Αναγέννηση με φράγμα στον ποταμό βασιλιά

Στην Αιθιοπία, 300 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πρωτεύουσας της χώρας Αντίς Αμπέμπα, κοντά στα σύνορα με το Σουδάν, απλώνεται ένα τεράστιο εργοτάξιο. Ο άνθρωπος που παρουσιάζει το έργο δεν μπορεί να κρατήσει τον ενθουσιασμό του. «Τώρα ήρθε η ώρα για την αναγέννησή μας», φωνάζει. «Αυτό το έργο αποτελεί τμήμα του αέναου ονείρου μας για την επανάκτηση του μεγαλείου μας». Πίσω του διακρίνεται ένας πράσινος λόφος στον οποίο χάσκει ένα μεγάλο κενό. Μπροστά του βρίσκονται συγκεντρωμένοι τεράστιοι εκσκαφείς και φορτηγά που δουλεύουν ακατάπαυστα. Μερικά μέτρα πιο κάτω, οι κρατικοί αξιωματούχοι και οι καλεσμένοι στην εκδήλωση προσπαθούν να δροσιστούν κάνοντας αέρα με τα φυλλάδια που παρουσιάζουν το σχέδιο για την κατασκευή του Φράγματος της Μεγάλης Αιθιοπικής Αναγέννησης.

Πρόκειται για ένα κολοσσιαίο έργο το οποίο κατασκευάζεται με σκοπό τον έλεγχο της ροής του Κυανού Νείλου. Πηγή του ποταμού είναι η λίμνη Τάνα στην Αιθιοπία. Στο Χαρτούμ ενώνεται με τον Λευκό Νείλο – πηγάζει από τα βουνά του Μπουρούντι – και μαζί σχηματίζουν τον δεύτερο μεγαλύτερο ποταμό του κόσμου, τον Νείλο. Το αιθιοπικό τμήμα του ποταμού είναι το μικρότερο αλλά και το πιο γενναιόδωρο, καθώς παρέχει το 86% των υδάτων που καταλήγουν στην Αίγυπτο.

Οταν ολοκληρωθεί η κατασκευή του Φράγματος της Μεγάλης Αιθιοπικής Αναγέννησης, τεχνητά έργα αξίας 3,6 δισ. ευρώ θα φράξουν τον Κυανό Νείλο και θα δώσουν στην αφρικανική χώρα τη δυνατότητα να παράγει έως και 6.000 MW ηλεκτρικής ενέργειας, το μεγαλύτερο τμήμα της οποίας θα εξάγεται σε γειτονικές χώρες. Παράλληλα θα αποτελέσει την πραγματοποίηση ενός ονείρου για τους Αιθίοπες και τους ανατολικοαφρικανούς γενικότερα: να καθυποτάξουν τον πανίσχυρο ποταμό.   

Ομως ο Νείλος – και η δαπανηρή απόπειρα της Αιθιοπίας να τον ελέγξει  – αποτελεί τον πυρήνα μιας πολυετούς αντιπαράθεσης μεταξύ των δέκα χωρών που διεκδικούν τα ύδατα του ποταμού-βασιλιά. Σήμερα τα αντίπαλα στρατόπεδα είναι κυρίως δύο: η Αίγυπτος από την μία μεριά και η Αιθιοπία από την άλλη.

Σύμφωνα με την Κατρίνα Μάνσον και τον Μπορζού Νταραγκαχί των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», η αντιπαράθεση των δύο χωρών αποτελεί ένδειξη της μετατόπισης του κέντρου βάρους από τα αποδυναμωμένα αραβικά κράτη του Βορρά στις αναδυόμενες χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής.

«ΔΩΡΟ» ΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΩΝ. Μέχρι πρόσφατα, οι συνθήκες που είχαν υπογράψει οι Αιγύπτιοι με τους πρώην αποικιοκράτες Βρετανούς εγγυούνταν ότι το μεγαλύτερο μέρος των υδάτων του ποταμού θα κατέληγε στη χώρα των φαραώ. Επειτα ακολούθησαν δεκαετίες πολέμου και λιμού στις χώρες του Ανω Νείλου με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν ευκαιρίες για ανάπτυξη. Πλέον όμως οι χώρες αυτές απολαμβάνουν την ειρήνη και αναπτύσσονται και διεκδικούν όσα (θεωρούν ότι) τους ανήκουν. Η Αίγυπτος από την πλευρά της δεν μοιάζει να είναι έτοιμη να αποδεχθεί ότι ο Νείλος δεν είναι δικός της.  

Τυμπανα πολεμου. Τη στιγμή που οι αιθίοπες αξιωματούχοι, από τον Πρωθυπουργό ως τον κατώτερο κρατικό υπάλληλο, δεν σταματούν να υπογραμμίζουν την εξαιρετική σημασία του έργου για τη χώρα, οι Αιγύπτιοι εναντιώνονται ολοένα και περισσότερο. Κατά τη διάρκεια του μήνα πολιτικοί, μιλώντας ζωντανά στην τηλεόραση, έφτασαν στο σημείο να προτείνουν τον βομβαρδισμό του φράγματος ή ακόμη και την παροχή οπλισμού σε αιθίοπες αντάρτες με στόχο την αποδυνάμωση της κυβέρνησης της Αντίς Αμπέμπα.

Πρόσφατα ο Πρόεδρος της Αιγύπτου Μοχάμεντ Μόρσι δήλωσε ότι «όλα τα ενδεχόμενα παραμένουν ανοιχτά». Πολιτικοί και πολίτες της Αιγύπτου – η οποία βασίζεται στον Νείλο για την παραγωγή ενέργειας, για την άρδευση των γαιών, ακόμη και για τη σύσταση της εθνικής ταυτότητάς της – επαναλαμβάνουν διαρκώς ότι η Αιθιοπία δεν πρόκειται να λάβει «ούτε σταγόνα» από τα ύδατα του ποταμού που η Αίγυπτος θεωρεί ότι της ανήκει.

Από την άλλη πλευρά, η Αιθιοπία είναι πεπεισμένη ότι η κατασκευή του γιγαντιαίου Φράγματος της Μεγάλης Αιθιοπικής Αναγέννησης θα αναστήσει έναν πολιτισμό ο οποίος αποδεκατίστηκε από τους συνεχείς πολέμους και τους λιμούς. «Θεωρούμε ότι η εναντίωση της Αιγύπτου είναι παράλογη», δήλωσε πρόσφατα ο Πρωθυπουργός της Αιθιοπίας Χαϊλεμαριάμ Ντεσαλέν. «Οι Αιγύπτιοι θέλουν να πιστεύουν ότι είναι οι μοναδικοί ιδιοκτήτες του Νείλου ενώ το 86% των υδάτων του προέρχεται από την Αιθιοπία».       

Ενα ποτάμι για δέκα χώρες
Η Αιθιοπία αποτελεί μονάχα τον πιο ισχυρό από τους πολλούς διεκδικητές των υδάτων του Νείλου. Οι χώρες που βρίσκονται στη λεκάνη του Νείλου ανέρχονται σε δέκα – Αίγυπτος, Σουδάν, Αιθιοπία, Ουγκάντα, Κένυα, Τανζανία, Μπουρούντι, Ρουάντα, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και Ερυθραία –, ενώ οι άνθρωποι οι οποίοι εξαρτώνται από τον ποταμό είναι περίπου 240 εκατομμύρια