DNA χωρίς… πατέντα αποφάσισε το Ανώτατο Δικαστήριο στις ΗΠΑ

Κάθετη πτώση της τιμής στις γονιδιακές εξετάσεις αναμένεται να φέρει η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, το οποίο ομόφωνα κατέληξε ότι «κανείς δεν μπορεί να θέσει υπό καθεστώς πνευματικών δικαιωμάτων και να κατοχυρώσει πατέντα στα ανθρώπινα γονίδια». Επιπλέον, εταιρείες όπως η Myriad Genetics που είχαν αποκλειστικότητα στις εξετάσεις για τον καρκίνο του μαστού, όπως αυτές στις οποίες υπεβλήθη η Αντζελίνα Ζολί, χάνουν το μονοπώλιο. Μάλιστα, ένας από τους εκπροσώπους της στο δικαστήριο ήταν ο δικηγόρος Γρηγόρης Καστανιάς.

Η Myriad με νόμιμο τρόπο είχε κατοχυρώσει από το 1990 πατέντα στην εξέταση που εντοπίζει τα γονίδια για τον καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών. Από τότε μέχρι σήμερα καμία άλλη εταιρεία στις ΗΠΑ δεν επιτρεπόταν να κάνει αυτήν την εξέταση. Μάλιστα, έχει υπολογιστεί ότι μέχρι σήμερα έχει πραγματοποιήσει περίπου ένα εκατομμύριο γονιδιακούς ελέγχους, με κόστος 2.250 ευρώ (3.000 δολάρια) για τον καθέναν.

Σύλλογοι ασθενών, γιατροί και ασθενείς που παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο κατέθεσαν ότι εκατοντάδες κλινικά εργαστήρια στις ΗΠΑ έχουν τη δυνατότητα να κάνουν την απλή σήμερα γονιδιακή εξέταση και το πραγματικό κόστος της είναι λιγότερο από 150 ευρώ (200 δολάρια). Είναι χαρακτηριστικό ότι η μετοχή της Myriad Genetics, που διαπραγματεύεται στο χρηματιστήριο του nasdaq, υποχώρησε την ημέρα που ανακοινώθηκε η απόφαση κατά 5,63%.

Στην Ελλάδα, το κόστος στο Εργαστήριο Μοριακής Διάγνωσης του ερευνητικού κέντρου Δημόκριτος αρχίζει από τα 150 ευρώ και φτάνει έως τα 700 ευρώ. Εάν όμως μια γυναίκα απευθυνθεί στον ιδιωτικό τομέα, τότε τα χρήματα που θα πληρώσει μπορεί να ξεπεράσουν και τα 2.500 ευρώ. Επιπλέον, κανένα Ταμείο δεν καλύπτει τη συγκεκριμένη εξέταση – ούτε καν ένα ποσοστό -, παρότι σε πολλές τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης ισχύει το αντίθετο. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως στη Βρετανία, ισχύει η δωρεάν κάλυψη από το Ταμείο υπό προϋποθέσεις, όπως να έχει εκδηλώσει καρκίνο του μαστού κάποιος συγγενής πρώτου βαθμού.

Σε κάθε περίπτωση, όπως εκτιμούν στο δημοσίευμά τους οι «Τάιμς» του Λονδίνου, εάν μειωθεί σημαντικά η τιμή του γονιδιακού ελέγχου, ίσως οι οδηγίες της κυβέρνησης προς τα ασφαλιστικά ταμεία να αλλάξουν και τα τεστ να διενεργούνται δωρεάν ή με ελάχιστη συμμετοχή από τα Ταμεία.

Σε ακρόαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που είχε ολοκληρωθεί τον Απρίλιο, ο δικηγόρος της Myriad Genetics Γρηγόρης Καστανιάς χρησιμοποίησε το παράδειγμα του μπαστουνιού του μπέιζμπολ προκειμένου να πείσει τους δικαστές ότι τα γονίδια θα πρέπει να τίθενται υπό καθεστώς πνευματικών δικαιωμάτων: ένα μπαστούνι μπέιζμπολ δεν υπάρχει, εάν πρώτα δεν αποκόψεις ένα κομμάτι ξύλο από το δέντρο. Επίσης, πρέπει να το εφεύρεις, δεν μπορείς απλώς να το κόψεις από το δέντρο. Αρα, από τη στιγμή που το εφευρίσκεις, μπορείς και να το πατεντάρεις.
Προηγούμενες αποφάσεις έχουν καταστήσει σαφές ότι «νόμοι της φύσης, τα φυσικά φαινόμενα και αφηρημένες ιδέες» δεν μπορεί να κατοχυρωθούν. «Ο Αϊνστάιν δεν θα μπορούσε να κατοχυρώσει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τον νόμο της σχετικότητας, ούτε θα ήταν δυνατόν να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας οι νόμοι του Νεύτωνα», αναφέρουν οι δικηγόροι υπεράσπισης.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η απόφαση του δικαστηρίου είναι «σαρωτικής σημασίας» για την απρόσκοπτη εξέλιξη της επιστημονικής έρευνας και τις θεραπείες.

Πρόληψη και θεραπεία
Περίπου το 20% των γονιδίων που έχουν αναγνωριστεί, βρίσκονται υπό καθεστώς πνευματικών δικαιωμάτων. Εκτός από τα γονίδια του καρκίνου του μαστού και άλλων καρκίνων, πατέντα έχουν και τα γονίδια της νόσου Αλτσχάιμερ.

60 χρόνια πριν…
Το 1953 οι Φράνσις Κρικ και Τζέιμς Γουάτσον ανακαλύπτουν τη διπλή έλικα του DNA. Είναι το πρώτο βήμα για την αναγνώριση των γονιδίων. Το 2010 ο Κρεκ Βέντερ δημιουργεί στο εργαστήριο τον πρώτο οργανισμό με συνθετικό DNA.