Απολογισμός μιας εικαστικής γιορτής

Οποιος βρέθηκε στην Art Athina νωρίς την πρώτη ημέρα, όταν ακόμη οι πόρτες ήταν ανοιχτές μόνο για τεχνικούς, δημοσιογράφους και πάσης φύσεως άμεσα ή έμμεσα εμπλεκομένους, μπορούσε να δει από ψηλά τα 45 περίπτερα να ετοιμάζονται πυρετωδώς, όπως τα μικρά χωριά πριν από το ετήσιο πανηγύρι τους. Καλλιτεχνικές φυσιογνωμίες να βάζουν την τελευταία πινελιά σε μια εγκατάσταση (κάποιος έφτιαχνε σε τοίχο μια τεράστια ελληνική σημαία με εικοσάευρα), νεαρούς με μπλουζάκια της διοργάνωσης, άλλους, καλοντυμένους, να κάθονται έτοιμοι και υπομονετικοί μπροστά από τα εκθέματα. Από τις επίσημες συμμετοχές μέχρι το παράλληλο πρόγραμμα – την ομαδική έκθεση «Open Form», με διεθνώς αναγνωρισμένες γκαλερί του εξωτερικού, την έκθεση-δράση «Paradise Lost» με έμπνευση τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη ή το «Platform Project» που χαρτογραφούσε την ανεξάρτητη σκηνή 17 χωρών – όλο και κάτι τραβούσε τη ματιά του θεατή: καρβουνιασμένα σπίρτα με ανθρώπινα κεφάλια στην κορυφή, πίνακες που περιέκλειαν λουλούδια, στρουμφάκια και σύμβολα του ταοϊσμού σε ένα κάδρο, φωτογραφίες με γυναίκες της νησιωτικής Ελλάδας.

Αν ήσουν στην Art Athina τις επόμενες ημέρες θα έβλεπες περίπου 30.000 επισκέπτες συνολικά, που την πρώτη ημέρα σχημάτισαν μία ουρά ικανή να κάνει τη Γιάννα Γραμματοπούλου, πρόεδρο του Πανελληνίου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης, να βγάλει τη φωτογραφική της μηχανή. «Είχαμε συλλέκτες, είχαμε νεανικό κοινό, είχαμε καροτσάκια με μωρά», θα έλεγε ημέρες αργότερα στα «ΝΕΑ», «ενώ το εκπαιδευτικό πρόγραμμα γέμισε με παιδιά και οι ομιλίες με ακροατές». Το κλίμα τής φάνηκε χαρούμενο, αισιόδοξο, αλλά και περιστασιακά – στο αφιέρωμα στην γκαλερί Δεσμός – συγκινητικό. Καλλιτεχνικά μιλώντας, είδε τα περισσότερα περίπτερα με ζωγραφική στους τοίχους, περισσότερο από άλλες τέχνες, ζωγραφική όλων των ειδών, που ίσως να σηματοδοτεί μια «επιστροφή στο τελάρο». Εμπορικά; «Νομίζω ότι οι γκαλερί ήρθαν και για να δώσουν το “παρών”», συμπλήρωνε. «Τηρουμένων, λοιπόν, των αναλογιών, μάλλον έφυγαν ευχαριστημένες. Δεν ξέρω αν έβγαλαν τα έξοδα. Είναι δύσκολη εποχή».

Δύσκολη εποχή, όντως. «Οι πωλήσεις δεν ήταν “τρελές”, έγιναν όμως. Ευτυχώς οι ξένοι συλλέκτες παραδέχτηκαν ότι η Ελλάδα, αν και μακριά από τα καλλιτεχνικά κέντρα, διαθέτει μεγάλη δυναμική», έλεγε η Κάλλια Αϊδίνη από την γκαλερί Ερση. «Κάναμε πωλήσεις, δεν βγάλαμε όμως τα έξοδά μας γιατί ο κόσμος ήταν διστακτικός. Ενας πελάτης ήρθε με τη γυναίκα του, είδε τα έργα και μετά παράγγειλε ένα κρυφά, από το τηλέφωνο», λέει ο Πέτρος Δουμάς από τον Τεχνοχώρο. Προς το παρόν, λοιπόν, μία εβδομάδα μετά την ολοκλήρωση της Art Athina, περισσότερη αξία μοιάζει να έχει ότι το κοινό της ενδιαφέρθηκε και με το παραπάνω. Αλλος για την παραστατική ζωγραφική («πάντα ήταν κυρίαρχη στην Ελλάδα και εξακολουθεί», έλεγε ο Δουμάς), άλλος για το όνομα («παίζει ρόλο στους Ελληνες», έλεγε η Ζήνα Αθανασιάδου από την γκαλερί της), άλλος για τις κλασικές τάσεις. Τέτοιες εποχές, και η σκέτη προσέλευση φαντάζει σημαντική. «Είναι δείγμα», έλεγε σχετικά η κυρία Γραμματοπούλου, «ότι ο κόσμος έχει ανάγκη την τέχνη και τον πολιτισμό. Κουράστηκαν από τη βαρβαρότητα που ακούν και βλέπουν γύρω τους».

Ουρά 
στην είσοδο
Περίπου 18.000 εισιτήρια κόπηκαν το 2011 (πέρυσι η έκθεση δεν πραγματοποιήθηκε), περίπου 30.000 εφέτος. Η σύνθεση του κοινού ήταν που απογοήτευσε μερικούς. «Δεν ήταν πολλοί φιλότεχνοι», έλεγε η Νίκη Βλασσιώτου – Παπαδάκη από την γκαλερί Καπλανών 5. «Κάποιοι σαν να είδαν φως και μπήκαν. Σκέφτομαι να προτείνω αύξηση εισιτηρίου».
Μαρμάρινα κεφάλια
Τα εκθέματα της φωτογραφίας μπορούσε να τα δει κανείς στο περίπτερο του Μουσείου της Ακρόπολης. Δεν ήταν ο μόνος πολιτιστικός φορέας που τίμησε με την παρουσία του την Art Athina. Ενδεικτικά, το «παρών» έδωσαν το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Μουσείο Μπενάκη, το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών και πολλά ακόμη.
Ο σταυρωμένος σκελετός
Υπάρχουν δύο ενδιαφερόμενοι για το έργο «Θέατρο Σκιών» (φωτογραφία) του Μανόλη Αναστασάκου. Η αρχική τιμή του είναι 5.500 ευρώ. Η γκαλερί Τεχνοχώρος που το φιλοξένησε είδε ένα κοινό με μεγάλο ενδιαφέρον, αλλά μικρή διάθεση. «Τον Νοέμβριο σε μια φουάρ στην Κωνσταντινούπολη», θυμάται ο Πέτρος Δουμάς, «οκτώ στους δέκα ρωτούσαν τιμή. Στην Αθήνα, μόνο ένας στους είκοσι».
Καθρέφτης
Δεν είναι καθρέφτης, είναι το «Dancer» του Νάκη Ταστσιόγλου. Το είδαν όσοι επισκέφθηκαν το περίπτερο της γκαλερί Μέδουσα, στην οποία μπορούσαν να βρουν έργα του Κώστα Κουλεντιανού, του Γιώργου Ρόρρη, της Ιουλίας Βεντίκου κ.ά. Από 400 μέχρι 60.000 ευρώ. «Τι να σας πω, είναι περίεργα εφέτος», έλεγε η Πηνελόπη Ταράτσα την πρώτη ημέρα της διοργάνωσης. «Ελπίζουμε πάντως και σε συλλέκτες και σε απλούς αγοραστές». 

Κεφάλια που συνομιλούν
Ούτε σε διάλογο να βρίσκονταν ο θεατής και το έργο του Ορέστη Συμβουλίδη, με τίτλο «Θηλαστικά σε απόγνωση – Ιορδάνης». Η δε γκαλερί Ερση το φιλοξένησε για συγκεκριμένο λόγο. «Το κοινό θέλει καινούργιες και φρέσκες δουλειές», έλεγε η Κάλλια Αϊδίνη, «να μην νιώθει σαν να βρίσκεται σε μουσείο, να μην ντρέπεται να πλησιάσει τα έργα. Και οι καλλιτέχνες θέλουν να βγουν εκτός συνόρων. Αυτό προσπαθούμε να πετύχουμε».
Παγανιστικό μνημείο 
Ονομάζεται «A Time Before Shopping», είναι του Τζέρεμι Ντέλερ και εκπροσωπήθηκε από την παριζιάνικη γκαλερί ART: Concept. Το είδαν όσοι επισκέφθηκαν την ομαδική έκθεση «Open Form». Ανήκε στο παράλληλο πρόγραμμα της αθηναϊκής φουάρ, το οποίο μόνο άσχημα δεν τα πήγε. «Δεν είμαι σίγουρη», έλεγε η Γιάννα Γραμματοπούλου, «αλλά νομίζω ότι στις πλατφόρμες προέκυψαν και αρκετές συνεργασίες».
Βλάσης Κανιάρης για πάντα
Αν ρωτήσεις τη Ζήνα Αθανασιάδου, από την ομώνυμη γκαλερί, για το τι έγινε μπροστά από το «Χώρος μέσα στον χώρο» του Βλάση Κανιάρη, θα περιγράψει ένα μικρό προσκύνημα. Δακρυσμένα μάτια, αγχωμένοι συλλέκτες, τέτοια. Γενικά μιλώντας, «φέτος ο κόσμος κουμπωμένος, οι συλλέκτες όμως, αντί για τις ξένες γκαλερί, μάλλον προτίμησαν τις ελληνικές. Η τέχνη ομορφαίνει τη ζωή και αυτό είναι στις υποχρεώσεις ενός γκαλερίστα. Πρέπει να είναι παρών και στις δύσκολες εποχές, όχι μόνο όταν αγοράζονται τα έργα».