Συνασπισμός: Ωρα αυτοδιάλυσης μετά από 24 χρόνια

Στη συνεδρίαση της Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής αύριο Κυριακή μεταφέρεται η πρώτη πράξη της αυτοδιάλυσης του Συνασπισμού, ενώ την επόμενη Κυριακή έχει προγραμματιστεί το Διαρκές Συνέδριο του κόμματος όπου και θα ολοκληρωθεί η πράξη. 
Στην αυτοδιάλυση του ΣΥΝ υπάρχει η έντονη αντίδραση του Αριστερού Ρεύματος, δηλαδή της ομάδας του Παναγιώτη Λαφαζάνη, με το πλευρό της οποίας συντάσσεται και μια μικρή άλλη τάση του ΣΥΝ, η Αριστερή Ανασύνθεση (Γ. Χελάκης, Β. Πιλάλης). Η συντριπτική πλειοψηφία τάσσεται υπέρ της αυτοδιάλυσης, όπως η Αριστερή Ενότητα (προεδρικοί) και η Πλατφόρμα 2010 (Δ. Παπαδημούλης, Ι. Μπαλάφας). Η μειοψηφία προβάλλει ως επιχείρημα ότι η συζήτηση για τη διάλυση του ΣΥΝ  θα έπρεπε να μετατεθεί μετά το ιδρυτικό Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ, ενώ μιλάει για διαδικασίες φαστ τρακ εν μέσω του προσυνεδριακού διαλόγου του ΣΥΡΙΖΑ. 
Την αυτοδιάλυση του Συνασπισμού ζήτησε ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας (Κόκκινο 105,5) λίγες ημέρες πριν από τη θυελλώδη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ με στόχο, όπως είπε, να δοθεί το παράδειγμα και στις άλλες συνιστώσες ώστε να προχωρήσει ταχύτερα η ενοποίηση του κόμματος.

Ενα κόμμα που δημιουργήθηκε σε εργαστηριακές συνθήκες δεν μπορεί παρά να διαλυθεί κάπως ανάλογα. Υστερα από 24 χρόνια παρουσίας στον δημόσιο βίο ο Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου, αφού άλλαξε εν τω μεταξύ κάποιες αποχρώσεις στη μαρκίζα, επιλέγει αυτοβούλως την ευθανασία. Η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος θα αποφασίσει την αυτοδιάλυσή του ώστε να δώσει το καλό παράδειγμα και στις λοιπές συνιστώσες, οι οποίες συναποτελούν το σχήμα που είναι γνωστό με την ονομασία ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ. Μετά τις αυτοδιαλύσεις όλοι θα ανήκουν πλέον στο κόμμα ΣΥΡΙΖΑ (Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς). «Ενα είναι το κόμμα», που έλεγαν παλιά στο ΚΚΕ, από το οποίο έχουν προέλθει πολλοί από τους σημερινούς συριζαίους, του επικεφαλής τους μη εξαιρουμένου.

Ο Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου (ΣΥΝ) δημιουργήθηκε προς τα τέλη της δεκαετίας του 1980, σε μια περίοδο όπου η πόλωση ανάμεσα στα δύο μεγάλα κόμματα της Μεταπολίτευσης είχε φθάσει στο κόκκινο. Η Αριστερά ήταν τότε μοιρασμένη υπό τους δύο ιστορικούς ηγέτες της: το ΚΚΕ υπό τον Χαρίλαο Φλωράκη και το παλαιό ΚΚΕ εσωτ., αφού άλλαξε διάφορες ονομασίες, υπό τον Λεωνίδα Κύρκο ως ΕΑΡ (Ελληνική Ανανεωτική Αριστερά) – όχι η καθαρευουσιάνικη εκφορά της άνοιξης.

Το σκάνδαλο Κοσκωτά, το οποίο συγκλόνιζε εκείνη την εποχή τον δημόσιο βίο και ήταν το φόντο της μονομαχίας των «δεινοσαύρων» της πολιτικής Ανδρέα Παπανδρέου και Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, υπήρξε το λίκνο της ίδρυσης του ΣΥΝ. Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα φαινόταν να δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για μία ακόμη απόπειρα επανένωσης της Αριστεράς, μετά το πρόχειρο και αποτυχημένο σχήμα της Ενωμένης Αριστεράς του 1974.

Ωστόσο η μετωπική επίθεση της ΝΔ υπό τον νέο αρχηγό της Κ. Μητσοτάκη για να καταλάβει την εξουσία, την οποία κρατούσε με νύχια και δόντια το ΠΑΣΟΚ, τελικά έβλαψε αυτό το εγχείρημα. Η σύμπραξη του ΣΥΝ με τη Δεξιά έγινε σε μια πολιτική βάση που ο σπουδαίος Λευτέρης Παπαδόπουλος αποκάλεσε με το θρυλικό ομώνυμο βιβλίο του «Βρώμικο ’89».

ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ. Στην ουσία ο Συνασπισμός δημιουργήθηκε «άνωθεν» κυρίως για να διεμβολίσει το ΠΑΣΟΚ. Ηταν η συμμαχία ανάμεσα στα δύο κομμουνιστικά κόμματα, στην οποία συνέπραξαν και ορισμένοι πασοκογενείς που είχαν έλθει σε σύγκρουση με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Και ίσως να δικαίωνε τις προσδοκίες, αν δεν τη συνέθλιβαν οι μυλόπετρες των εξελίξεων και η μαεστρία του Κ. Μητσοτάκη που έφερε στο τραπέζι των συζητήσεων – και στην τραπεζαρία του σπιτιού του – τους ηγέτες της.

Ο στόχος της ίδρυσης του Συνασπισμού ήταν ένα καλό αποτέλεσμα στις εκλογές, το οποίο θα «έσπαζε τον δικομματισμό». Δεν το κατάφεραν ποτέ. Στην πρώτη εκλογική του εμφάνιση τον Ιούνιο του 1989 ο ΣΥΝ πήρε μόλις 13,1% – και 14,3% στις ευρωεκλογές. Εως τις εκλογές του 1990 έπεσε στο 10,3%. Προφανώς διότι μερικούς μήνες μετά τη συγκρότησή του βρέθηκε να συνεργάζεται με τη ΝΔ στην κυβέρνηση Τζαννετάκη με τρεις υπουργούς: Δικαιοσύνης ο Φ. Κουβέλης, Εσωτερικών ο Ν. Κωνσταντόπουλος και Πολιτισμού ο Γ. Μυλωνάς.

Αποστολή της κυβέρνησης ήταν η «κάθαρση», η οποία ισοδυναμούσε με την παραπομπή του Α. Παπανδρέου και τεσσάρων υπουργών του στο Ειδικό Δικαστήριο με βαριές κατηγορίες για το σκάνδαλο Κοσκωτά. Ωστόσο και μετά την ολοκλήρωση αυτής της αποστολής, την επομένη των εκλογών του Νοεμβρίου του 1989 θα βρεθεί ξανά σε κυβέρνηση με τη ΝΔ, αλλά και με την παρουσία του ΠΑΣΟΚ αυτή τη φορά, υπό τον Ξενοφώντα Ζολώτα.

Η ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΚΕ. Η συμμετοχή στην κυβέρνηση Τζαννετάκη υπήρξε προβληματική επιλογή ιδίως για τον μεγαλύτερο εταίρο: από το ΚΚΕ άρχισαν οι διαρροές στελεχών του κόμματος και της ΚΝΕ που διαφώνησαν, στο κλίμα που δημιουργούσε πια η ιστορική ανατροπή στη χώρες του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού». Τελικά, το ΚΚΕ το 1991 αποχώρησε από τη συμμαχία για να θέσει υπό έλεγχο τις επιδράσεις από τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης και την πτώση του Τείχους, και εν μέρει το κατάφερε.

Ο υπόλοιπος Συνασπισμός – με τα στελέχη του παλαιού ΚΚΕ εσωτ. και όσους αποχώρησαν από το ΚΚΕ – έμεινε μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας ως «Συνασπισμός της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας», με τη Μαρία Δαμανάκη επικεφαλής από το 1992.

Το 1993 όμως ήταν χρονιά-σοκ για το ήδη πολύχρωμο σχήμα. Ο Ανδρέας Παπανδρέου επιστρέφει στην πρωθυπουργία και ο Συνασπισμός θα αποτύχει να μπει στη Βουλή καθώς δεν συγκέντρωσε το κατώφλι του 3%. Η Μαρία Δαμανάκη παραιτείται και τα ηνία θα αναλάβει ο κεντρογενής, αλλά με ισχυρή δημόσια παρουσία, Νίκος Κωνσταντόπουλος. Υπό την ηγεσία του το κόμμα θα πάρει 6,26% στις ευρωεκλογές του 1994 και 5,1% στις εθνικές εκλογές του 1996, ποσοστά που φαίνονταν ακατάρριπτα για πολλά χρόνια.

«ΛΕΗΛΑΣΙΑ». Το 2000 η αισιοδοξία εξανεμίστηκε καθώς οι «εκσυγχρονιστές» του Κ. Σημίτη λεηλατούν τμήμα των στελεχών του και των ψηφοφόρων του· το κόμμα μόλις που μπαίνει στη Βουλή με 3,2% και τέσσερις βουλευτές. Μια ομάδα υπό τον Νίκο Μπίστη αποχώρησε και ίδρυσε την Ανανεωτική και Εκσυγχρονιστική Κίνηση της Αριστεράς, η οποία συνεργάστηκε με το ΠΑΣΟΚ. Για δικούς της λόγους αποχώρησε εν τω μεταξύ – παραιτούμενη και από τη βουλευτική της έδρα – η Μαρία Δαμανάκη.

Στις βουλευτικές εκλογές του 2004 ο Συνασπισμός διεύρυνε τη συνεργασία του με μικρότερα σχήματα και κινήσεις. Επίδοση; Μόλις 3,3% στις βουλευτικές εκλογές, παρά την ήττα του ΠΑΣΟΚ, και 4,1% στις ευρωεκλογές.

Η ΠΡΩΤΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΣΙΠΡΑ. Η αιφνίδια απόφαση του Νίκου Κωνσταντόπουλου να παραδώσει την ηγεσία έφερε στην ηγεσία τον Αλέκο Αλαβάνο, παλαιό στέλεχος του ΚΚΕ και με πλούσια δράση στο Ευρωκοινοβούλιο για πολλά χρόνια, ο οποίος μετακινεί το κόμμα προς τα αριστερά. Η πρώτη επιτυχία του είναι η επιλογή ενός τριαντάρη με μαλλιά «καρφάκια» ως υποψήφιου δημάρχου της Αθήνας και θα κάνει την έκπληξη με 10,5%. Ηταν ο Αλέξης Τσίπρας. Είναι η εποχή όπου εδραιώνεται ο ΣΥΡΙΖΑ με τη συνεργασία του Συνασπισμού και άλλων 12 κινήσεων ευρέος φάσματος – από την ανύπαρκτη ΕΔΗΚ και το διαλυμένο ΔΗΚΚΙ έως ακροαριστερές ομάδες τροτσκιστών και μαοϊκών – που έγιναν γνωστές ως συνιστώσες.

Το 2007 ο Αλέκος Αλαβάνος κράτησε το κόμμα στη Βουλή με 5% και 14 έδρες, και στη συνέχεια αποχώρησε. Ο Αλέξης Τσίπρας επικράτησε συντριπτικά του Φώτη Κουβέλη και έγινε πρόεδρος του Συνασπισμού, άρα και επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ. Η επιλογή φάνηκε ευφυής κίνηση, αλλά σύντομα προέκυψαν προβλήματα στις σχέσεις Αλαβάνου – Τσίπρα και ο Αλ. Αλαβάνος αποχώρησε από το κόμμα.

Στις αρχές του 2008 ο Συνασπισμός υπό τον Αλ. Τσίπρα πλέον έδειχνε δημοσκοπικά εκρηκτικές τάσεις ανόδου και απειλούσε να εκτοπίσει το ΠΑΣΟΚ του Γ. Παπανδρέου, το οποίο είχε ήδη χάσει δύο εκλογές. Αλλά οι χειρισμοί των ηγετικών στελεχών του στα «Δεκεμβριανά» του 2008 τον καθήλωσαν στο 4,6% στις εκλογές του 2009 και έκαναν τον Αλέξη Τσίπρα στόχο των εσωκομματικών αντιπάλων του. Τελικά, το 2010 μια ομάδα τεσσάρων βουλευτών υπό τον Φώτη Κουβέλη αποχώρησαν και ίδρυσαν τη ΔΗΜΑΡ.

Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ. Το κλονιζόμενο σκάφος του ΣΥΡΙΖΑ και η θέση του Αλέξη Τσίπρα στον Συνασπισμό βρήκαν ανέλπιστο σύμμαχο το Μνημόνιο και την πολιτική σκληρής λιτότητας που επέβαλε η κυβέρνηση Παπανδρέου. Ενισχύθηκαν επίσης από τη χονδροειδή αντιμετώπισή τους από τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, με προεξάρχοντα τον Θ. Πάγκαλο. Στις εκλογές του Μαΐου του 2012 ανέτρεψε όλες τις προβλέψεις και μπήκε στη Βουλή με σχεδόν 17% και 52 έδρες.

Η αδυναμία των λοιπών κομμάτων να στηρίξουν κυβέρνηση σε εκείνη τη Βουλή επιβεβαίωσε την ανοδική πορεία του ΣΥΡΙΖΑ. Τον Ιούνιο του 2012 επανέλαβε το κατόρθωμα της ΕΔΑ του 1958 με ποσοστό σχεδόν 27% και 71 έδρες. Εγινε αξιωματική αντιπολίτευση, ελάχιστα πίσω από το πρώτο κόμμα. Για πρώτη φορά στη νεότερη ελληνική Ιστορία ένα κόμμα  της Αριστεράς έφθανε στον προθάλαμο της εξουσίας.

Ωστόσο η πολυφωνία στον ΣΥΡΙΖΑ και οι στρατηγικές αντιθέσεις στελεχών και τάσεων μέσα στον ίδιο τον Συνασπισμό απειλούν να ακυρώσουν αυτή την προοπτική εν τη γενέσει της. Το κοινοβουλευτικό σχήμα με την επωνυμία ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ (το δεύτερο ακρωνύμιο σημαίνει: Ενωτικό Κοινωνικό Μέτωπο) δείχνει να μην μπορεί να βρει την ταυτότητά του για να εδραιώσει την κυβερνητική προοπτική του.

Για να το αντιμετωπίσει ο Αλέξης Τσίπρας και η ομάδα που τον περιβάλλει ξεκίνησαν μια προσπάθεια ενοποίησης του ΣΥΡΙΖΑ και μετατροπής του σε «κανονικό» κόμμα, με όργανα και δομή. Η πρώτη απόπειρα να επιβάλει την πρακτική της αυτοδιάλυσης προ ημερών, σε συνεδρίαση της Πολιτικής Κεντρικής Επιτροπής, απέτυχε καθώς βρήκε απέναντι κυρίως τον Μανώλη Γλέζο. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ αναδιπλώθηκε για να μην πάρει διάσταση η εσωκομματική ήττα του και μετέθεσε την οριστική απόφαση για το Συνέδριο του Ιουλίου, όταν εν τω μεταξύ ο ίδιος θα έχει διαλύσει το δικό του κόμμα: τον Συνασπισμό της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας, όπως είναι το τελευταίο επίσημο όνομα του ΣΥΝ.  Ετσι, το χρονικό ενός κόμματος που από άλλες δυνάμεις και για άλλους λόγους δημιουργήθηκε και αλλού έφθασε κλείνει με την αυτοκατάργησή του. Το κόμμα που ίδρυσαν ο Χαρίλαος Φλωράκης και ο Λεωνίδας Κύρκος πεθαίνει στα 24 χρόνια του – επτά περισσότερα από… τον «Ταχυδρόμο» του Μάνου Χατζιδάκι – ελπίζοντας να πάρει και άλλους μαζί του και στη συνέχεια να νεκραναστηθεί με άλλους όρους.  Ο δυσκολότερος από όλους είναι να γίνει ο Αλέξης Τσίπρας πραγματικό αφεντικό στον ιδιότυπο πόλο του «νέου δικομματισμού» που διεκδικεί την κυβέρνηση.