Ιχνηλάτες ενός κόσμου που οι στεριανοί δεν γνωρίζουν

Βρέθηκα στο Ετκο, ένα ψαροχώρι στην Αίγυπτο, όπου αντίκρισα μεγάλες ξύλινες βάρκες, περίπου στο ίδιο μήκος με τα δικά μας καΐκια, να βρίσκονται αραγμένες κατά μήκος της ακτής. Αναρωτήθηκα τότε πώς τις μεταφέρουν, λόγω του όγκου τους. Αφού πέρασα τη νύχτα στο σπίτι ενός ντόπιου ψαρά, το ξημέρωμα ξεκίνησα να πάω να συναντήσω τους ψαράδες. Αυτό που αντίκρισα ήταν εκπληκτικό. Οι ψαράδες, σε ομάδες περίπου των δέκα ανδρών, κουβαλούσαν τις βάρκες με τα χέρια τους ώς τη θάλασσα. Ξαφνικά βρέθηκα σε ένα πρωτόγονο σκηνικό, σπάνιας ομορφιάς. Μια ολόκληρη ακτή δονούταν από αυτήν την αρχέγονη ανάγκη του ανθρώπου να αντέξει τις δυσκολίες, να τα βάλει με τα στοιχεία της φύσης ώστε να εξασφαλίσει τροφή για την κοινότητα και την οικογένειά του».

Υπάρχουν φορές που ο φωτογράφος δεν είναι απλώς φορέας καταγραφής και ο φακός του φωτίζει τις μικρές ανθρώπινες στιγμές, την πρώτη ύλη της μεγάλης αφήγησης που λέγεται Ιστορία. Κάτι τέτοιο κατόρθωσε ο 35χρονος Στράτος Βογιατζής που για τεσσερισήμισι χρόνια ταξίδεψε σε εννιά λιμάνια της Μεσογείου και φωτογράφισε τους ψαράδες και τον κόσμο τους. Και αυτό το υλικό κάνει το δικό του ταξίδι, αφού μόλις τώρα ολοκληρώνεται η συμμετοχή τού Βογιατζή στο φωτογραφικό φεστιβάλ Photomed της Νότιας Γαλλίας (με την υποστήριξη του Μουσείου Φωτογραφίας της Θεσσαλονίκης) και ο ίδιος ετοιμάζει τις αποσκευές του για την επόμενη έκθεση που θα γίνει στη Βηρυτό. Το πρωτότυπο θέμα του έχει την αιτία του. Γεννημένος στη Χίο, κάποια μέρα μπήκε σε ένα καΐκι. «Αυτό ήταν. Δεν ξέρω για ποιον λόγο ασχολήθηκα με τους ψαράδες. Ισως από τύχη, ίσως επειδή ένιωθα ότι κάθε φορά που ξανοιγόμασταν με το καΐκι ξεκινούσε ένα ταξίδι, ίσως κάτι με έσπρωχνε να πάω προς τα εκεί. Αργότερα άρχισα να φωτογραφίζω τους ψαράδες και σε άλλες πόλεις, σε άλλες χώρες. Περίμενα πώς και πώς να έρθει η ώρα να πάω να τους αναζητήσω. Συνολικά πέντε χρόνια. Σε εννέα χώρες της Μεσογείου. Αρχικά κατέγραφα τον κόσμο των ψαράδων, τα τελευταία δύο χρόνια συνειδητοποίησα ότι οι ψαράδες ήταν η αφορμή για να μιλήσω για τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο γύρω μου, το μυστήριο και το παράδοξο που τον περιβάλλουν, τις βαθιές αντιφάσεις που τον κυβερνούν. Μέσα από τους ψαράδες προσπάθησα να μιλήσω για την ανθρώπινη επαφή, για το ταξίδι μας στη μοναχικότητα, για τη λαχτάρα μας για ζωή, για τα ένστικτα που μας διαμορφώνουν», λέει ο Στράτος Βογιατζής στα «ΝΕΑ», ο οποίος δεν διάλεξε τυχαία το μεσογειακό πεδίο για τα φωτογραφικά κλικ του αφού με τη μεγάλη θάλασσα, όπως σημειώνει, νιώθει «πιο οικεία». Πώς είναι όμως η ζωή των ψαράδων; Πώς έχει μετασχηματιστεί και τι έμεινε ίδιο από τα παλιά χρόνια; «Δεν υπάρχει πολυπλοκότητα στο επάγγελμα του ψαρά παρά μόνο μια ξεχασμένη απλότητα στην οποία τα πράγματα είναι ακριβώς αυτά που φαίνονται. “Εχουμε ό,τι θέλουμε εδώ, δεν χρειαζόμαστε παραπάνω, το ασήμαντο είναι το σημαντικό”, μου έλεγε ο Χασίμ Αμπι. “Είναι λάσκα τώρα η ζωή τού ψαρά, είναι παρεξηγημένος ο ψαράς, αγάντα όμως”, μου έλεγε ο καπετάν Παναγιώτης, “θα ‘ρθει ο καιρός που θα καταλάβει ο κόσμος ότι αυτή η “βρώμικη” δουλειά είναι τελικά πεντακάθαρη». Κάθε ψαράς είναι ταξιδευτής και κάθε ημέρα ψαρέματος είναι ένα ταξίδι».

Ο Βογιατζής μάς απλώνει μία μία τις ψηφίδες από το παζλ αυτής της παλιάς, δύσκολης και γοητευτικής δουλειάς. Επιβεβαιώνεται και εδώ πως η Μεσόγειος δεν χωρίζει μόνο τους ανθρώπους αλλά και τους ενώνει, επιδρώντας με τον ίδιο τρόπο επάνω τους. «Αυτό που πάντα με συνέπαιρνε με τους ψαράδες είναι ότι ο τρόπος ζωής τους δεν έχει εκφυλιστεί, δεν έχει αλλοιωθεί ιδιαίτερα κατά το πέρασμα των χρόνων. Τα συστατικά που συνθέτουν την “ψαροσύνη” παραμένουν εν πολλοίς απαράλλαχτα. Ακόμα βγαίνει έξω με το καΐκι του και παλεύει με τα χέρια του, ακόμα κρατιέται άσβεστη η αδημονία του και η λαχτάρα του για την ψαριά, συνεχίζει να ετοιμάζει τα δίχτυα του και να κοιτάζει την ανοιχτή θάλασσα για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους», σημειώνει. Και συμπληρώνει: «Στρώνουν μια εφημερίδα για τραπεζομάντιλο και αφού τελειώσουν το φαγητό τους, τη μαζεύουν και στρώνουν μια άλλη για τσάι ή καφέ. Οταν εξαντλούνται, απλώς γέρνει ο ένας πάνω στον άλλο και κοιμούνται».

Μυρμήγκιασμα
Για τον Βογιατζή, οι φωτογραφίες του οποίου θα εκτίθενται ώς το τέλος του χρόνου και στη Βηρυτό, πάντα όταν έμπαινε σε καΐκι ή βάρκα ή τρεχαντήρι η αίσθηση ήταν ίδια. «Βιράρουμε την άγκυρα, μαζεύονται τα σχοινιά από τον ντόκο και το καΐκι σαλπάρει αποχωριζόμενο κάθε φορά τη στεριά με την πιο νοσταλγική διάθεση, όπως κάνει ο ναυτικός όταν αποχωρίζεται την καλή του. Η αίσθηση του αγνώστου, το μυρμήγκιασμα στο κορμί, η ζωή που χρωματίζεται ξαφνικά από μια απίστευτη ενεργητικότητα, τα συναισθήματα που στριφογυρνάνε με την οσμή του ταξιδιού, όλα είναι εκεί όταν αρχίζει να ξανοίγεται το καΐκι».