Να γίνει ένα θαύμα και να κρατηθούμε. Εχουμε μια ιστορία αιώνων εδώ

Είναι ένας θρύλος για την Πόλη. Και αν σε ξεγελάσει το μπαστούνι και νομίζεις ότι έχεις να κάνεις με ένα γεροντάκι, χάθηκες. Το μυαλό του είναι ξυράφι. Δεν αφήνει τίποτε αναπάντητο. Τις συστάσεις έκανε ο οικοδεσπότης του συνεδρίου, ο Γιάννης Δεμιρτζόγλου, ο διευθυντής του Ζωγράφειου εδώ και 19 χρόνια. Εκείνος ήταν 35 χρόνια στην ίδια θέση.

Για πείτε μου, πόσων χρόνων είστε;

Ακριβώς 86, από το 1928 έως σήμερα. Γεννήθηκα στην Πρίγκιπο. Ο πατέρας μου είχε μανάβικο στην Πρίγκιπο και τελείωσα το δημοτικό, το γυμνάσιο και το λύκειο δουλεύοντας στο μανάβικο. Και το θεωρώ τίτλο τιμής.

Είναι, βέβαια.

Εκεί χαλυβδώθηκε ο χαρακτήρας μου.

Η Πρίγκιπος τότε;

Μπόλικοι Ρωμιοί. Οταν κατέβαινες στην αγορά, οι περισσότεροι μιλούσαν ελληνικά. Οταν ήρθε η ώρα για το γυμνάσιο, έπρεπε να πάω στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, στο Φανάρι. Επρεπε να ξυπνήσω στις 5 το πρωί, να πάρω το καράβι, να πάω στη γέφυρα του Γαλατά, να περάσω απέναντι, να πάρω το σκάφος του Κερατίου, να φτάσω στο Φανάρι. Και να σου πω κι ένα μυστικό: για να μπορέσω να βάλω στην άκρη το πεντάγροσο του πλοίου, πολλές φορές πήγαινα από τη γέφυρα με τα πόδια στο σχολείο. Το δε βράδυ θα γυρνούσα με των 4.25 κι έφτανα στο νησί η ώρα 6. Στο σκάφος μελετούσα. Και αλίμονο αν είχε νοτιά, ξεντεριαζόμουν.

Πόσα παιδιά ήταν τότε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή;

Πολλά παιδιά. Το ’54 τελείωσα τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, γύρισα πίσω, το ’55 πήγα στρατιώτης στη Σχολή Εφεδρων Αξιωματικών. Στη Σμύρνη με βρήκαν τα Σεπτεμβριανά.

Είδα πέρυσι τις «Πληγές του φθινοπώρου», μια τουρκική ταινία για τα Σεπτεμβριανά. Πολύ τολμηρή;

Ναι, την είδα κι εγώ. Ετσι είναι.

Ολοι οι συμπαθητικοί στην ταινία είναι Ελληνες και όλοι οι αντιπαθητικοί είναι Τούρκοι.

Μα έχει αλλάξει η κατάσταση, δεν είναι η παλιά εκείνη αφόρητη κατάσταση. Εχουν καταλάβει πια ότι αυτό που έκαναν ήταν έγκλημα εις βάρος μας και εις βάρος τους. Διότι έφυγε ο ελληνισμός της Πόλης. Και τα γραπτά που γράφονται τώρα, είναι άκρως συγκινητικά.  

Είναι μια δικαίωση αυτή.

Αυτόχρημα δικαίωση.

Με πόσους μαθητές ξεκινήσατε και με πόσους καταλήξατε;

Θα σας πω: το ’62 οι μαθητές, μόνο του Ζωγράφειου, έφτασαν τους 715. Οταν έφυγα, το ’93, το Ζωγράφειο είχε περί τους 80.

Γεωγραφία και Ιστορία στα τουρκικά;

Ιστορία, Γεωγραφία, Φιλολογία, Στρατιωτικά και Πατριδογνωσία στα τουρκικά.

Και τα υπόλοιπα στα ελληνικά.

Ναι. Που έπρεπε όμως να είναι σελίδα σελίδα σφραγισμένα και εγκεκριμένα από την τουρκική Διεύθυνση Παιδείας.

Ολα αυτά τα χρόνια βρήκατε Τούρκους που να σεβάστηκαν τον Ελληνισμό;

Οι Τούρκοι που έστελναν να διδάξουν τα τουρκικά μαθήματα, στη συντριπτική τους πλειοψηφία κοίταζαν να μη με κακοκαρδίσουν. Μόνο ένας υποδιευθυντής που μου είχανε για δεκατρία χρόνια, ένας απαίσιος χαρακτήρας, έκανε τα αδύνατα δυνατά για να φύγω. Γιατί ο νόμος έλεγε ότι, αν ο διευθυντής φύγει, ακόμη κι αν αρρωστήσει, τον διαδέχεται αυτομάτως ο υποδιευθυντής.

Πώς λέτε ότι θα είναι ο Ελληνισμός της Πόλης σε 10-20 χρόνια;  

Το φοβάμαι.

Γιατί; Αφού λέτε ότι οι Τούρκοι κατάλαβαν τα λάθη τους.

Δεν πρόκειται για τους Τούρκους, πρόκειται για μας. Εφυγαν πολλοί και μείναμε πολύ λίγοι. Εμένα ο Θεός με αξίωσε ν’ αποκτήσω δύο κόρες. Οταν τελείωσαν το λύκειο, τις έστειλα κάτω να σπουδάσουν, με την ευχή να επιστρέψουν. Η μία είναι φιλόλογος στο Ζωγράφειο και η άλλη νηπιαγωγός στο Ζάππειο.

Δεν φοβάστε δηλαδή τη σύγκρουση, φοβάστε ότι οι Ελληνες κάποια στιγμή θα εκλείψουν από την Πόλη.

Εκείνο που φοβάμαι είναι η φθορά εκ των ένδον. Μακάρι να γίνει ένα θαύμα και να κρατηθούμε, γιατί έχουμε μια ιστορία αιώνων εδώ. Δεν είναι παιχνίδι.