Ραντεβού στην πλατεία

Ποιο το νόημα μιας άδειας πλατείας; Κανένα, έστω και αν κάποιοι άρχοντες – αιρετοί ή όχι – τις προτιμούν χωρίς κόσμο. Ακόμη και με λίγο πράσινο ή όμορφα κτίρια η κενότητα της πλατείας σηματοδοτεί κάτι βαθύτερο: την κενότητα μιας κοινωνίας που μοιράζεται τον φόβο του συνέρχεσθαι. Τιενανμέν, Ταχρίρ, Ταξίμ, Σύνταγμα: τέσσερις πλατείες, τέσσερις διαφορετικές ιστορίες.  

1989 ΠΕΚΙΝΟ
Αίμα στην Τιενανμέν
Πίσω στις 4 Ιουνίου του 1989, χιλιάδες φοιτητές συγκεντρώνονται στην Τιενανμέν, στο Πεκίνο – επί έξι εβδομάδες διεκδικούν ό,τι ιστορικά διεκδικούν στις μεγάλες πλατείες οι λαοί που δυσφορούν: περισσότερα δικαιώματα. Καθώς τα τανκς του κομμουνιστικού καθεστώτος κάνουν την εμφάνισή τους, ένας νεαρός με λευκό πουκάμισο και σκουρόχρωμο παντελόνι στέκεται αγέρωχα απέναντί τους. Τους ζητάει να σταματήσουν. Το πρώτο τανκς κάνει έναν ελιγμό. Ο νεαρός καταφέρνει να σκαρφαλώσει και να μιλήσει με τους στρατιώτες. Κανείς δεν είδε ξανά εκείνον τον νέο. Το στενό του μαρκάρισμά όμως ενέπνευσε πολλούς, έστω και αν η νίκη ήταν εύθραυστη: η εξέγερση πνίγεται στο αίμα.

2011 ΚΑΪΡΟ
Ανοιξη στην Ταχρίρ
Πριν από δύο χρόνια ήταν μία άλλη πλατεία: η Ταχρίρ, στο Κάιρο, όπου συναθροίζονταν επί ημέρες χιλιάδες Αιγύπτιοι απαιτώντας τον τερματισμό της 32χρονης εξουσίας του Χόσνι Μουμπάρακ. «Φάτε καλό πρωινό, πάρτε ένα σακίδιο με ασφυξιογόνο μάσκα. Γράψτε το όνομά σας στο χέρι, τα στοιχεία σας σε μήνυμα στο κινητό. Και πηγαίνετε στην πλατεία». Με αυτές τις οδηγίες, μέσω twitter, οι Αιγύπτιοι πήγαιναν στην Ταχρίρ αποφασισμένοι να ανθίσουν μέσα στην Αραβική Ανοιξη. Ανάμεσά τους η λογοτέχνιδα Αχντάφ Σουεΐφ. «Η Ταχρίρ είναι για την αξιοπρέπεια και την εικόνα όσο είναι για την οικονομία και τη διαφθορά», έγραφε τότε.

2013 ΤΟΥΡΚΙΑ
Ασπίδα προστασίας στην Ταξίμ
Τρομοκράτες, πλιατσικολόγους. Ετσι προσπάθησε να δυσφημήσει ο Ταγίπ Ερντογάν τους διαδηλωτές που προσπαθούν να προστατεύσουν μία άλλη πλατεία, την Ταξίμ, από τα κυβερνητικά σχέδια οικοδόμησης ενός νέου οθωμανικού στρατώνα. Η Ταξίμ δεν είναι Ταχρίρ. Στην Κωνσταντινούπολη δεν υπάρχει δικτατορία, παρότι ο θυμωμένος κόσμος πλημμυρίζει τους δρόμους μιλώντας για αυτό το οποίο ο Αλέξις ντε Τοκβίλ ονόμασε «δικτατορία της πλειοψηφίας». Κανένας δεν αμφισβητεί την καθαρή νίκη του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν σε μια δίκαιη εκλογική αναμέτρηση. Αυτό που σίγουρα εξοργίζει τους διαδηλωτές είναι το ότι τα ΜΜΕ είναι μέρος αυτής της «πλειοψηφίας».

2011 Αθήνα
Αγανακτισμένοι στο Σύνταγμα
Και από τους διαδηλωτές των «τριών Τ» – Τιενανμέν, Ταχρίρ, Ταξίμ – στους Αγανακτισμένους της Πλατείας Συντάγματος, κατά το πρότυπο των ισπανών Ιντιγνάδος. Τον Μάιο του 2011 η πλατεία αλλάζει πρόσωπο. Εκατοντάδες Ελληνες κατεβαίνουν κάθε μέρα στο κέντρο της Αθήνας για να διαμαρτυρηθούν για τα νέα μέτρα λιτότητας. Κάποιοι στήνουν σκηνές. Το κίνημα καλά κρατεί μέσα στο κατακαλόκαιρο, με «λαϊκές συνελεύσεις» και τακτικές «παρασημοφορήσεις» των 300 του Κοινοβουλίου. Το Σύνταγμα χωρίζεται σε «πάνω» και «κάτω» πλατεία. Ωσπου φθάνει ο Αύγουστος και οι Αγανακτισμένοι φεύγουν για διακοπές.