Υπουργείο Πολιτισμού ή υπουργείο καραμπόλας;

Το αλήστου μνήμης τηλεπαιχνίδι «Ποιος θέλει να γίνει εκατομμυριούχος» είχε εισαγάγει τη μέθοδο του μαξιλαριού: σε κάποιο σημείο του παιχνιδιού κατοχύρωνες ένα Χ ποσό ώστε ακόμη και αν έχανες στη συνέχεια να εισπράξεις τουλάχιστον αυτό. Το μαξιλάρι ήταν κάτι σαν εφαλτήριο για υψηλότερους στόχους ή σαν δίχτυ ασφαλείας για τυχόν πτώση.

Ε, λοιπόν, το μαξιλάρι των πολιτικών θώκων είναι το υπουργείο Πολιτισμού. Που έφτασε πρόσφατα να συγχωνευτεί με άλλα υπουργεία (Τουρισμού ή Παιδείας και Θρησκευμάτων), να μετονομαστεί και να υποβιβαστεί σε κάτι σαν γενική γραμματεία, προτού – εις αναγνώριση λάθους; – τραβήξει ξανά προς τη δόξα της πολιτιστικής (και αθλητικής) αυτονομίας.

Το υπουργείο στο οποίο έχουν θητεύσει πρωθυπουργοί (Αντώνης Σαμαράς, Κώστας Καραμανλής, Τζαννής Τζαννετάκης) και πάμπολλα πρωτοκλασάτα στελέχη ή αντιπρόεδροι κυβερνήσεων (Βαγγέλης Βενιζέλος, Θόδωρος Πάγκαλος), σπανιότατα έχει δει την τελευταία τριακονταετία στην κορυφή του ανθρώπους που προέρχονται από τα σπλάγχνα του πολιτισμού (όπως η Μελίνα Μερκούρη ή ο Θάνος Μικρούτσικος). Και αυτό ακριβώς διότι λειτουργεί – αυτή είναι άλλωστε η επικρατούσα αντίληψη στις κορυφές της πολιτικής – σαν μαξιλάρι.

Ως εφαλτήριο για υψηλότερους στόχους, κατ’ αρχάς. Δεν είναι τυχαίο π.χ. ότι στο πόστο αυτό βρέθηκε ύστερα από 17 χρόνια στο ψυγείο ο σημερινός Πρωθυπουργός, για να εκμεταλλευτεί συγκυριακά τα εγκαίνια του Μουσείου Ακρόπολης, στα οποία υποδέχθηκε πολλούς ξένους ηγέτες. Οπως ο νυν αντιπρόεδρος της κυβέρνησης βρέθηκε στον θώκο την παραμονή των διεθνούς προβολής Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας.

Σαν μαξιλάρι-δίχτυ ασφαλείας λειτούργησε επίσης για προβεβλημένα στελέχη που θέλησαν να «ξαποστάσουν» ύστερα από αμαρτωλές υποθέσεις ή να «ξαποστάσουν» απλώς (Γιώργος Βουλγαράκης από το υπουργείο Δημόσιας Τάξης, Μιχάλης Λιάπης από το υπουργείο Μεταφορών).

Στα τελευταία χρόνια, πέρα από το μαξιλάρι καθιερώνεται με όλο και περισσότερα παραδείγματα η λογική της… καραμπόλας στο εν λόγω υπουργείο. Με στελέχη, που αναμένουν αγωνιώντας στον προθάλαμο της υπουργοποίησης, να καταλήγουν εκεί όχι με βάση την ειδίκευση ή τις βλέψεις τους, αλλά για «να τους βολέψουμε κάπου», όπως σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο ζωγράφος Δημήτρης Μυταράς. «Δεν του δίνουν μεγάλη σημασία και ας είναι πολύ σημαντικό υπουργείο και κατά μία άποψη το πρώτο, αφού αυτό που εξάγουμε είναι ο πολιτισμός», κατά τον Δημήτρη Μυταρά. «Δεν είναι το απολειφάδι στο οποίο βολεύουν κάποιον για να τον παρηγορήσουν».

Δεν έκρυψε καμία ενδιαφερόμενη πλευρά ότι δεν ήταν η βλέψη τού μέχρι τις προάλλες αναπληρωτή υπουργού υπεύθυνου για θέματα Πολιτισμού Κώστα Τζαβάρα. Εκείνος το υπουργείο Δικαιοσύνης – και ως δικηγόρος – είχε στο μάτι. Και κατέληξε στον πολιτισμό. Οπως δεν ήταν στις βλέψεις του νέου υπουργού Πάνου Παναγιωτόπουλου, που άφησε μια μάλλον ήσυχη θητεία – κατά την οποία δεν είχε συγκρούσεις ούτε άνοιξε μεγάλα θέματα – στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας για να θητεύσει ως υπουργός Πολιτισμού. Ποιος ξέρει άλλωστε αν συμφωνούσε και εκείνος με την άποψη που εκφράστηκε ανοιχτά σε πηγαδάκι της Βουλής από νυν υπουργό: «Τι είναι δα το Πολιτισμού; Από μουσείο σε θέατρο!».

Στα 30 χρόνια που θητεύει στην Πανελλήνια Ενωση Υπαλλήλων Φύλαξης Αρχαιοτήτων ο Γιάννης Μαυρικόπουλος είδε να περνούν 23 υπουργοί και όπως λέει στα «ΝΕΑ», «ποτέ αυτό το υπουργείο δεν είχε τον κατάλληλο άνθρωπο για να προωθήσει τον πολιτισμό και να τον δει ως σημαντικό έσοδο για το κράτος. Το βλέπουν μόνο πολιτικάντικα». Βέβαια, παραδέχεται ότι δικαιώθηκε το αίτημα του συνδικάτου για αυτόνομο υπουργείο Πολιτισμού.

Η χαρά γι’ αυτή η κίνηση, η αυτονόμηση ξανά, του υπουργείου ήταν που μονοπώλησε το ενδιαφέρον του Σταμάτη Φασουλή, όπως μας είπε, και δεν κατάλαβε την… καραμπόλα. «Γιατί νόμιζα ότι την πατήσαμε, πάει, έχει καταργηθεί πια το υπουργείο Πολιτισμού», πρόσθεσε.

Ο Θάνος Μικρούτσικος, από τις ελάχιστες εξαιρέσεις σχετικού με τον πολιτισμό υπουργού, θεωρεί πάντως ότι η λογική καραμπόλα άρχισε το 1996, όταν ο Βαγγέλης Βενιζέλος που προοριζόταν για το υπουργείο Δικαιοσύνης, «με τις φωνές του αείμνηστου Γιαννόπουλου κατέληξε τελικά στο Πολιτισμού». Σήμερα πλέον, πρόσθεσε μιλώντας στα «ΝΕΑ» από την Ισπανία όπου βρίσκεται για συναυλίες, «είναι φανερή η καραμπόλα. Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος έπρεπε να πάει στο Αμυνας, καθώς αυτό μαζί με το Εξωτερικών είναι εκείνα με τα λιγότερα προβλήματα στην εποχή των Μνημονίων και τα ζητούν οι πρωτοκλασάτοι για να εκτεθούν όσο το δυνατόν λιγότερο».

Και έκλεισε με μια ευχή: «Μακάρι να αρχίσουν να σκέφτονται, αν και δεν το πιστεύω, ότι ακόμη και σε περίοδο κρίσης είναι η άμυνά μας, η εμψύχωσή μας και, κακά τα ψέματα, η βαριά βιομηχανία μας. Και μακάρι τουλάχιστον ο νέος υπουργός να μην κλείνει τους θεσμούς, όπως το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου».

Αυτή η πολιτικάντικη λογική καραμπόλας ή μαξιλαριού αφαιρεί το όραμα από τον τομέα που το χρειάζεται περισσότερο. «Οι άνθρωποι με όραμα γενικώς για τα υπουργεία δεν είναι πολλοί», παρατηρεί ο σκηνοθέτης και ακαδημαϊκός Σπύρος Ευαγγελάτος. «Οποιονδήποτε και να έβαζαν στο υπουργείο Πολιτισμού θα ήταν μη ειδικός στον τομέα. Δεν σημαίνει όμως ότι και όποιος είναι επαγγελματίας καλλιτέχνης είναι και καλός υπουργός».