[Αποδράσεις] Ονειρο καλοκαιρινής ημέρας

«Κρασί; Το κατακαλόκαιρο; Αυτό είναι πολύ αστείο» αναφώνησε η θεία Αννα – Γκρέτα Τζόνσον και γέλασε δυνατά.
«Μάλλον νομίζεις ότι βρίσκεσαι στην Ιταλία». Με αυτά τα λόγια με υποδέχθηκε η θεία μου στη βουκολική νότια επαρχία του Σμάλαντ στη Σουηδία, όπου για χρόνια γιόρταζα ως παιδί το μεσοκαλόκαιρο, δηλαδή τη μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου στο βόρειο ημισφαίριο. Αλλά προφανώς είχα ξεχάσει τις παλιές παραδόσεις. Γίνεται συνήθως την πρώτη Παρασκευή μετά το θερινό ηλιοστάσιο στις 21 Ιουνίου και σηματοδοτεί την έναρξη του καλοκαιριού.

Φέτος το πάρτι του μεσοκαλόκαιρου συμπίπτει ακριβώς με το θερινό ηλιοστάσιο και έτσι η ημέρα αναμένεται να είναι πολύ μεγάλη, με πολύ τραγούδι, μεγάλη κατανάλωση παστών ψαριών, ποτήρια μπίρας που είναι συνέχεια γεμάτα και το τοπικό ποτό aquavit που παράγεται από την απόσταξη πατάτας. Το aquavit σερβίρεται παγωμένο χωρίς σόδα και είναι ο λόγος που κάθε χρονιά οι θείοι μου επιστρέφουν στο σπίτι τους με ταξί. Με λίγα λόγια, είναι το πάρτι της χρονιάς.

Εχουν περάσει πολλά ηλιοστάσια από την τελευταία φορά που βρέθηκα στο Σμάλαντ. Η μητέρα μου είναι Σουηδέζα και για σχεδόν είκοσι χρόνια κάθε καλοκαίρι κάναμε διακοπές εκεί. Και η πιο ξεχωριστή ημέρα ήταν το μεσοκαλόκαιρο. Αυτή θα ήθελα να ζήσω και με το δικό μου παιδί. Ετσι πέρυσι το καλοκαίρι ήρθε η ώρα να δείξω στην τρίχρονη κόρη μου Φράνκι πώς να τραγουδάει και να χορεύει γύρω από το γαϊτανάκι και να γνωρίσει τα ξαδέλφια μου, που εγώ είχα ακόμα στο μυαλό μου ως δεκάχρονα παιδάκια.

Οι περισσότεροι λαοί έχουν στην κουλτούρα τους μια ειδωλολατρική γιορτή. Στη Σκανδιναβία είναι το μεσοκαλόκαιρο, στα σουηδικά Missommar, μια παράδοση που έχει τις ρίζες της στον Μεσαίωνα, όταν το γαϊτανάκι στολιζόταν με φύλλα και λουλούδια και ήταν μια επίκληση στους θεούς για καλή συγκομιδή.

Με τα χρόνια η παράδοση άλλαξε και έγινε λιγότερο για τους θεούς και περισσότερο για τους ανθρώπους με ένα πάρτι στη φύση, που είναι από τις πιο αγαπημένες παιδικές αναμνήσεις για όσους μεγάλωσαν με αυτό.

Με παραδοσιακές στολές

Στις τρεις το μεσημέρι, η κόρη μου και εγώ επισκεφθήκαμε ένα χωριό στο Σμάλαντ, το Τζετ, που βρίσκεται 353 χιλιόμετρα από τη Στοκχόλμη, και έχει μόνο 20 κατοίκους. Ωστόσο ήταν όλοι μαζεμένοι στην πλατεία, μαζί με τους συγγενείς τους απο τη γύρω περιοχή. Οταν φτάσαμε  οι εκδηλώσεις είχαν φτάσει ήδη στο απόγειό τους. Κίτρινα και μπλε υφάσματα – τα χρώματα της σημαίας της Σουηδίας που συμβολίζουν τον ουρανό και τον ήλιο – ανέμιζαν στο καλοκαιρινό αεράκι. Οι περισσότεροι δικοί μου ήρθαν στο πάρτι με σύγχρονα ρούχα. Ωστόσο, κάποιοι πιο ηλικιωμένοι, όπως οι θείες μου Ούλα και Κέρστιν, φορούσαν τις παραδοσιακές χειροποίητες στολές τους. Δηλαδή μπλούζες από λευκή δαντέλα, κεντημένα γιλέκα, φούστες μέχρι τον αστράγαλο, βυσσινί ζώνες και λευκό καπέλο.

Οι άνδρες φορούσαν μπλε γιλέκο και παντελόνι από δέρμα ταράνδου. Η επαρχία του Σμάλαντ βρίσκεται μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τον Αρκτικό Κύκλο και καθώς το μεσοκαλόκαιρο είναι η μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου, η νύχτα έρχεται πολύ αργά και κρατά ελάχιστα. Οπότε, δύο με τρεις κούπες καφέ είναι σίγουρα απαραίτητες.  Αργά το απόγευμα, η Φράνκι και εγώ κάναμε βόλτες στο μπαλκόνι του σπιτιού που νοικιάσαμε. Παντού άπλετο φως. Δεν υπήρχε φεγγάρι, ούτε αστέρια.

Η ώρα ήταν έξι το απόγευμα και το πλήθος είχε αρχίσει σιγά σιγά να ετοιμάζεται για τη μεγάλη γιορτή. Αλλωστε κάθε χρόνο, την ίδια ημέρα, την ίδια ώρα, κάτι ανάλογο συμβαίνει σε ολόκληρη τη Σουηδία. Τα ποτήρια γεμίζουν με ποτό, το smorgasbords, ο μπουφές με τα κρύα πιάτα δηλαδή, έχει μόλις ανοίξει, τα ακορντεόν βγαίνουν από τις θήκες τους και το γλέντι είναι έτοιμο να ξεκινήσει.

«Και τώρα πάμε στο Ράβαγκαρντ» είπε η θεία Αννα-Γκρέτα με ενθουσιασμό, εννοώντας τη φάρμα όπου οι παππούδες μου έζησαν πριν από εκατό χρόνια, εκεί όπου η μητέρα μου και τα εννέα της αδέλφια μεγάλωσαν και εκεί όπου η θεία Αν-Μαρί και ο θείος Μπίργκερ φιλοξένησαν πέρυσι το καλοκαίρι το Missommar.

Ρέγγα και μαϊντανός

Θείοι, θείες και ξαδέλφια συζητούσαν, γελούσαν και έπιναν μπίρες και ουίσκι μασουλώντας φιστίκια. Μόλις τα μπολάκια με τα σνακ άδειασαν, η θεία Αν-Μαρί φώναξε ότι το δείπνο ήταν έτοιμο. Από τη μια άκρη μέχρι την άλλη το τραπέζι ήταν καλυμμένο με πιατέλες που είχαν ρέγγες με πίκλες σε λευκή σάλτσα, ρέγκες σε σάλτσα ντομάτας και ρέγκες σε σάλτσα από μαϊντανό, πατάτες με φρέσκο μαϊντανό, σολομό με ένα γενναιόδωρο στρώμα μαϊντανού και το Jansson’s temptation, ένα φαγητό που περιέχει πατάτες, κρεμμύδια και αντζούγιες σε λευκή σάλτσα. Δίπλα, μια πιατέλα με prinskorv, τα μικρά τηγανητά χοτ ντογκ. Και άλλες πιατέλες με ψάρι, λίγα πιάτα με τυριά και ένα καλάθι γεμάτο μαύρο ψωμί και τραγανά κριτσίνια. Επίσης, υπήρχαν βουναλάκια από κεφτεδάκια από κιμά ή από λαχανικά και σαλάτες. Αυτό ήταν ένα τραπέζι που θα μπορούσε να ταΐσει έναν στρατό. Πήραμε τα πιάτα μας και τα γεμίσαμε λες και δεν θα βλέπαμε φαγητό ξανά.

Οταν το φως άρχισε να πέφτει και το χρώμα του ουρανού πήρε πιο σκούρες αποχρώσεις, ήρθε η ώρα του γλυκού. Το τραγούδι συνεχίστηκε και τίποτα δεν έδειχνε ότι η χαρά και η γιορτή πλησίαζαν στο τέλος τους. Οταν έφτασε ο τρίτος και ο τέταρτος γύρος με το aquavit, αισθάνθηκα τα μάτια μου να κλείνουν. Το πάρτι θα συνεχιζόταν για λίγες ακόμα ώρες, με φαγητό και ποτό μέχρι την ανατολή του ηλίου.

Σε αυτή τη χώρα όπου οι γιορτές είναι κυρίως οικογενειακές, δεν είναι πολύ πιθανόν ότι θα ξαναμαζευτούμε όλοι μαζί στο ίδιο τραπέζι του μεσοκαλόκαιρου στο άμεσο μέλλον. Υπήρχαν άνθρωποι που ίσως να μη δω ξανά. Είμαι όμως αποφασισμένη να γυρίσω και πάλι.