Η Σμύρνη των ματαιωμένων ονείρων

Σμύρνη 1923. Οικία Βλαστού. Τα δραματικά ιστορικά γεγονότα σταματάνε τον ρυθμό ζωής στην έπαυλη της ευκατάστατης ελληνικής οικογένειας που οι ρίζες της φτάνουν στην Ανατολία.

Είναι η αρχή μιας θεατρικής παράστασης που αναδεικνύει σε πρωταγωνίστρια την πόλη της Σμύρνης και έχει την υπογραφή μιας γυναίκας σκηνοθέτιδος και ηθοποιού, μεταφράστριας και θεατρικής συγγραφέως. Το έργο «Ω Σμύρνη μου, όμορφή μου Izmir» της Νεσρίν Καζάνκαγια παρουσιάζεται από το Θέατρο Πέρα – την ομάδα από την Κωνσταντινούπολη που συμμετέχει στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών στον χώρο Πειραιώς 260.

Με δεδομένες τις τρέχουσες εξελίξεις στους δρόμους των τουρκικών πόλεων, με διαδηλώσεις πολιτών και βίαιες συλλήψεις, η παράσταση από τη γειτονική χώρα αποκτά επιπλέον του συναισθηματικού φορτίου και πολιτικό περιεχόμενο, καθώς ανασύρει την ιστορία μιας τουρκικής μητρόπολης των αρχών του περασμένου αιώνα όπου η συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμών, εθνικοτήτων και θρησκειών είχε απότομο και αιματηρό τέλος.

Το έργο διαδραματίζεται στη Σμύρνη το 1923, έναν χρόνο αφότου η πόλη έχει καεί ολοσχερώς και ενώ έχει τελειώσει η μεγάλη μικρασιατική αναμέτρηση. Τα γεγονότα είναι καταιγιστικά και η ζωή των ανθρώπων, που έχουν πληγωθεί βαθιά από τους απανωτούς πολέμους και τις εχθροπραξίες, αλλάζει ριζικά.

Η Συνθήκη της Λωζάννης επιβάλλει την ανταλλαγή πληθυσμών. Και η συγγραφέας – σκηνοθέτις – ηθοποιός του έργου φέρνει τα γεγονότα της Ιστορίας στην ανθρώπινη κλίμακα. Η παράσταση αρχίζει με ένα τραγούδι: «Εφύτεψα μια λεμονιά και πάω να την ποτίσω» σιγοτραγουδά μια ηλικιωμένη ελληνίδα αρχόντισσα στην έπαυλή της στο προάστιο της Σμύρνης, στον Μπουρνόβα. Από τη μια πλευρά είναι η οικογένεια Βλαστού που ξεριζώνεται. Και μαζί της η ιστορία των Ελλήνων της περιοχής. Οι αναμνήσεις από ένα μεγαλειώδες παρελθόν, οι ανθρώπινες απώλειες στους απανωτούς πολέμους και στις εχθροπραξίες, οι μικρές και μεγαλύτερες τραγωδίες ανθρώπων που υπήρξαν στενά δεμένοι με την οικονομία, την ιστορία και τον πολιτισμό της περιοχής.

Από την άλλη, παρακολουθούμε τις ζωές των Τούρκων που είναι μάρτυρες των ίδιων ιστορικών γεγονότων, που τα έχουν ζήσει από τη δική τους σκοπιά, με τις δικές τους απώλειες και τη δική τους συναισθηματική φόρτιση.

Η πρότερη αρμονική συνύπαρξη των εθνών έχει δώσει τη θέση της στις συγκρούσεις, στην απόλυτη οδύνη, στα ματαιωμένα όνειρα. Και η Σμύρνη από αμάλγαμα διαφορετικών πολιτισμών, εθνικοτήτων, θρησκειών γίνεται το σύμβολο της διάψευσης.

Τουρκικά και ελληνικά τραγούδια ακούγονται στη σκηνή συμπληρώνοντας τη δραματική πλοκή στη δουλειά της τολμηρής συγγραφέως. Μάλιστα ακούγεται ένα απόσπασμα από τον Ομηρο και η παράσταση τελειώνει με μια νέα, ανατολίτικη μελοποίηση της «Αρνησης» του Γιώργου Σεφέρη.