Εχθρός ο υπερφιλελευθερισμός

Για τον Τοντορόφ, σήμερα, η μεγαλύτερη απειλή κατά της δημοκρατίας προέρχεται από την υπέρμετρη αύξηση της δύναμης κάποιων ατόμων (και εταιρειών), που στο όνομα της ελευθερίας της αγοράς επιβάλλουν την τυραννία των ατόμων. Ο μεγαλύτερος εσωτερικός εχθρός της δημοκρατίας είναι ο υπερφιλελευθερισμός. Θεωρία που μόνο μακρινή σχέση έχει με τον κλασικό φιλελευθερισμό. Ο υπερφιλελευθερισμός θέτει την ηγεμονία των οικονομικών δυνάμεων υπεράνω κάθε πολιτικής ηγεμονίας. Ερχεται όμως έτσι σε ευθεία σύγκρουση με τον κλασικό φιλελευθερισμό, ο οποίος ως ρεύμα του Διαφωτισμού, είχε ως προτεραιότητα την καθοδηγούμενη από το δημόσιο συμφέρον πολιτική πράξη. Γιατί για τον Τοντορόφ, προσωπικά πιστεύω και για τον ίδιο τον ορθό λόγο, δεν υπάρχει καμία ελευθερία των ατόμων εκεί που υπάρχει απεριόριστη ελευθερία δράσης της αγοράς και των επιχειρήσεων. Δεν μπορώ να μη ταυτιστώ απόλυτα με τον Τοντορόφ, όταν υποστηρίζει πως η μήτρα του κομμουνισμού και του υπερφιλελευθερισμού, αυτών των δυο κοσμικών θρησκειών, είναι κοινή. Δεν είναι άλλη από την πίστη πως οι κοινωνίες κινούνται από απόλυτες νομοτέλειες (όλα στο κράτος ή όλα στην αγορά) οι οποίες όμως είναι δυνατό να επιβάλλονται μόνο με την εφαρμογή βολονταριστικών πολιτικών (Πελάγιος). Σήμερα, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο υπερφιλελευθερισμός μαζί με τον λαϊκισμό και τη ξενοφοβία αποτελούν τους μείζονες εσωτερικούς εχθρούς της δημοκρατίας. Η λύση είναι στον αναστοχασμό που θέλει τα ελεύθερα άτομα να ζουν σε κοινωνικά δίκαιες και ίσες κοινωνίες. Προσωπικά δεν ξέρω κάτι καλύτερο απ’ αυτόν τον αναστοχασμό.