Τζον Σίμπσον: Το Internet, τα λεξικά, η γλώσσα

Η ηγεμονία των γλωσσών συνδέεται πάντοτε, ως γνωστόν, με μια γενικότερη οικονομική και πολιτισμική ηγεμονία. Η ελληνική γλώσσα λ.χ. στους αρχαίους χρόνους είχε υψηλή διάδοση στον χώρο της Μεσογείου λόγω των ανθηρών ελληνικών πόλεων και των αποικιών τους. Ο πολιτισμός μάλιστα που παρήχθη στη γλώσσα αυτή της επέτρεψε να αποτελεί και σήμερα παγκοσμίως αναγνωρίσιμο πολιτισμικό σύμβολο.

Οταν στα μέσα του 19ου αιώνα ξεκινούσε την περιπέτειά του το Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης (Oxford English Dictionary), η αγγλική γλώσσα είχε αρχίσει να γίνεται οικουμενική χάρη στην εξάπλωση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (να τες πάλι οι αποικίες!) αλλά και τη σταδιακή ισχυροποίηση των Ηνωμένων Πολιτειών που αναδεικνύονταν ήδη στη μεγαλύτερη εθνική οικονομία στον κόσμο.

Τη δεκαετία του 1980, ένας προηγούμενος διευθυντής του Λεξικού, ο Μπομπ Μπάρτσφιλντ, έδινε διαλέξεις με θέμα την απόκλιση των βρετανικών και των αμερικανικών αγγλικών. Προέβλεπε μάλιστα ότι σε διακόσια χρόνια Αγγλοι και αγγλόφωνοι Αμερικανοί δεν θα καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλον.

Στα χρόνια του σημερινού διευθυντή του Λεξικού, του 59χρονου Τζον Σίμπσον, που βαίνει και αυτός προς την έξοδο έπειτα από 37 ευδόκιμα έτη στην υπηρεσία του διάσημου οξφορδιανού Λεξικού και της αγγλικής γλώσσας, τα πράγματα άλλαξαν – και σε πολλά πεδία: «Τώρα το ερώτημα είναι αν σε διακόσια χρόνια τα αγγλικά θα έχουν την οποιαδήποτε σημασία σε παγκόσμιο επίπεδο, αν συνεχίζουν να ξεπερνιούνται από γλώσσες όπως
τα κινεζικά και τα ινδικά», λέει σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Ιντιπέντεντ».

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Την περίοδο που έλαχε στον Σίμπσον να διευθύνει – και να αναζωογονήσει – το εικοσάτομο αυτό λεξικό αναφοράς έγιναν πραγματικές επαναστάσεις στον τομέα της λεξικογραφίας και της γλώσσας. Οταν τη δεκαετία του ’80 ήρθαν οι μαγνητικές ταινίες και τα CD-ROM, σκαναρίστηκαν ή πληκτρολογήθηκαν όλοι οι τόμοι. Το λεξικό άρχισε να ανανεώνεται κάθε τρεις μήνες, εκεί που οι νέες εκδόσεις έκαναν χρόνια να εμφανιστούν. Προστέθηκαν περίπου 60.000 νέα λήμματα και ορισμοί. Και εκεί που οι είκοσι τόμοι ήταν προσιτοί σε έναν αρκετά στενό κύκλο ευκατάστατων λογίων και εραστών της γλώσσας, τώρα αποτελούν κτήμα πολύ ευρύτερων κοινωνικών συνόλων.

Η βασική δουλειά, βέβαια, δεν άλλαξε. Την ώρα που μιλάει στον δημοσιογράφο Τομ Πεκ, ο Σίμπσον έχει μπροστά του 107 σελίδες Α4 με κολλημένα κίτρινα χαρτάκια που όλες αναφέρονται στη λέξη «eye» (μάτι). Πρόκειται δηλαδή για 107 χρήσεις της απλής αυτής λέξης από τον 18ο αι. μέχρι σήμερα που βρέθηκαν στα αρχεία. Σε τελική ανάλυση, η δουλειά του Τζον Σίμπσον δεν είναι πολύ διαφορετική από εκείνη του πρώτου διευθυντή του Λεξικού σερ Τζέιμς Μάρεϊ, ο οποίος ανέλαβε το 1879, με εξαίρεση ότι η επικοινωνία των συνεργατών γίνεται με μέιλ και όχι με επιστολές.

Οσο για την επέλαση του Διαδικτύου, ο Τζον Σίμπσον κρατάει μικρό καλάθι σε σχέση με τις επιπτώσεις που αυτό έχει στη γλώσσα. Και τις βρίσκει εν τέλει επιφανειακές. «Είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι γράφουν τώρα περισσότερο από κάθε άλλη εποχή», λέει. «Οταν ήμουν νέος, πέρα από τις σχολικές υποχρεώσεις και τις ευχετήριες κάρτες δεν γράφαμε κάτι άλλο συστηματικά.

Τώρα σε όλο σου τον ελεύθερο χρόνο στέλνεις μηνύματα σε κάποιον. Ακόμη και αν δεν ξέρεις πώς να στείλεις μήνυμα, η εγγονή σου ή κάποιος άλλος ξέρει, οπότε υποχρεώνεσαι να μάθεις. Σε αυτό το περιβάλλον αισθάνεσαι πολύ πιο ελεύθερος και ανοιχτός και δέχεσαι ευκολότερα τη χρήση ακρωνυμίων  – μερικά από αυτά, όπως το SMS και το LOL, είναι ήδη περασμένα στο Λεξικό.

Ωστόσο, μεγάλες γλωσσικές αλλαγές δεν γίνονται τόσο γρήγορα όσο τους παλιούς καιρούς. Αν ζούσες το έτος 1000 και μετά έκανες ένα άλμα στον χρόνο και βρισκόσουν στο 1500, δεν θα καταλάβαινες ούτε τις λέξεις ούτε τις προφορές, ειδικά με τη διείσδυση των γαλλικών. Δεν βλέπω τέτοιου τύπου κατακλυσμιαίες αλλαγές να συμβαίνουν στο μέλλον».