Happy end?

Το λέν’ οι κούκοι στα βουνά κι οι πέρδικες στα πλάγια, το ψιθυρίζουν οι οίκοι αξιολόγησης, το γράφουν ξένοι αναλυτές, το επικυρώνει και το ΔΝΤ στην τελευταία έκθεσή του. Η Ελλάδα δίνει, λέει, σημάδια «επιτυχούς εκτέλεσης» του οικονομικού της προγράμματος, δημοσιονομικοί στόχοι φαίνεται να επιτυγχάνονται, τα δύο τρίτα της χαμένης ανταγωνιστικότητας ανακτήθηκαν, το κοινωνικό κλίμα βελτιώνεται και κάποια σημάδια ανάκαμψης αχνοφαίνονται στον ορίζοντα. Για πρώτη φορά, εδώ και τρία χρόνια, ένα «καλό σενάριο» μας χαμογελά από τη γωνία του δρόμου. Κι εμείς στεκόμαστε διστακτικοί, δύσπιστοι, διπλοκουμπωμένοι και αναρωτιόμαστε: να το πιστέψουμε ή μας δουλεύουν; Το εννοούν ή μας χρησιμοποιούν απλώς ως ευτυχισμένο κινηματογραφικό ντεκόρ για τις προεκλογικές ανάγκες της Καγκελαρίου Μέρκελ, και μετά τις γερμανικές εκλογές θα έχουμε τη μοίρα του άχρηστου πια κομπάρσου;

Το «καλό σενάριο» πάει, περίπου, ως εξής: το 2013 ο προϋπολογισμός θα κλείσει, για πρώτη φορά έπειτα από 14 ολόκληρα χρόνια, με θετικό πρόσημο, με τα δημόσια έξοδα (χωρίς να υπολογίζουμε τόκους και χρεολύσια) χαμηλότερα από τα δημόσια έσοδα. Επειτα, οι ευρωπαίοι εταίροι θα επιβραβεύσουν την επιτυχία αυτή, κουρεύοντας με κάποιον, έμμεσο μάλλον, τρόπο τα δάνεια που μας έχουν δώσει και έτσι το χρέος θα ελαφρύνει κατά καμιά τριανταριά δισεκατομμύρια. Επειτα, με το οικονομικό κλίμα βελτιωμένο, η ελληνική οικονομία θα πάψει να συρρικνώνεται άλλο. Και, στο τέλος του 2014, η Ελλάδα θα ξαναγίνει μια «κανονική» χώρα, απαλλαγμένη από την εποπτεία της τρόικας, ικανή να αντλεί από τις αγορές κεφαλαίου και με λογικά επιτόκια τα (λίγα) δανεικά που θα χρειάζεται.

Ενα ερώτημα είναι αν αυτό το σενάριο είναι ρεαλιστικό. Μπορεί και να είναι – υπό δύο προϋποθέσεις, όμως. Η πρώτη είναι πως η ευρωκρίση δεν θα απλωθεί άλλο, δεν θα παρασύρει σε περιδίνηση την ήδη κλυδωνιζόμενη Γαλλία, τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ζώνης του ευρώ, ή ότι αυτό το κλαμπ των μετρίων που κυβερνά την ευρωζώνη θα εγκαταλείψει τις ιδεοληψίες και τους ερασιτεχνικούς αυτοσχεδιασμούς του και θα χειριστεί την κρίση με όσον ρεαλισμό και αποτελεσματικότητα στερήθηκε ώς τώρα. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι πως η Ελλάδα – η αντοχή και η καρτερικότητα της οποίας απέναντι σε μια οικονομική καταστροφή, το μέγεθος της οποίας ξεπέρασε εκείνην που υπέστη η μετά το κραχ Αμερική της δεκαετίας του ’30, ξάφνιασαν τους πάντες – θα συνεχίσει να διατηρεί ένα μίνιμουμ κοινωνικής συνοχής και πολιτικής σταθερότητας.

Αλλά ακόμη και αν το σενάριο θεωρηθεί – υπό προϋποθέσεις – ρεαλιστικό, ένα δεύτερο ερώτημα είναι αν είναι στ’ αλήθεια «καλό σενάριο», αν είναι ένα σενάριο με happy end. Υπάρχει ευτυχισμένο τέλος στην περιπέτεια μιας χώρας που θα έχει χάσει, μέσα σε μια πενταετία, το 25% του εθνικού της εισοδήματος και θα κουβαλά για πολλά πολλά χρόνια στρατιές ανέργων, μια ολόκληρη «χαμένη γενιά»;

Σε ένα, ανάμεσα στα πολλά δημοσιεύματα αυτών των ημερών, οι «Financial Times» θύμιζαν ότι η επιτυχία της δημοσιονομικής προσαρμογής στην Ελλάδα στηρίχθηκε σε μια εξωφρενικά άνιση κατανομή βαρών, με το πολιτικό σύστημα να προστατεύει τους προνομιούχους του και να φορτώνει καταθλιπτικό κόστος στους ώμους των πιο αδυνάτων. Θύμιζαν επίσης ότι η ανάκτηση της χαμένης ανταγωνιστικότητας έγινε μέσω της μείωσης των αποδοχών και του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων και όχι μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας. Και υποστήριζαν ότι για να ξεκλειδώσουν οι πολλές ευκαιρίες ανάπτυξης που η Ελλάδα τώρα προσφέρει χρειάζονται βαθύτεροι πολιτικοί μετασχηματισμοί.

Προς το παρόν, τέτοιους μετασχηματισμούς που θα έκαναν την Ελλάδα μια δικαιότερη κοινωνία, με πιο λειτουργικό κράτος και πιο παραγωγική οικονομία, μετά βίας διακρίνουμε. Ούτε η κυβερνητική πλευρά ούτε (δυστυχώς, ακόμη λιγότερο) η αντιπολίτευση δείχνουν να προσφέρονται ή να τολμούν. Αλλά, άνω σχώμεν τας καρδίας. Και όταν, επιτέλους, φανεί στον ορίζοντα μια προοπτική αλλαγής, αληθινής μεταρρύθμισης, τότε θα μπορούμε και δίχως επιφυλάξεις να αρχίσουμε να ονειρευόμαστε ένα happy end στον εφιάλτη.