απορροφήθηκε στον κατασκευαστικό τομέα. Η κρίση που πλήττει τελευταία την οικοδομή και στην Αλβανία προκαλεί προβλήματα σε αρκετά πρώην μέλη της διασποράς. Ανάλογα με την εξειδίκευση όμως μπορεί να προκύψουν ευκαιρίες. 

Τη δουλειά που έκανε στην Ελλάδα συνεχίζει τους δύο μήνες που έχει επιστρέψει στην Αλβανία ο Αρνολντ Πογιάνα. Ηρθε στην Αθήνα το 1992, παιδί ακόμα. Εδώ, τον φώναζαν Νίκο. Μετά το σχολείο παρακολούθησε μια σχολή για συνοδεία υψηλών προσώπων, με την προοπτική να εργαστεί ως σωματοφύλακας. Υπήρξε μέλος της φρουράς πρώην πολιτικού στην Ελλάδα. Και για περίπου τρία χρόνια εργάστηκε σε ιδιωτική εταιρεία ασφάλειας στη φύλαξη των εγκαταστάσεων των Ελληνικών Πετρελαίων. Ο μισθός του όμως τελευταία, ενώ ήταν στα 850 ευρώ, έπεσε κάτω από 500 ευρώ. «Δεν μπορούσα να ζήσω με τόσα στην Ελλάδα. Αναγκάστηκα να φύγω», λέει. Τώρα είναι μέλος της ασφάλειας στο ξενοδοχείο Rogner, στο κέντρο των Τιράνων. Ο μισθός του, περίπου 210 ευρώ τον μήνα, αρκεί για να επιβιώνει στην πρωτεύουσα. «Εάν εμφανιζόταν μια ευκαιρία στην Ελλάδα θα γύριζα», λέει.

Τα εμβάσματα και η κρίση
Για την Αλβανία τα εμβάσματα που στέλνουν οι Αλβανοί της διασποράς από την Ελλάδα και άλλες χώρες είναι κινητήρια δύναμη της οικονομίας. Το 2006 αντιστοιχούσαν, σύμφωνα με εκθέσεις της Τράπεζας της Αλβανίας, σχεδόν στο 15% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της χώρας. Αυτό το ποσοστό κατέτασσε την Αλβανία στην πρώτη 20άδα των χωρών που λαμβάνουν τα μεγαλύτερα εμβάσματα. Τα τελευταία χρόνια η κρίση στον ευρωπαϊκό Νότο έπληξε τα εμβάσματα των μεταναστών που έπεσαν στο 7,3% του ΑΕΠ το 2011, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας.