20.000 κλικ υπό τη θάλασσα

Τα περισσότερα μοντέλα του έχουν λέπια. Κάποια έχουν κεραίες και δαγκάνες. Τον ενδιαφέρουν όμως, όλα, ανεξαρτήτως αναλογιών. Για τον Γιάννη Ισσαρη ο υποθαλάσσιος κόσμος του Αιγαίου είναι μια απέραντη πασαρέλα. Ενας κόσμος, άγνωστος, που οφείλεται στην άγνοια, όπως λέει ο ίδιος, του Ελληνα για ό,τι υπάρχει κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και σε αντίθεση με τους αρχαίους προγόνους του.

Η σχέση του, γεννημένου το 1981 στη Θήβα, υποψήφιου διδάκτορα Θαλάσσιας Βιολογίας (στο πανεπιστήμιο Αθηνών) και βραβευμένου πια φωτογράφου υποθαλάσσιας ζωής Γιάννη Ισσαρη περιοριζόταν ως τα 18 του στα καλοκαιρινά μπάνια και τις βουτιές.

Το 1999 τελειώνοντας το λύκειο σκεφτόταν να σπουδάσει μηχανολόγος- μηχανικός, ή ηλεκτρολόγος. Τον ενδιέφερε όμως και η πληροφορική.

«Τότε όμως ότι είχε ιδρυθεί το τμήμα επιστημών θάλασσας του πανεπιστημίου Αιγαίου στη Λέσβο. Το δήλωσα, πέρασα και μου έδωσε διέξοδο σπουδών. Ενθουσιάστηκα», μου λέει λίγα 24άωρα πριν πετάξει για Κατάρ και Κουβέιτ προκειμένου να συμμετάσχει σε ένα πρόγραμμα προστασίας χελώνων και θαλάσσιας ζωής και την έκδοση βιβλίου για θαλάσσια ζωή, αντιστοίχως, παραμονές της έκθεσης του υποβρύχιας φωτογραφίας «Βένθος και Πέλαγος: η ζωή των ελληνικών θαλασσών» στο ίδρυμα Ευγενίδου.

Οι σπουδές του μπορεί να είχαν στο επίκεντρό τους τη θάλασσα αλλά δεν συνοδεύονταν από πρακτική σε αντίστοιχο περιβάλλον.

Οταν ο μαθητής είναι έτοιμος, εμφανίζεται ο δάσκαλος, αναφέρεται μεταξύ άλλων στη διδασκαλία Ζεν. Αυτό ακριβώς συνέβη και με τον Γιάννη Ισσαρη.

Το 2001, θυμάται, άνοιξε η πρώτη καταδυτική σχολή στη Μυτιλήνη και ήταν ο πρώτος φοιτητής της. Η σχέση του με τη φωτογραφία ήταν ερασιτεχνική. «Σημαντικό βοήθημα ήταν το ίντερνετ. Διάβασα πάρα». Στάθηκε όμως και τυχερός. «Έπεσα πάνω στην έκρηξη της ψηφιακής τεχνολογίας και του διαδικτύου. Μια δεκαετία πίσω θα ήταν αδύνατο να ασχοληθώ».

Ουσιαστικά είναι, αν όχι ο πρώτος, από τους ελάχιστους πρωτοπόρους. Διότι, έως τότε, εξηγεί, η υποβρύχια φωτογραφία ήταν απαγορευμένη δια νόμου λόγω υποθαλάσσιων αρχαιοτήτων.

Αρχισε νοικιάζοντας καταδυτικό εξοπλισμό. Αργότερα με οικονομίες αγόρασε μια κόμπακ φωτογραφική μηχανή και μια αδιάβροχη θήκη. «Την έπνιξα όμως», λέει. Τον κοιτάζω με περιέργεια και μου εξηγεί ότι «πνίξιμο» σημαίνει πως πέρασε νερό από κάποιο σημείο του αδιάβροχου καλύμματος στη μηχανή.

Τα επόμενα δύο χρόνια ήταν σχεδόν μαρτυρικά. Δεν είχε χρήματα για να αγοράσει καινούργια. Εν τέλει υπερκέρασε τον «σκόπελο» αυτό.

Είναι αυτοδίδακτος. Πέρασε πάμπολλες ώρες κάτω από το νερό για να εξελιχθεί, να τελειοποιηθεί. Η υποβρύχια φωτογράφηση είναι πολύπλοκη και πολυσύνθετη διαδικασία.

«Απαιτείται πολύ καλή καταδυτική ικανότητα, απόλυτος έλεγχος πλευστότητας. Δεν μπορεί να είσαι μέτριος δύτης και καλός φωτογράφος. Δεν συνδυάζονται» τονίζει.

Το περιβάλλον αυξάνει το βαθμό δυσκολίας. Ταυτόχρονα οξύνει και την αντίληψη. Όταν για παράδειγμα φωτογραφίζει σε απόσταση εκατοστών πάνω από αμμώδεις βυθούς πρέπει να είναι ακίνητος, αλλιώς οι κινήσεις του μπορεί να προκαλέσουν αναταράξεις και να θολώσουν τα νερά, ή να προξενήσει ζημία σε κοράλλια με μια απότομη κίνηση σε μικρή απόσταση από κοραλλιογενή ύφαλο . Ακόμα χειρότερα, να χάσει το «θέμα» του. Έπειτα, κάτω από την επιφάνεια του νερού, χάνονται τα χρώματα, ειδικά σε μεγάλα βάθη.

Από την άλλη ο καταδυτικός εξοπλισμός αλλά και ο φωτογραφικός περιορίζουν τις κινήσεις. «Κάθε φυάλη, χωρις τον αέρα της, ζυγίζει 14 κιλά» και από την άλλη στερείται την δυνατότητα- που αναγαγεται σε πολυτέλεια κάτω από το νερό- αλλαγής φακών. Για όλους αυτούς, συνδυαστικά, τους λόγους πρέπει να κάνει υπολογισμούς ακριβείας. «Σπάνια φωτογραφίζω δεύτερη φορά», υπογραμμίζει.

Οι υποβρύχιες φωτογραφίες του Γιάννη Ισσαρη πέρα από τα θαυμάσια χρώματα, την ποικιλία των θεμάτων, την ολοκληρωμένη σύνθεση, αποτελούν την αφορμή για μια ιστορία ή το αποτέλεσμα μιας «περιπέτειας», αν σκεφθεί κανείς ότι το φωτογραφικό αποτέλεσμα δεν είναι προϊόν τυχαίων λήψεων, αλλά συστηματικής επιστημονικής έρευνας και συνάμα θαλάσσιων ερευνών σε κάθε γωνιά της νησιωτικής Ελλάδας, με «όλους τους καιρούς» και διαφορετική εποχή του χρόνου.

Η φωτογράφηση φάλαινων φυσητήρων, για παράδειγμα, δεν είναι «παίξε γέλασε». Μια φορά, θυμάται ο Ισσαρής, χρειάστηκε παραμονή 25 ημερών στη θάλασσα, παρακολούθηση με ηχοβολιστικά μηχανήματα του κοπαδιού, ανοιχτά των δυτικών ακτών της Πελοποννήσου, στη μαύρη άβυσσο της ελληνικής τάφρου- το βαθύτερο σημείο της Μεσογείου αλλά και κάθε άλλης κλειστής θάλασσας στον πλανήτη, με βάθος 5.121 μέτρων- για να απαθανατίσει τα μέλη της στην ολιγόλεπτη παραμονή τους στην επιφάνεια, για να πάρουν ανάσα, προτού καταδυθούν σε μεγάλη βάθη σε αναζήτηση τροφής.

Έχει να διηγείται ακόμη και μια αναπάντεχη συνάντηση. «Φωτογράφιζα κοντά στο βυθό. Ήμουν συγκεντρωμένος, σε αυτό που ήθελα να απαθανατίσω, όταν από πίσω με προσέγγισε δελφίνι. Δεν μπόρεσα να το δώ. Το κατάλαβα μόνον από τους ήχους που έκανε. Το έβλεπαν όμως οι βοηθοί δύτες που με συντρόφευαν».

Συνάντηση με καρχαρία δεν έχει ως τώρα. «Δεν υπάρχουν στις ελληνικές θάλασσες και είναι μύθος πως είναι ανθρωποφάγοι. Είναι φοβισμένα ζώα διότι τα κυνηγούν συστηματικά. Βλέποντας ντοκιμαντέρ του Κουστώ διαπίστωσα πως τα ψάρια έχουν αλλάξει συμπεριφορά άρδην μέσα σε 30 χρόνια. Όταν βουτούσε εκείνος τα ψάρια πλησίαζαν. Τώρα φεύγουν αντιλαμβάνονται τον άνθρωπο ως κυνηγό».

Καρέ του Ισσαρη από τον υποθαλάσσιο κόσμο έγιναν σειρά γραμματοσήμων και λεύκωμα από τα ΕΛΤΑ ενώ περίπου 20 φωτογραφίες αποτελούν την έκθεση «Βένθος και Πέλαγος: η ζωή των ελληνικών θαλασσών» στο Πλανητάριο. Αποσαφηνίζει πως δεν επεμβαίνει στις φωτογραφίες του διότι η προσέγγιση του είναι ντοκιμαντερίστικη. Ο κόσμος της θάλασσας τον συναρπάζει αλλά και τον στεναχωρεί διότι συχνά- πυκνά συναντά τραύματα ανθρώπινης δραστηριότητας: πλούσιους ύφαλους που τους «έπνιξαν» δίχτυα και σχοινιά, θαλάσσια λιβάδια της Ποσειδωνίας που άλλοτε έσφυζαν από ζωή, έρημα πια με σημάδια που άφησαν στο πέρασμά τους μηχανότρατες οργώνοντας το βυθό, βοτσαλωτοί πυθμένες που έχουν καλυφθεί από πάσης φύσης απορρίμματα. «Έτσι όμως εξολοθρεύονται οργανισμοί τουλάχιστον 2000 ετών και αυτό καταδεικνύει όχι μόνον την άγνοια των ψαράδων αλλά και των περισσοτέρων από εμάς».

> INFO

Εκθεση υποβρύχιας φωτογραφίας «Βένθος και Πέλαγος: η ζωή των ελληνικών θαλασών», του Γιάννη Ισσαρη, έως 30 Ιουνίου,  Ιδρυμα Ευγενίδου ( Λ. Συγγρού 387, είσοδος από Πεντέλης 11), είσοδος ελεύθερη.