Η αρχιτεκτονική του ρωσικού μεγαλείου

Ανάμεσα στα ανεμοδαρμένα κανάλια του ποταμού Νέβα και τα εμβληματικά δημόσια κτίρια του 19ου αιώνα στους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης τώρα πια δεσπόζει το νέο κτίριο της Οπερας και του Μπαλέτου του διάσημου Θεάτρου που εγκαινιάστηκε την Πρωτομαγιά

Το Μαριίνσκι 2, όπως το αποκαλούν, είναι ένα μοντέρνο αρχιτεκτόνημα που διεκδικεί ρόλο ενός παγκόσμιου παράγοντα πολιτισμού. Η ρωσική ψυχή ρέπει προς την υπερβολή και τη χλιδή, και ακριβώς πάνω σε αυτό το ευρέως διαδεδομένο στερεότυπο βασίστηκε το αρχιτεκτονικό γραφείο από τον Καναδά Ντάιαμοντ Σμιτ για να αποπερατώσει ένα έργο που χρειάστηκε 10 χρόνια και κόστισε 200 δισ. ρούβλια (560 εκατ. ευρώ).

Παραμονές της εναρκτήριας συναυλίας, την οποία παρακολούθησε κάτω από αυστηρά μέτρα ασφαλείας ο ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν, ο διευθυντής του Θεάτρου Μαριίνσκι και ένας από τους βασικούς συντελεστές της Συμφωνικής Ορχήστρας του Λονδίνου, Βαλέρι Γκεργκίεφ, δήλωσε στους ξένους ανταποκριτές: «Εδώ, τα πάντα είναι δυνατό να συμβούν. Η Ρωσία συχνά δίνει προς τα έξω την εικόνα μιας χώρας με ρηχό προβληματισμό και πρακτικές όχι πάντα ορθές. Ο κόσμος όλος κάνει λάθη και η Ρωσία επίσης. Κι όπως παντού στον κόσμο γίνονται και σωστά πράγματα, το ίδιο μπορεί να συμβεί κι εδώ».

Το Μαριίνσκι 2 είναι ένα έργο που χρηματοδότησε εξ ολοκλήρου η ρωσική κυβέρνηση. Και τη βραδιά των εγκαινίων, λίγο πριν τη συναυλία που διηύθυνε ο Γκεργκίεφ με τη σύμπραξη του τενόρου Πλάθιντο Ντομίνγκο, της σοπράνο Αννας Νετρέμπκο και της μπαλαρίνας Ντιάνα Βισνέβα, ο Πούτιν τόνισε στους παρευρισκομένους τη σημασία του γεγονότος για την πολιτιστική ζωή της χώρας αλλά και την πρόθεση της κυβέρνησής του να δημιουργήσει κι άλλα θέατρα στις επαρχιακές πόλεις της Ρωσίας.

Το νέο κτίριο, πάντως, έχει διχάσει την κοινή γνώμη. Ορισμένοι  βλέπουν στον τετράγωνο όγκο του από γυαλί και ασβεστόλιθο ένα σύγχρονο τερατούργημα, ενώ άλλοι θεωρούν ότι πρόκειται για υπόδειγμα λειτουργικότητας που καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο και γειτνιάζει με γέφυρα με το παλιό Θέατρο Μαριίνσκι, κτίσμα του 1860. Στους εσωτερικούς χώρους του κτιρίου,  το ανοιχτό κλιμακοστάσιο, ο καμπυλόσχημος τοίχος από γρανίτη σε απόχρωση κεχριμπαριού και τα ξύλινα μασίφ καθίσματα της μεγάλης αίθουσας των 2.000 θέσεων είναι οι λεπτομέρειες που χαρακτηρίζουν την ταυτότητα του νέου κτιρίου.

«Δημιουργήσαμε μία αρχιτεκτονική  που σέβεται τη δομή της πόλης », δηλώνει ο καναδός αρχιτέκτονας Τζακ Ντάιαμοντ. Και για να εξηγήσει τον σχεδιασμό του πεταλόσχημου αμφιθεάτρου πρόσθεσε πως παραπέμπει μεταφορικά στους μεγάλους καθεδρικούς ναούς και τις εκκλησίες της πόλης. «Τη νύχτα», είπε, «όταν το κτίριο είναι φωτισμένο, μπορεί κανείς να δει τους εσωτερικούς χώρους και να αισθανθεί αυτήν την εμπειρία της μουσικής λειτουργίας μέσα στο απόλυτο πλαίσιο αναφοράς της».

Το Μαριίνσκι 2 διαχέεται και προς τους εξωτερικούς χώρους. Η οροφή του παραμένει ανοιχτή και υποδέχεται ένα μικρότερο αμφιθέατρο προορισμένο για καλοκαιρινές εκδηλώσεις, που θα πραγματοποιούνται κατά τις περίφημες λευκές νύχτες, τότε δηλαδή που ο ήλιος δεν δύει και παραμένει σχεδόν όλη τη διάρκεια της ημέρας στον ουρανό. Το μεγάλο νέο κτίριο αποτελεί ένα ενιαίο σύνολο με τον πολιτιστικό οργανισμό του Θεάτρου Μαριίνσκι, όπου δόθηκαν οι πρεμιέρες μεγάλων μουσικών έργων κορυφαίων ρώσων συνθετών: Τσαϊκόφσκι, Ραχμάνινοφ, Μουσόργκσκι και Ρίμσκι-Κόρσακοφ. Ωστόσο, η σύγχρονη μορφολογία του τονίζει την επιδίωξη του διευθυντή του Βαλέρι Γκεργκίεφ να αποτελέσει το Μαριίνσκι 2 τον χώρο που θα φιλοξενήσει τους ερμηνευτές της νέας εποχής.

Η ιστορία ενός θεσμού

Το Θέατρο Οπερας και Κλασικού Χορού Μαριίνσκι άνοιξε τις πύλες του το 1860 και αναδείχτηκε στο κορυφαίο θέατρο τέχνης της Ρωσίας. Στη διάρκεια του σοβιετικού καθεστώτος άλλαξε πολλές φορές ονομασία για να αποσυνδεθεί από τη σχέση με την αυτοκράτειρα Μαρία Αλεξάντροβνα, σύζυγο του τσάρου Αλέξανδρου Β’. Ετσι ονομάστηκε Κρατικό Ακαδημαϊκό Θέατρο του Λένινγκραντ,  Θέατρο Κίροφ και πλέον μετά το 1992, Θέατρο Μαριίνσκι.

Το 1886 το Αυτοκρατορικό Θέατρο Μαριίνσκι ανακαινίστηκε και στα εγκαίνια έγινε η πρεμιέρα του πρώτου χορευτικού έργου που φιλοξενούσε το θέατρο: ήταν το μπαλέτο του Μαριούς Πετιπά «Τα μαγικά χάπια» σε μουσική Λούντβιχ Μίνκους. Εκτοτε θα έκαναν εκεί πρεμιέρα τα έργα για μπαλέτο που έγιναν διάσημα και θεμελίωσαν την τέχνη του κλασικού χορού. Πρόκειται για τα: «Ωραία Κοιμωμένη» (1890), «Καρυοθραύστης» (1892), «Ραϊμόντα» (1898), «Λίμνη των κύκνων» (1895). Αργότερα παρουσιάστηκε η αναθεωρημένη χορογραφία του μπαλέτου «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» (1940), η «Σταχτοπούτα» (1946) και τα δύο σε μουσική Προκόφιεφ και o «Σπάρτακος» (1956) σε μουσική του Αράμ Χατσατουριάν.

Στο Μαριίνσκι δόθηκαν και οι πρεμιέρες για τα αριστουργήματα της όπερας: «Μπορίς Γκοντουνόφ» (1874)  του Μουσόργκσκι, «Ντάμα Πίκα» (1890) και «Γιολάντα» (1892) του Πιοτρ Ιλιτς Τσαϊκόφσκι,  «Χρυσός πετεινός» (1909) του Ρίμσκι-Κόρσκακοφ.

Και πάνω στη σκηνή του αναδείχτηκαν τα αστέρια του χορού που η καριέρα τους ξεκίνησε από τα φυτώρια της Ακαδημίας Ρωσικού Μπαλέτου Βαγκάνοβα και της σχολής μπαλέτου του Θεάτρου Μαριίνσκι: Αννα Πάβλοβα, Βάσλαφ Νιζίνσκι, Μαρίνα Σιμενόβα, Ζορζ Μπαλανσίν, Γκαλίνα Ουλάνοβα, Ρούντολφ Νουρέγιεφ, Νατάλια Μακάροβα, Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ, Ιρίνα Κολπάκοβα. Καθώς και οι σύγχρονες πρώτες μπαλαρίνες Ουλιάνα Λοπάτκινα, Ντιάνα Βισνέβα, Σβετλάνα Ζαχάροβα.

Από το 2009 και με πρωτοβουλία του καλλιτεχνικού διευθυντή του Μαριίνσκι Βαλέρι Γκεργκίεφ, λειτουργεί και κέντρο ηχογραφήσεων με παραγωγές CD και ψηφιακών μουσικών έργων. Ανάμεσα στις ηχογραφήσεις ξεχωρίζουν τα: «3ο Κοντσέρτο για πιάνο» του Ραχμάνινοφ με σολίστ τον Ντενίς Ματσούγεφ και διευθυντή ορχήστρας τον Βαλέρι Γκεργκίεφ, «Συμφωνία αρ. 1» και «Συμφωνία αρ. 15» του Σοστακόβιτς και άλλα διάσημα έργα κορυφαίων ρώσων συνθετών.