Μύθοι αλήθειες για τις σούπερ τροφές

Την καλύτερη υγεία, τη χαμένη ευεξία τους, καλλίγραμμο σώμα και λαμπερή ομορφιά αναζητούν ολοένα περισσότεροι Ελληνες στα… φάρμακα της φύσης. Στη χώρα μας εισάγονται βότανα και καρποί, μέχρι πρότινος άγνωστα, από τη μακρινή Κίνα έως και τον Αμαζόνιο μοιράζοντας υποσχέσεις, που όμως διχάζουν την επιστημονική κοινότητα.

Από στόμα σε στόμα έχει εξαπλωθεί η φήμη για τις ιδιότητες του γκότζι μπέρι, φρούτου από τη Xώρα των Δράκων, και  του γκουαρανά, ιερού φυτού των Ινδιάνων. Από τη λίστα με τα «μαγικά» συμπληρώματα δεν λείπουν βεβαίως και τα παραδοσιακά μύρτιλλα, το ρόδι, η κανέλα και το γαϊδουράγκαθο, ενώ αναζητώντας τα αρχαία μυστικά οι έμποροι έχουν… ξεθάψει ακόμη και το ιπποφαές που έτρεφε τα ρωμαλέα άλογα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Οι πιο «σκληροπυρηνικοί» απλώς υπογραμμίζουν ότι κανένα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «σούπερ», ενώ οι πιο «ανοιχτοί» στη νέα αυτή τάση επισημαίνουν τους πιθανούς κινδύνους στην περίπτωση που οι καταναλωτές χάσουν το μέτρο εξαιτίας των μεγάλων προσδοκιών που έχουν.

«Οταν κάποιο από τα τρόφιμα έχει υψηλή περιεκτικότητα σε ωφέλιμα για τον οργανισμό συστατικά ή/και ιδιαίτερα χαμηλή περιεκτικότητα σε βλαβερά συστατικά, τότε συγκαταλέγεται στην κατηγορία των υπερτροφών. Υπό αυτή την έννοια η κατανάλωσή τους μπορεί να χαρακτηριστεί θετική», λέει στα «ΝΕΑ» ο Μιχάλης Χουρδάκης, λέκτορας Ιατρικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Κλινικής Διατροφής και Μεταβολισμού.

ΟΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ. Ο ίδιος ωστόσο συμπληρώνει ότι «οι προσδοκίες που συχνά γεννιούνται είναι ψευδείς, γιατί κανένα τρόφιμο δεν κάνει θαύματα. Αν νομίζει ο καταναλωτής ότι μειώνεται ο κίνδυνος να νοσήσει επειδή καταναλώνει καθημερινά κάψουλες, συνεχίζοντας ωστόσο τις κακές συνήθειες – π.χ. την καθιστική ζωή και το κάπνισμα -, η θεώρησή του είναι λανθασμένη». Το παράδειγμα του… καλοφαγά εξηγεί παραστατικά την πλάνη που δημιουργούν οι σούπερ τροφές: όπως όταν, δηλαδή, κάποιος τρώει λιπαρές τροφές – π.χ. πίτσα ή μπέργκερ και τηγανητές πατάτες – και μετά επανέρχεται στη διατροφική τάξη παραγγέλλοντας αναψυκτικό λάιτ.

Οι μύθοι γύρω από τις σούπερ τροφές λένε ότι έχουν αντιοξειδωτική δράση, ενεργοποιούν τον μεταβολισμό, είναι πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά και βιταμίνες, βοηθούν στην καταπολέμηση του στρες. Κάνουν όμως θαύματα; Οι ειδικοί απαντούν κατηγορηματικά: «Δεν έχουν μαγικές ιδιότητες. Απλώς πολλές από αυτές έχουν συνδεθεί μέσα από τη διεθνή έρευνα με θετικές επιδράσεις, όπως π.χ. η κανέλα με τη ρύθμιση του διαβήτη, το ιπποφαές με δερματικές παθήσεις και τα διάφορα μπέρις με αντιοξειδωτική προστασία. Για να ισχύσουν πάντως αυτά είναι σημαντική η πρόσληψη των ενεργών ουσιών που περιέχουν οι τροφές αυτές σε τέτοιες δόσεις ώστε να λειτουργούν ευεργετικά», εξηγεί ο κλινικός διαιτολόγος – βιολόγος, προϊστάμενος του Διαιτολογικού Τμήματος στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών Λαϊκό, Χάρης Δημοσθενόπουλος,

Και συνεχίζει: «Η απλή λήψη τους δεν είναι ικανή πάντα και ειδικά σε μικρότερη δοσολογία να προσδώσει θετικές επιδράσεις. Οι υπερτροφές είτε ως τρόφιμο είτε ως συμπλήρωμα δεν αποτελούν τη λύση για κάθε πάθηση».

ΕΠΙΦΥΛΑΞΕΙΣ. Οι ειδικοί είναι επιφυλακτικοί για έναν επιπλέον λόγο: η επιτροπή του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ) που ασχολείται αποκλειστικά με την έγκριση κυκλοφορίας των βιταμινών και διατροφικών συμπληρωμάτων περιορίζεται στη μελέτη των φακέλων που καταθέτουν οι έμποροι. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Οτι τα σκευάσματα αυτά δεν έχουν αναλυθεί στη χώρα μας και συνεπώς ουδείς γνωρίζει αν ισχύουν όσα αναγράφονται στις συσκευασίες.

Από την άλλη, και καθώς οι υπερτροφές της φύσης κερδίζουν ολοένα περισσότερο έδαφος τόσο στη χώρα μας όσο και στο εξωτερικό, η ιατρική κοινότητα βρίσκεται σε εγρήγορση, επειδή σε κάποιες περιπτώσεις έχει αποδειχθεί ότι τα σούπερ τρόφιμα αλληλεπιδρούν με τα φάρμακα προκαλώντας παρενέργειες.

Μόλις πέρυσι η επιστημονική επιθεώρηση «Pharmacotherapy» («Φαρμακοθεραπεία») σήμανε συναγερμό μετά το περιστατικό μιας 71χρονης Αμερικανίδας, η οποία ενόσω ακολουθούσε αγωγή με βαρβαρίνη (αντιπηκτική ουσία) κατανάλωνε και χυμό γκότζι. Επειτα από μερικές ημέρες διακομίστηκε στα επείγοντα με ρινική αιμορραγία, μώλωπες και αιμορραγία ορθού. Μετά την ενδελεχή εξέταση οι θεράποντες γιατροί συμπέραναν ότι η βοτανοθεραπεία σε συνδυασμό με τη βαρβαρίνη ήταν ο λόγος που η ασθενής παρουσίασε αυτά τα συμπτώματα.