SPD: Η ώρα των μεταρρυθμίσεων για το αρχαιότερο κόμμα της Ευρώπης

Δεν υπάρχουν πολλά κόμματα με τέτοιες περγαμηνές. «Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας είναι το αρχαιότερο κόμμα της ευρωπαϊκής ηπείρου» υπερηφανευόταν ο πρόεδρος του SPD Ζίγκμαρ Γκάμπριελ προχθές στο Βερολίνο. Μπορεί τα τελευταία χρόνια το SPD να είναι καθηλωμένο σε αρνητικά ρεκόρ ποσοστών σε κάλπες και δημοσκοπήσεις, αλλά τι είναι μια κακή τετραετία μπροστά σε μια ιστορία 150 χρόνων για ένα κόμμα που έζησε δύο Παγκοσμίους Πολέμους και τη διαίρεση της Γερμανίας για 45 χρόνια;

Το SPD συμπληρώνει 150 χρόνια ζωής και οι Σοσιαλδημοκράτες θα γιορτάσουν πανηγυρικά τα ιστορικά γενέθλια την ερχόμενη εβδομάδα στη Λειψία. «Η 22α και η 23η Μαΐου θα είναι σίγουρα το μεγαλύτερο διεθνές πολιτικό γεγονός της χρονιάς στη Γερμανία» ανήγγειλε ο Ζίγκμαρ Γκάμπριελ. Ανάμεσα στους προσκεκλημένους είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Γιόαχιμ Γκάουκ, η Καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ και ο Πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ. Οι ευρωπαίοι Σοσιαλιστές και Σοσιαλδημοκράτες ηγέτες θα δώσουν επίσης το «παρών» στη Λειψία στην επίσημη τελετή κατά την οποία θα προταθεί κοινός υποψήφιος για τις ευρωεκλογές του 2014.

Το SPD δεν επιστρέφει απλώς στην πόλη όπου γεννήθηκε, θέλει να αναβαπτισθεί στη βασική αξία της σοσιαλδημοκρατικής ταυτότητας, την κοινωνική δικαιοσύνη. Και καλείται σήμερα να απαντήσει σε ένα ερώτημα που το ακολουθεί από τη γέννησή του: πόσο αριστερό είναι και πόσο αριστερό πρέπει να είναι;

Οταν ο Φέρντιναντ Λασάλ ανακοίνωνε στις 23 Μαΐου του 1863 στη Λειψία την ίδρυση του Γενικού Συνδέσμου Γερμανών Εργατών (ADAV) έδινε απάντηση σε ένα αίτημα που αποτελούσε συνέπεια της Βιομηχανικής Επανάστασης: την προστασία των εργαζομένων από την εκμετάλλευση και την εξαθλίωση με 12, 13 και 14 ώρες εργασίας ημερησίως, χωρίς καμιά κοινωνική προστασία. Το SPD ενσάρκωσε ένα αίτημα κοινωνικής δικαιοσύνης που ήταν τόσο πιεστικό, ώστε ο Βίσμαρκ απαγόρευσε μεν το κίνημα ADAV αλλά υποχρεώθηκε να θεμελιώσει ο ίδιος το κοινωνικό κράτος της Γερμανίας με τη θέσπιση της ασφάλειας σύνταξης και υγείας. Η άρση της απαγόρευσης το 1875 έφερε και τη μετεξέλιξη του κινήματος Λασάλ στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας, το SPD. Υπό τον ιστορικό του ηγέτη Αουγκουστ Μπέμπελ, το κόμμα γνώρισε ραγδαία ανάπτυξη και με τον θάνατό του, το 1913, έφτασε να έχει ένα εκατομμύριο μέλη: το SPD είχε πια τη μεγαλύτερη Κοινοβουλευτική Ομάδα στο Ράιχσταγκ.

Η ιδεολογική βάση του κόμματος ήταν ο μαρξισμός, αλλά από πολύ νωρίς άρχισαν έριδες ανάμεσα στους οπαδούς του επαναστατικού οράματος και τους υποστηρικτές της μεταρρυθμιστικής πρακτικής. Το πρώτο τραύμα αυτής της αντιπαράθεσης ήρθε με τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, μέλος του κόμματος από το 1898, που αποχώρησε μαζί με τον Καρλ Λίμπκνεχτ και ίδρυσαν το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Η μεγαλύτερη μομφή που εκφράζει σήμερα ο Γκίντερ Γκρας για την τότε ηγεσία του SPD είναι ότι «άφησε τον όρο του δημοκρατικού σοσιαλισμού στη Ρόζα Λούξεμπουργκ». Ο Σοσιαλδημοκράτης Φρίντριχ Εμπερτ ήταν ο πρώτος πρόεδρος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, εγκαθίδρυσε το οχτάωρο εργασίας και έδωσε εκλογικό δικαίωμα στις γυναίκες, αλλά κατέρρευσε όταν μια φραντζόλα ψωμί έφτασε να κοστίζει ένα τρισεκατομμύριο μάρκα. Το κόμμα απαγορεύτηκε από τον Χίτλερ το 1933, βγήκε όμως από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με 700.000 μέλη μόνο στη Δυτική Γερμανία. Με το Πρόγραμμα του Γκόντεσμπεργκ το 1959, το SPD απέκτησε τον χαρακτήρα του κεντροαριστερού κόμματος που το ανέλκυσε στην εξουσία. Αλλά το δίπολο της σύγκρουσης ανάμεσα στον «οραματιστή» Βίλι Μπραντ και τον «ρεαλιστή» Χέλμουτ Σμιτ καθόρισε την περίοδο αυτή. Επαναλήφθηκε και αργότερα με την κόντρα ανάμεσα στον καγκελάριο Γκέρχαρτ Σρέντερ και τον πρόεδρο του SPD Οσκαρ Λαφοντέν, ο οποίος αποχώρησε και ίδρυσε το σημερινό κόμμα «Αριστερά» από κοινού με τους μετακομμουνιστές της Ανατολικής Γερμανίας. Η σύγκρουση αυτή μαζί με το τραύμα που άφησε η αναγκαστική ένωση του SPD με το Κομμουνιστικό Κόμμα στη σοβιετοκρατούμενη Ανατολική Γερμανία παραμένουν και σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο στη συνεργασία του SPD με την «Αριστερά».

Η Λειψία είναι ορόσημο και για τη Σοσιαλιστική Διεθνή. Για πρώτη φορά μετά την ίδρυσή της το 1889 στο Παρίσι αποκτά έναν εσωτερικό ανταγωνιστή. Περισσότεροι από 50 ηγέτες σοσιαλιστικών και σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων θα πάρουν μέρος στην ιδρυτική συνάντηση της «πλατφόρμας» σοσιαλδημοκρατικού διαλόγου Προοδευτική Συμμαχία.

Το SPD δεν αποχωρεί από τη Σοσιαλιστική Διεθνή, αλλά υλοποιεί την απειλή του προέδρου του Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, ο οποίος ζητά εδώ και δύο χρόνια τη ριζική αναδόμηση της οργάνωσης και τον αποκλεισμό πολλών από τα 160 μέλη της. «Η Σοσιαλιστική Διεθνής δεν είναι πλέον η φωνή της ελευθερίας στον κόσμο. Για αυτό απαιτείται βαθιά μεταρρύθμιση, ίσως μάλιστα και επανίδρυσή της» έλεγε ο Γκάμπριελ σε άρθρο του στην κεντροαριστερή εφημερίδα «Φρανκφούρτερ Ρουντσάου» τον Μάρτιο του 2011. Τότε και με αφορμή την Αραβική Ανοιξη, ο Γκάμπριελ ζητούσε τον αποκλεισμό κομμάτων-μελών, τα οποία «ξεκίνησαν ως απελευθερωτικά κινήματα, αλλά έχουν ξεφύγει προ πολλού από την πορεία αυτή». Η συνεχής διεύρυνση με μέλη αμφιβόλου ιδεολογικού στίγματος και η ανύπαρκτη λειτουργία των οργάνων μετέτρεψε σε «Μολόχ» την οργάνωση της οποίας σημαντικότερος πρόεδρος ήταν ο Βίλι Μπραντ. «Εμείς οι Σοσιαλδημοκράτες δεν είμαστε διατεθειμένοι να στηρίξουμε άλλο αυτό το είδος της διεθνούς παρέας» έλεγε ο Γκάμπριελ. Αν αποτύγχανε η προσπάθεια μεταρρύθμισης, απειλούσε ότι το SPD θα εγκαταλείψει τη Σοσιαλιστική Διεθνή.

Τώρα, η απειλή γίνεται πράξη. Το SPD πάγωσε τη σχέση του με τη Σοσιαλιστική Διεθνή και περιόρισε από τα 100.000 στα 6.000 ευρώ την οικονομική του συνδρομή στην οργάνωση.

Φερντινάντ Λασάλ
Ο πρόδρομος. Ο Φέρντιναντ Λασάλ (1825-1864), σοσιαλιστής πολιτικός ακτιβιστής, θεωρείται ότι προετοίμασε το έδαφος για τη σοσιαλδημοκρατική κίνηση στη Γερμανία ιδρύοντας το 1863 τον Γενικό Σύνδεσμο Γερμανών Εργατών

Ρόζα Λούξεμπουργκ
Η επαναστάτρια. Το 1919 η Ομοσπονδία Σπάρτακος και άλλες σοσιαλιστικές ομάδες δημιούργησαν το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας με πρωτοβουλία των Καρλ Λίμπκνεχτ και Ρόζας Λούξεμπουργκ. Αυτό σήμαινε τον διαχωρισμό μεταξύ της επαναστατικής και της μεταρρυθμιστικής σοσιαλδημοκρατίας

Βίλι Μπραντ
Ο οραματιστής. Ο καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας Βίλι Μπραντ συνέβαλε στη διαμόρφωση του προγράμματος του SPD τη δεκαετία του 1960 και διετέλεσε πρόεδρός του από το 1964 ώς το 1987

Χέλμουτ Σμιτ
Ο ρεαλιστής. Ο Χέλμουτ Σμιτ ανέλαβε καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας στις 16 Μαΐου 1974 μετά την παραίτηση του Μπραντ. Μέλος του SPD έγινε το 1949, ενώ, νωρίτερα, στο διάστημα 1947-1948 ήταν ηγέτης της οργάνωσης σπουδαστών του

Γκέρχαρτ Σρέντερ
Ο μεταρρυθμιστής. Ο Γκέρχαρτ Σρέντερ ηγήθηκε κυβέρνησης συνασπισμού με τους Πρασίνους από το 1998 ώς το 2005 και συνέδεσε το όνομά του με το μεγάλο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα Agenda 2010 (το οποίο του κόστισε πολιτικά λόγω των περικοπών κυρίως στην κοινωνική πρόνοια)

Ζίγκμαρ Γκάμπριελ
Ο επίγονος. Ο σημερινός πρόεδρος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας Ζίγκμαρ Γκάμπριελ ήταν ο πρώτος που εξέφρασε προθέσεις για τη δημιουργία ενός νέου δικτύου κομμάτων, εκτός της Σοσιαλιστικής Διεθνούς