«Σχέδιο ΑΕΚ» για το ΠΑΣΟΚ;

Τι σχέση έχει το ΠΑΣΟΚ με την ΑΕΚ; Στενάχωρες εποχές, ακόμη πιο στενάχωρα ερωτήματα. Δεκατρείς μήνες και κάτι ημέρες μετά την ανάληψη της ηγεσίας από τον Βαγγέλη Βενιζέλο, ένα δυσοίωνο ερώτημα πλανάται πάνω από την Ιπποκράτους. Βαδίζει το κατεξοχήν κόμμα εξουσίας της Μεταπολίτευσης προς την οικονομική χρεοκοπία, άρα και την πολιτική αναδιάρθρωση; Κάποιοι υποστηρίζουν ότι, όπως η λύση των δεινών της ΑΕΚ μπορεί να προκύψει μόνο από υποβιβασμό σε ερασιτεχνική κατηγορία και επανεκκίνηση, έτσι και ο Βενιζέλος θα πρέπει να εγκαταλείψει το χρεοκοπημένο ΠΑΣΟΚ και να συστήσει κάτι πολιτικά νέο και ελεύθερο από οικονομικά και πολιτικά βάρη. Η συμμετοχή στην κυβέρνηση Σαμαρά αποτελεί σταθεροποιητικό παράγοντα, ενώ μια νέα αρχή θα δώσει και ευέλικτες λύσεις για τις ευρωεκλογές του 2014. Στην πραγματικότητα, η ένταση στη σχέση Βενιζέλου – Παπανδρέου είναι ένα είδος πολιτικής αιθαλομίχλης που καλύπτει αυτούς τους προβληματισμούς. Αυτονοήτως, όλα αυτά προκαλούν νέους πονοκεφάλους στο Μαξίμου σε μια φάση που πίστευαν ότι το ΠΑΣΟΚ είχε σταθεροποιηθεί κάπως ως κυβερνητικός εταίρος κι έπρεπε περισσότερο, στη φάση αυτή, να δουλέψουν με τη ΔΗΜΑΡ. Το γρήγορο συμπέρασμα είναι ότι το πολιτικό σκηνικό που προέκυψε μετά τις διπλές εκλογές του 2012 χαρακτηρίζεται από αυτό που θα ονομάζαμε: ασταθής ισορροπία. 

«Το μεγάλο πρόβλημα με τις οικογένειες της ελληνικής πολιτικής είναι η επαγγελματική ενασχόληση με την εξουσία». Η σιβυλλική αυτή παρατήρηση πρώην υπουργού της κυβέρνησης Καραμανλή φωτογραφίζει σε μεγάλο βαθμό την τρέχουσα κρίση στο ΠΑΣΟΚ. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο ίδιος ο ομιλών εξαιρούσε τον ίδιο τον Κώστα Καραμανλή από την παρατήρηση αυτή. Ο πρώην πρωθυπουργός και Βούδας της Ραφήνας όχι μόνο δεν δίνει την παραμικρή ένδειξη ότι ενδιαφέρεται να επανέλθει, αλλά αυτά που άφησε πίσω στο κόμμα – δηλαδή τα χρέη – δεν έχουν να κάνουν με έξοδα που προέκυψαν σε συνάρτηση με την άσκηση της ηγεσίας του· έχουν να κάνουν με τον συβαριτισμό τού κομματικού μηχανισμού συνολικά.

Ασφαλώς και ο Καραμανλής επέδειξε στο κόμμα – όπως και στην κυβέρνησή του – ανοχή. Αλλά όπως έλεγε έτερο πρόσωπο – και νυν υπουργός της κυβέρνησης Σαμαρά – που τον ήξερε καλά, «όταν ο Καραμανλής ανέλαβε την ηγεσία της ΝΔ είχε, σε πρώτη φάση, την πρόθεση να αναμορφώσει το κόμμα. Οπως όμως ο χειρουργός που ανοίγει τον ασθενή και διαπιστώνει ότι ο καρκίνος είναι πολύ προχωρημένος για να έχει νόημα η επέμβαση, έτσι και ο Καραμανλής μόλις έκανε μια πρώτη κομματική αυτοψία κατάλαβε ότι η παθολογία ήταν πολύ προχωρημένη και πολύ γενικευμένη για να παρέμβει».

Βρείτε τις διαφορές

Ολα αυτά εξηγούν σε πολύ μεγάλο βαθμό και γιατί η σχέση πρώην και νυν στη ΝΔ είναι πολύ διαφορετική απ’ ό,τι στο ΠΑΣΟΚ. Παρότι δυσανασχέτησε με αυτά που παρέλαβε στο κόμμα, ο Αντώνης Σαμαράς αντελήφθη κι αυτός ότι ήταν περισσότερο τα συμπτώματα μιας παράταξης παρά οι παρενέργειες της διαχείρισης ηγεσίας του προκατόχου του, όσο χαλαρός κι αν ήταν ο Καραμανλής. Φυσικά, το να έχεις την εξουσία πάντα βοηθάει. Αλλά και το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία δεν μετέχει; Πράγματι. Ομως το πρόβλημα στην Ιπποκράτους ήταν ότι η αντίληψη του Παπανδρέου για την πολιτική με όρους τζετ-σετ – ταξίδια, προσκεκλημένοι, ξένοι σύμβουλοι και άλλα τινά – δεν ήταν το είδος διαχείρισης που αντέχει στην κρίση.

Ακόμη χειρότερα: όλα αυτά δεν περνούσαν μόνο από το κόμμα. Οι γνώστες επιμένουν εδώ και χρόνια ότι, με το άλλοθι της κρίσης που ήθελε γρήγορες ενέργειες χωρίς τα δεσμά του δημόσιου λογιστικού, το Μαξίμου αξιοποίησε στο μέγιστο διάφορα εκτός προϋπολογισμού κονδύλια της κυβέρνησης – όπως αυτά του υπουργείου Εξωτερικών και όχι μόνο – με τρόπους που δημιουργούν ερωτηματικά. Είναι χαρακτηριστική η πίεση που άσκησε ο ΣΥΡΙΖΑ στο θέμα αυτό, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες, η Κουμουνδούρου βρέθηκε κάτοχος σημαντικών στοιχείων που διέρρευσαν προς την κατεύθυνσή της. Αν σταμάτησαν να επιμένουν είναι γιατί, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο ΣΥΡΙΖΑ αποβλέπει στο να αποσπάσει κομμάτι του παπανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ. Αρα δεν είχε νόημα να παρενοχλεί τον Γιώργο. Δεν είναι τυχαία η επιλογή της Κουμουνδούρου να μη στραφεί καθόλου κατά του πρώην πρωθυπουργού στην υπόθεση της λίστας Λαγκάρντ, συγκεντρώνοντας όλα τα πυρά της στον Βαγγέλη Βενιζέλο. Ακόμη και στην Προκαταρκτική, ο ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε την αποχή στην ψηφοφορία για βίαιη προσαγωγή τού πρώην προέδρου του ΠΑΣΟΚ ενώπιόν της.

Τι (δεν) λένε
τα τεφτέρια

Με απλά λόγια, τα οικονομικά του ΠΑΣΟΚ όπως τα βρήκε ο Βενιζέλος ήταν συνυφασμένα με το ύφος εξουσίας που άσκησε ο Παπανδρέου. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ήξερε πως, αν δεν τραβούσε μια γραμμή – και αυτό μπορούσε να γίνει μόνο αν έμπαιναν στην Ιπποκράτους ορκωτοί λογιστές -, το πρόβλημα θα γινόταν ταχύτατα δικό του. Οτι τα οικονομικά των κομμάτων είναι το πιο σύντομο ανέκδοτο της ελληνικής πολιτικής φάνηκε στο σκάνδαλο με την υπόθεση Siemens όταν στο ΠΑΣΟΚ βρέθηκαν διπλά βιβλία και χειρόγραφες καταχωρίσεις. Στην πραγματικότητα, όπως και πολλές μεγάλες επιχειρήσεις ή διάφοροι επώνυμοι, τα πολιτικά κόμματα λειτουργούσαν σαν να ήταν εκτός νόμου σε θέματα φορολογικά. Το σύστημα δεν ήταν φτιαγμένο – ή μάλλον προορισμένο – για έλεγχο. Ο Βενιζέλος επέλεξε λοιπόν τη λύση των ελεγκτικών εταιρειών σαν ένα μίνιμουμ πολιτικής αυτασφάλισης. Δεν ήταν κάτι που άρεσε ποτέ ιδιαίτερα στην πλευρά Παπανδρέου.

Είναι γεγονός ότι από την αλλόκοτη επιλογή του δημοψηφίσματος και ύστερα ο πρώην πρωθυπουργός έχει κάνει ένα σερί άσχημων πολιτικών κινήσεων και έχει υπηρετηθεί άσχημα από τους ανθρώπους του. Το κορυφαίο παράδειγμα είναι η υπόθεση Ρουμελιώτη πέρσι τον Αύγουστο, όταν το μείγμα επιθετικότητας και νευρικότητας του γραφείου Παπανδρέου μετέτρεψε κάποιες μάλλον συνήθεις διαπιστώσεις για το πώς η Ελλάδα πήγε στο ΔΝΤ σε πολιτική θρυαλλίδα που οδήγησε σε δικαστική έρευνα. Ούτως ή άλλως, ο πρώην πρωθυπουργός είχε ήδη από το 2011 την εντύπωση ότι στοχοποιείται ο ίδιος και η οικογένειά του, από την υπόθεση Καμμένου ώς τον ερευνητικό ζήλο των οικονομικών εισαγγελέων.

Ολα αυτά θα ήταν διαχειρίσιμα αν η πλευρά Βενιζέλου δεν είχε την αίσθηση ότι ένας αόρατος παπανδρεϊκός στρατός συνεχίζει να παρενοχλεί την Ιπποκράτους με κάθε ευκαιρία. Αυτό φάνηκε στους οργανωτικούς καβγάδες τις παραμονές του Συνεδρίου, αλλά και στην περίφημη κίνηση των υφυπουργών όπου μαριονετίστας θεωρείται το γραφείο Παπανδρέου στη Βουλή. Η Ιπποκράτους είχε πληροφορίες ότι η πλευρά Παπανδρέου αναζήτησε αντίπαλο πόλο στον Βενιζέλο στο Συνέδριο, αλλά κανένα από τα στελέχη πρώτης γραμμής – ακόμη και φιλόδοξα πρόσωπα που είναι ψυχραμένα μαζί του – δεν ήθελε να παίξει αυτόν τον ρόλο. Υστερα είναι η ιδιότυπη περίπτωση του Μιχάλη Καρχιμάκη. Δεν είναι μόνον η κίνηση των 70. Είναι και η πίεση που ασκεί ο Καρχιμάκης στον διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος Γιώργο Προβόπουλο για θέματα που, σε πολλές περιπτώσεις, έχει χειριστεί σε φάση όπου υπουργός Οικονομικών ήταν ο Βαγγέλης Βενιζέλος.

Ιπτάμενος
και νευρικός

Είτε ο Παπανδρέου αδυνατεί – εν μέσω e-mails, γυμναστικής, ταξιδιών και διάσπασης προσοχής – να διαχειριστεί τους αμετανόητους παπανδρεϊκούς, είτε συντηρεί μια φθορά του Βενιζέλου με κάθε ευκαιρία ενόψει μιας μελλοντικής επανόδου του. Αυτή ήταν, σε μεγάλο βαθμό, η εκτίμηση της Ιπποκράτους. Και κάπως έτσι φθάσαμε στη διαρροή μέρους των στοιχείων από τα πορίσματα των ελεγκτικών εταιρειών. Αυτά δεν είναι ολοκληρωμένα και υπογεγραμμένα. Αλλά η εικόνα είναι κατά το μάλλον ή ήττον διαμορφωμένη. Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ έχει τη δυνατότητα να τα δημοσιοποιήσει και εκτιμάται ότι αυτά δεν αποκλείεται να προκαλέσουν το ενδιαφέρον της Δικαιοσύνης. Ούτως ή άλλως, ο Γιώργος Παπανδρέου διανύει τη δυσκολότερη ίσως περίοδο στην πολιτική ιστορία της οικογένειάς του, καθώς έχει υποστεί μεγάλη απαξίωση, σε βαθμό που να δυσκολεύεται να κινηθεί ελεύθερα μέσα στη χώρα. Είναι κάτι πρωτοφανές. Ωστόσο, είναι ορατός ο κίνδυνος η οργή της κοινωνίας και η τάση «να πληρώσει κάποιος για το Μνημόνιο» να επικεντρωθούν στον πρώην πρωθυπουργό. Καθότι είναι οξυδερκής σε τέτοια θέματα, δεν είναι τυχαίο ότι ο Κώστας Καραμανλής φοβόταν τα τελευταία χρόνια μια Εξεταστική για την οικονομία, όπως δεν είναι τυχαία και η επιλογή χαμηλού προφίλ. Σε αντίθεση με έναν Παπανδρέου που για ένα διάστημα συνέχιζε να δίνει συνεντεύξεις σε ξένα ΜΜΕ, ενώ συνέχιζε και να κάνει διαλέξεις – επ’ αμοιβή – σε αμερικανικά πανεπιστήμια για την κρίση στην Ελλάδα.

Κατεδάφιση αντί αναπαλαίωσης

Κάπου εδώ μπαίνουν τα πολιτικά ζητήματα για το μέλλον του ΠΑΣΟΚ και μια επιλογή τύπου ΑΕΚ. Το ερώτημα είναι απλό: μπορεί να γίνει οικονομική εκκαθάριση στο ΠΑΣΟΚ χωρίς αυτή να οδηγήσει και σε πολιτική αναδιάρθρωση; Με άλλα λόγια, αν η έρευνα των ορκωτών λογιστών φθάσει στο τέλος, τότε προεξοφλείται από όλους τους γνώστες μια ολοκληρωτική σύγκρουση Βενιζέλου – Παπανδρέου. Ο πρώην πρωθυπουργός ελέγχει πολύ περιορισμένο αριθμό βουλευτών αλλά μεγαλύτερο αριθμό στελεχών, ενώ δεν αποκλείεται να πάνε με το μέρος του και κάποιοι πρώην υπουργοί που είναι εκτός Βουλής και έχουν μόνιμη θέση κατά του νυν προέδρου του ΠΑΣΟΚ. Υπάρχει η λύση (τύπου 1977-78) να εκδιωχθούν αυτοί μέσω διαγραφών. Υπάρχει όμως και η λύση τύπου ΑΕΚ. Δηλαδή να αφεθεί το ΠΑΣΟΚ να χρεοκοπήσει πολιτικά και οικονομικά. Το να πάει ώς το τέλος η οικονομική έρευνα με πιθανή δικαστική συνέχεια θα έχει τερματικές συνέπειες για το ΠΑΣΟΚ που θα μείνει ένα κουφάρι. Λίγο σαν τους ιταλούς σοσιαλιστές τη δεκαετία του ’90 μετά τα σκάνδαλα του Μπετίνο Κράξι. Στελέχη της Ιπποκράτους κοντά στον Βενιζέλο επιμένουν ότι η έρευνα των ελεγκτικών εταιρειών τελειώνει τον Παπανδρέου, φθάνοντας να μιλούν ακόμη και για «φινάλε τύπου Ακη» για τον πρώην πρωθυπουργό.

Αντί να έχει να κρατάει μια βαριά και δηλητηριασμένη ασπίδα, ο Βενιζέλος θα την αφήσει και μαζί με τα υγιή και ενεργά στελέχη θα επιχειρήσει έξοδο προς τον ελεύθερο πολιτικό χώρο. Προεξοφλείται ότι οι περισσότεροι από τους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ θα ακολουθήσουν αυτή την κίνηση που θα έχει τελικό υποδοχέα την κυβέρνηση Σαμαρά, την οποία και θα στηρίζουν. Δεν αποκλείεται μάλιστα μια τέτοια κοσμογονία να επιτρέψει και στον Ανδρέα Λοβέρδο να επιστρέψει από την έρημο.

Δύο σενάρια
για το αύριο

Η λύση τύπου ΑΕΚ για το ΠΑΣΟΚ έχει δύο μελλοντικές εκδοχές.

Η εκδοχή τύπου ’52, δηλαδή η συγκρότηση ενός κεντροδεξιού πολιτικού σχηματισμού – το περίφημο ευρωπαϊκό μέτωπο – που να ενσωματώσει τις υγιείς πολιτικές δυνάμεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ. Αυτή θα απομονώσει εκ δεξιών τη Χρυσή Αυγή και τον Καμμένο και θα είναι και προσκλητήριο επανόδου σε ένα ευρύ σχήμα προσώπων όπως ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, ο Ανδρέας Λοβέρδος, αλλά και στελέχη που ψάχνονται όπως η Αννα Διαμαντοπούλου και διάφοροι διάττοντες αστέρες από το φάντασμα του «κόμματος Παπαδήμου». Το σενάριο αυτό δημιουργεί μεγάλη πολιτική υπεραξία προσωπικά για τον Αντώνη Σαμαρά, αλλά, στην πραγματικότητα, αραιώνει την ισχύ του Βαγγέλη Βενιζέλου. Κι αυτό γιατί βάζει στο παιχνίδι ακριβώς αυτούς τους παίκτες – δηλαδή τη γενιά των πενηντάρηδων του ΠΑΣΟΚ – που ο Βενιζέλος είχε ελέγξει ή περιθωριοποιήσει.

Η ιταλική εκδοχή, δηλαδή η διερεύνηση συμμαχικών σχημάτων προς διπλές κατευθύνσεις. Η μία κατεύθυνση είναι η συνέχιση της στήριξης της κυβέρνησης Σαμαρά, που θα πρέπει όμως να συνδυαστεί με μια προσπάθεια να μη χαθούν πολλά κοινοβουλευτικά κουκιά. Αυτή συνδυάζεται με γκράντε συμμετοχή του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση μέσα από τον ανασχηματισμό, μια λύση που θα έβλεπε τον Βενιζέλο κατά πάσα πιθανότητα στο υπουργείο Εξωτερικών. Η άλλη κατεύθυνση είναι μια κοινή κάθοδος – με άλλο όνομα και επικεφαλής πρόσωπα από την προοδευτική κοινωνία πολιτών – με τη ΔΗΜΑΡ στις ευρωεκλογές. Ετσι το κόμμα του Βενιζέλου αλλά και η Αγίου Κωνσταντίνου δεν θα μετρηθούν αυτόνομα στις ευρωεκλογές, κάτι που θα συνιστούσε επικίνδυνη πολιτική άσκηση με δεδομένα και τα δημοσκοπικά νούμερα και την κοινωνική ατμόσφαιρα. Περιθώρια για συμμαχίες πάνω σε πρόσωπα με δική τους ιστορία το καθένα δίνουν και οι δημοτικές και περιφερειακές που, σε ένα ιδανικό σενάριο, θα γίνονταν ταυτόχρονα με τις ευρωεκλογές του 2014. Το σενάριο αυτό έχει το πλεονέκτημα ότι επιτρέπει στον Βενιζέλο, αν όχι να είναι κυρίαρχος από την πλευρά του, πάντως να είναι ρυθμιστής για την τύχη προσώπων.

Είναι το ΠΑΣΟΚ και μαζί του η ελληνική πολιτική σε φάση κοσμογονίας; Μάλλον ναι. Είναι αυτές δύσκολες αποφάσεις; Σαφώς. Αφορούν και το Μαξίμου; Σίγουρα. Ωστόσο, το ερώτημα είναι αν, με δεδομένη την τροπή που έχει πάρει η υπόθεση της έρευνας των ελεγκτικών εταιρειών, μπορούν να αποφευχθούν όλα αυτά. Ακόμη περισσότερο: η αντίδραση του Θεόδωρου Πάγκαλου δείχνει ότι δεν είναι όλοι – για τους δικούς τους λόγους – σε γραμμή σταύρωσης του Γιώργου Παπανδρέου για θέματα διαχείρισης. Και προς το παρόν είναι αρκετοί άλλοι που δεν έχουν ακόμη μιλήσει δημόσια…