Κρίση στο θέατρο: «Ηθοποιός σημαίνει φως», αλλά πώς να το πληρώσεις;

Ας βουτήξουμε στην ημέρα ενός νέου ηθοποιού την περίοδο της κρίσης (και στο θέατρο): η πρώτη του κίνηση, αφού ξυπνήσει, είναι να ανοίξει τον υπολογιστή ή την εφημερίδα και να ψάξει για ακροάσεις. Αν τις βρει δηλαδή, καθώς συνήθως όσες αναρτώνται στις ιστοσελίδες ή δημοσιεύονται σε αγγελίες είναι ελάχιστες.

Στέλνει φωτογραφία και βιογραφικό και περιμένει απάντηση για το αν θα τον καλέσουν.

Θυμάται ότι χρωστάει το τηλέφωνο και σκέφτεται ότι τον επόμενο μήνα μπορεί να του το κόψουν. Το προσπερνά. Η αναμονή είναι ατελείωτη, αφού μπορεί να περιμένει ημέρες πάνω από το τηλέφωνο και να μη χτυπήσει καν. Επόμενη κίνηση, τηλέφωνα σε φίλους και γνωστούς μήπως κάποιος ξέρει κάτι περισσότερο.

Αναμονή και πάλι. Αγωνία, άγχος, απογοήτευση και τρέξιμο από ακρόαση σε ακρόαση. Τα χρήματα που έχει ίσα που φτάνουν μέχρι το τέλος του μήνα. Βλέπεις, από την τελευταία δουλειά ακόμη του χρωστάνε, αλλά δεν είναι σίγουρο ότι θα τα πάρει κιόλας. Αποφασίζει ότι θα πρέπει να βρει μια οποιαδήποτε δουλειά προκειμένου να βγάλει τα προς το ζην. Μια δουλειά που τουλάχιστον θα πληρώνεται στην ώρα του και θα του κολλάνε ένσημα…

Δεν είναι μια φανταστική εικόνα η παραπάνω. Βασίζεται στην έρευνα των «ΝΕΩΝ». Και δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι (Ελληνες και μη – γιατί πλέον υπάρχει και αυτός ο παράγοντας) σιγοτραγουδούν τους στίχους του αείμνηστου Δημήτρη Χορν: «Ηθοποιός σημαίνει φως. Είναι καημός πολύ πικρός και στεναγμός πολύ μικρός».

Και πώς να μην το κάνουν αφού η ανεργία στον κλάδο εκτιμάται ότι αγγίζει το 90%. Γι’ αυτό και οι νέοι ηθοποιοί είναι (και δηλώνουν) διατεθειμένοι να κάνουν δουλειές που δεν έχουν σχέση με την τέχνη για να επιβιώσουν και, αν είναι τυχεροί, να παίξουν και σε θεατρική παράσταση.

Το βράδυ ηθοποιός και το πρωί τι δηλαδή; «Σε μπαρ, σε μεταφορική εταιρεία, στη λαχαναγορά, σε σουπερμάρκετ, σε οικογενειακή επιχείρηση και ταυτόχρονα ψάχνουν για δουλειά στο θέατρο για να κάνουν μια παράσταση για την ψυχή τους», λέει ο ηθοποιός Σίμος Τσακίρης. «Οταν ένας ηθοποιός τελικά βρει δουλειά, το θέμα είναι αν θα πληρωθεί και όχι πότε. Πλέον, όταν ακούω να μου λένε φίλοι ότι πληρώνονται και με ένσημα, λέω τέλεια, αυτό είναι περίπτωση».

ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΟΙ. Αυτή τη στιγμή στο ελεύθερο θέατρο οι ηθοποιοί πληρώνονται με 300-400, βία 500 ευρώ τον μήνα. «Εχουμε φαινόμενα ανασφάλιστης εργασίας και το φαινόμενο ο ηθοποιός να πηγαίνει σε κάποιο θέατρο και να μη συμφωνεί μισθό αλλά ποσοστά επί των εισπράξεων, όπως 2% και 3%», λέει ο Δημήτρης Παλαιοχωρίτης, γραμματέας του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών.

Μέχρι πρότινος, όταν ένας ηθοποιός δεν πληρωνόταν έκανε ενυπόγραφη καταγγελία στο σωματείο (ΣΕΗ). Η υπόθεση πήγαινε στο δικαστήριο και κατά τεκμήριο δικαιωνόταν. Τώρα, με την κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων, δεν υπάρχουν νόμοι για να προστατεύσουν τον εργαζόμενο. «Οπότε το πρόβλημα είναι πρώτα η Πολιτεία και μετά οι εργοδότες. Με την ανασφάλιστη εργασία και την εργασία με ποσοστά, που ο εργοδότης δεν υποχρεώνεται να βάλει ένσημα, υπάρχουν ηθοποιοί που δεν μπορούν να πάρουν ούτε μια ασπιρίνη», προσθέτει ο εκπρόσωπος του ΣΕΗ.

Πρόσφατο παράδειγμα: ένας ηθοποιός έκανε σύμβαση με θέατρο για πληρωμή βάσει των εισπράξεων από τα εισιτήρια. Τελικά συνειδητοποίησε ότι τα χρήματα για ταξί που πλήρωνε κάθε βράδυ για να πάει σπίτι του – από την Αθήνα στον Πειραιά και πίσω – ήταν πολύ περισσότερα από αυτά που έβγαζε. Στο τέλος της παράστασης μοιράσανε τα ποσοστά και πήρε μόλις 1,90 ευρώ!

Ολο και περισσότεροι νέοι ηθοποιοί βγαίνουν από τις δραματικές σχολές, τρέχουν στα σεμινάρια, πληρώνουν για να εκπαιδευθούν, στερούνται πράγματα που τους είναι απαραίτητα προκειμένου να μορφωθούν καλύτερα.

Με ποια λογική δίνουν τόσα λεφτά για ένα επάγγελμα τόσο αβέβαιο; «Οι νέοι ηθοποιοί με έχουν καταπλήξει με το πάθος τους. Τρέχουν από τη μια δουλειά στην άλλη, παθαίνουν τενοντίτιδες, αλλά δεν εγκαταλείπουν το θέατρο. Μπορεί να ξημερώνονται σε ένα μπαρ, για να δουλέψουν φυσικά, και στις 10 το πρωί να είναι στην πρόβα», λέει η σκηνοθέτις Μαίη Σεβαστοπούλου.

«Μια λύση για να βρεις δουλειά είναι τα πρακτορεία. Εκεί πληρώνεις συνδρομή και σου κλείνουν δουλειές. Τίποτε όμως δεν είναι σίγουρο, επειδή μπορεί να σε στείλουν σε μια δουλειά, αλλά τελικά να φτάσει να κλείσει το πρακτορείο και να μην πληρωθείς. Οι ακροάσεις που γίνονται είναι πολύ λίγες και πρέπει να ψάξεις αρκετά για να τις βρεις», λέει η ηθοποιός Εβελίνα Πετενιώτου.

Λιγότερες ευκαιρίες για επαγγελματική αποκατάσταση, περισσότερο πείσμα, φιλοδοξίες και όνειρα. Και αφού τα χρήματα είναι ελάχιστα, τουλάχιστον κάνουν κάτι για να αναδειχθούν – αφιλοκερδώς και με «φιλικές συμμετοχές». Παλαιότερα παρακαλούσαν έναν ηθοποιό να παίξει στην τηλεόραση, τώρα οι περισσότεροι έχουν να πληρωθούν από πέρυσι. Συνεχίζουν όμως να δουλεύουν επειδή θεωρούν καλύτερο να τους χρωστούν από το να μην έχουν λαμβάνειν.

ΑΛΛΑΞΑΝ ΖΩΗ. Δεν είναι όμως λίγα τα παραδείγματα πιο γνωστών, όχι νεότερων, ηθοποιών που η κρίση τούς άλλαξε τη ζωή – και την τέχνη:

Ο Αγγελος Πυριόχος, ο οποίος πρόσφατα έγραψε την παράσταση «Θα σε πάρω να φύγουμε» που ανέβηκε στο Badminton, ζει πλέον μόνιμα στη Ζάκυνθο και δουλεύει στον Δημοτικό Κινηματογράφο σερβίροντας ποπκόρν – και αν χρειαστεί σκουπίζει.

Η Λίνα Ζινευράκη, ηθοποιός που συμμετείχε στο σύγχρονο σίκουελ «Ρόδα, τσάντα και κοπάνα» του Ομηρου Ευστρατιάδη, δουλεύει πλέον σε γνωστό μπαρ του Κολωνακίου.

Η Κωνσταντίνα Μιχαήλ ύστερα από το σίριαλ «Λαβ Σόρι» ζούσε με την οικονομική ενίσχυση των γονιών της, αφού κανένας ρόλος δεν ταίριαζε σε αυτό που έψαχνε. Μέχρι που ήρθαν τα «Κόκκινα Φανάρια» στο Εθνικό Θέατρο.

Ο Θωμάς Παλιούρας, που μέχρι πρόσφατα έπαιζε στο «Σεσουάρ για δολοφόνους» (συνεχίζεται για 14η χρονιά), χρειάστηκε να εργαστεί στα Τρίκαλα, στον Μύλο των Ξωτικών, σερβίροντας μπισκότα που βουτούσε σε σοκολάτα.

Ο ηθοποιός Aλεξ Κρητικός έγινε γνωστός από τη σειρά «Οικογενειακές ιστορίες», αλλά πρόσφατα λόγω οικονομικών δυσκολιών δήλωνε ότι αναγκάστηκε να απευθυνθεί σε γνωστό ξενώνα αστέγων της Αθήνας.

}«Οι περισσότερες δουλειές γίνονται με ποσοστά και μόνο οι μεγάλες παραγωγές που έχουν κεφάλαιο κάνουν καλή προβολή της παράστασης. Πολλοί ηθοποιοί βοηθάμε στην προβολή του έργου όπου παίζουμε με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο μισθός μπορεί να είναι 200-400 ευρώ τον μήνα ή και καθόλου. Αν κάποιος έχει σπουδάσει κάτι άλλο, τότε ψάχνει δουλειά πάνω σε αυτό. Διαφορετικά, τώρα πια ούτε σε μπαρ βρίσκεις δουλειά…», λέει η Αμάντα Σοφιανοπούλου, που μέχρι πρόσφατα εμφανιζόταν στην παράσταση «Ακούω φωνές».