Μια παθιασμένη φωνή για συμφιλίωση

«Το κελί είναι ιδανικός τόπος να γνωρίσεις τον εαυτό σου», αναφέρει ο Νέλσον Μαντέλα σε επιστολή του στη Γουίνι Μαντέλα το 1975. Ο άνθρωπος-σύμβολο, η πιο διακεκριμένη μορφή του απελευθερωτικού αγώνα των μαύρων της Νότιας Αφρικής που έγινε παθιασμένη φωνή για συμφιλίωση, ξεδιπλώνει τις σκέψεις του σε ένα ογκώδες βιβλίο, το οποίο συγκεντρώνει ημερολόγια, επιστολές, ομιλίες, συνεντεύξεις και έγγραφα πολλών δεκαετιών. Ο Μαντέλα παρουσιάζεται ως λόγιος και πολιτικός, ως οικογενειάρχης και φίλος, ως οραματιστής και πρακτικός ηγέτης. «Μέσα από τις επιλογές του, ο Μαντέλα μάς έδειξε ότι δεν χρειαζόταν να δεχόμαστε τον κόσμο όπως είναι – ότι μπορούσαμε να κάνουμε κάτι για να επιδιώξουμε έναν κόσμο όπως θα έπρεπε να είναι», σημειώνει ο Μπαράκ Ομπάμα στον πρόλογο του βιβλίου.

Ο Νέλσον Μαντέλα ανήκει αδιαμφισβήτητα στις εξέχουσες μορφές της Ιστορίας του εικοστού αιώνα. Σχεδόν τριάντα χρόνια φυλακή για τις ιδέες του. Ο Μαντέλα θα ήθελε να παρουσιάζεται όπως είναι, να μην παραλείπονται τα σκοτεινά σημεία της ζωής του στις βιογραφίες του. Ομως, όπως δηλώνει ο ίδιος, δεν μπορούσε να πείσει για αυτό τους συνεργάτες του. «Γιατί μου έλεγαν: “Δεν διηγείσαι μόνο τη ζωή σου, θέλουμε να είσαι το πρότυπο γύρω από το οποίο θα χτίσουμε την οργάνωσή μας”».

Πράγματι. Τα γεγονότα που αφορούν την προσωπική του ζωή, ιδίως το διαζύγιό του και όλη η κουφόβραση του πρώτου γάμου του, αποσιωπώνται. Μόνο σε ένα σημείο υπάρχει αναφορά σε κάποιο συμβάν: «Λοιπόν, είχε βάλει αυτό το πράγμα στα κάρβουνα και είχε κορώσει και ενώ τσακωνόμασταν το τράβηξε, ξέρεις, με σκοπό, πώς το λένε, να μου κάψει το πρόσωπο. Οπότε την έπιασα και της γύρισα το χέρι, ίσα για να της πάρω αυτό το πράγμα», απαντά, όταν ο συνομιλητής του αναφέρεται σε περιστατικό βιαιοπραγίας απέναντι στη γυναίκα του.

Οσον αφορά τα πολιτικά σφάλματα, ο Μαντέλα θεωρεί ότι είναι απότοκα της πολιτικής δράσης: «Μόνο οι πολιτικοί της πολυθρόνας δεν κάνουν λάθη. Τα σφάλματα είναι σύμφυτα με την πολιτική δράση. Οσοι βρίσκονται στο επίκεντρο του πολιτικού αγώνα, όσοι πρέπει να αντιμετωπίσουν τα πρακτικά και πιεστικά προβλήματα δεν διαθέτουν πολύ χρόνο για στοχασμό (…) πολλές φορές θα κάνουν ατοπήματα», σημειώνει στην ανέκδοτη αυτοβιογραφία του που έγραψε στη φυλακή.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη, τα οποία παίρνουν το όνομά τους από λογοτεχνικά είδη (βουκολικό, δράμα, επικό, ιλαροτραγωδία) και συνοδεύεται από πρόλογο του Μπαράκ Ομπάμα, εισαγωγή που υπογράφει ο Βερν Χάρις – επικεφαλής της ομάδας που οργάνωσε το υλικό της έκδοσης – εκ μέρους του Κέντρου Μνήμης και Διαλόγου Νέλσον Μαντέλα και τέσσερα Παραρτήματα (χρονολόγιο, χάρτη της Νότιας Αφρικής, συντομογραφίες οργανώσεων, πρόσωπα, τόποι και γεγονότα). Αξιοποιεί επιστολές, ημερολόγια, τετράδια και παντοειδή χαρτάκια στα οποία σημείωνε ο Μαντέλα. Ο άνθρωπος αυτός φαίνεται πως κατέγραφε τα πάντα: σκέψεις και οράματα, αναμνήσεις και trivia της καθημερινότητας.