Παπανδρέου – Βενιζέλος: Σχέση «δηλητήριο»
Δεν έκαναν παρέα, δεν είχαν ποτέ καλή επικοινωνία μεταξύ τους, και είναι αμφίβολο αν ο ένας μπορούσε να καταλάβει τι έλεγε ο άλλος, όταν ήταν αναγκασμένοι να συνομιλήσουν. Ηθελαν όμως το ίδιο πράγμα. Την αρχηγία του ΠΑΣΟΚ
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά Στην προπολεμική ανεκδοτολογία του βρετανικού κοινοβουλευτισμού αναφέρεται ένα φραστικό επεισόδιο ανάμεσα στη λαίδη Αστορ και στον Τσόρτσιλ. «Αν ήσουν σύζυγός μου, θα σου έριχνα δηλητήριο στον καφέ», του είπε η πρώτη Βρετανίδα στη Βουλή των Κοινοτήτων. «Αν ήμουν σύζυγός σου, θα τον έπινα», απάντησε φλεγματικά ο μετέπειτα «πατέρας της νίκης».
Θα ήταν ο καλύτερος τρόπος να περιγραφούν διαχρονικά οι σχέσεις του Βαγγέλη Βενιζέλου με τον Γιώργο Παπανδρέου, αν δεν υπήρχε ένας πιο βιτριολικός «διάλογος» μεταξύ τους την εποχή όπου στο ΠΑΣΟΚ είχε αρχίσει να διακρίνεται η «μετά Σημίτη» εποχή και αμφότεροι ετοιμάζονταν για την κονίστρα. «Τον είχα δικηγόρο στο υπουργείο και έχανε όλες τις δίκες», φέρεται να είχε εξομολογηθεί σε συνεργάτη του ο ένας. «Ας ασκήσει επιτέλους το κληρονομικό του δικαίωμα να τελειώνουμε», έλεγε ο άλλος.
Τελικά, μεταξύ τους αναμέτρηση για τη διαδοχή του Κώστα Σημίτη δεν υπήρξε ποτέ. Ολα κρίθηκαν σε ένα διαμέρισμα στην οδό Αναγνωστοπούλου και ο «υιός του πατρός» έγινε πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Ο πρώτος γύρος έληξε άδοξα για τον συνταγματολόγο από τη Θεσσαλονίκη, ο οποίος θεωρούνταν εκείνη την εποχή ο πιο ταλαντούχος πολιτικός της γενιάς του και χρυσή εφεδρεία για το ΠΑΣΟΚ. Αλλά δεν το πήρε κατάκαρδα. Ηταν μόλις 47 ετών και μπορούσε να περιμένει. Στην επόμενη τριετία ο Παπανδρέου και ο Βενιζέλος, ο ένας ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης και ο άλλος ως αστέρας της εσωκομματικής αντιπολίτευσης, ήταν σαν τη γάτα με το ποντίκι.
Ο Γιώργος Παπανδρέου και ο Βαγγέλης Βενιζέλος σχεδόν από χαρακτήρα σε όλα βρίσκονταν απέναντι. Π.χ. το 1988-89, όταν ο Γιώργος συνιστούσε στον πατέρα του να τα παρατήσει για να προστατεύσει την υγεία του, ο Βενιζέλος ήταν νομικός παραστάτης του στην προσπάθεια να προστατεύσει την πολιτική του υπόληψη. Στην περίοδο 1990-93, όταν ο Βενιζέλος έκτιζε το προφίλ του με το χάρισμα της ρητορικής, ο Γιώργος παρακολουθούσε στην Αμερική σεμινάρια σε θινκ τανκ. Το 1993 η ολική επαναφορά του ΠΑΣΟΚ βρήκε τον Βαγγέλη Βενιζέλο πανίσχυρο «πορτ παρόλ» του Ανδρέα Παπανδρέου και τον γιο του πρωθυπουργού υφυπουργό Εξωτερικών και υπουργό Παιδείας στη συνέχεια.
Το 1996 ο Παπανδρέου έκανε την αντεπίθεση στηρίζοντας τον Κ. Σημίτη – με το βλέμμα στο μέλλον, όπως αποδείχθηκε – στη διεκδίκηση της πρωθυπουργίας και στην ανάληψη της κομματικής ηγεσίας. Ο Βενιζέλος κινήθηκε ουδέτερα στη μία περίπτωση και εναντίον τους στην άλλη, και εξοβελίστηκε σε περιφερειακά υπουργεία. Αντίθετα, ο Γιώργος μετά την υπόθεση Οτζαλάν, η οποία παρόπλισε τον Θόδωρο Πάγκαλο, έγινε κάτι σαν… πρωθυπουργός Εξωτερικών. Εως εκείνη τη στιγμή δεν είχαν τίποτε κοινό και το μόνο που θα προέκυπτε ήταν ότι το 1990 και οι δύο απέκτησαν κόρες. Δεν επικοινωνούσαν μεταξύ τους, δεν έκαναν παρέα και είναι αμφίβολο αν ο ένας μπορούσε να καταλάβει τι έλεγε ο άλλος, όταν ήταν αναγκασμένοι να συνομιλήσουν. Ηθελαν όμως το ίδιο πράγμα. Και ο Βενιζέλος, πάρα τις οριακές σχέσεις του με τους «εκσυγχρονιστές», είχε περισσότερες προϋποθέσεις να το αποκτήσει.
Η Ιστορία όμως είχε άλλα σχέδια. Το καλοκαίρι του 2003 με την ελληνική προεδρία στη Χαλκιδική ο Παπανδρέου είναι ο ανερχόμενος σταρ της χώρας. Καθώς υπάρχουν φήμες ότι ο Σημίτης θα τα εγκαταλείψει, όλοι προετοιμάζονται για τη συνήθη διαδικασία του συνεδρίου. Αλλά οι συνεννοήσεις Παπανδρέου και Σημίτη – με τον Χάρη Παμπούκη και τον Νίκο Θέμελη εκατέρωθεν, παρόντος και του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη που έγινε γραμματέας του ΠΑΣΟΚ ρίχνοντας στο κανναβάτσο τον Κώστα Λαλιώτη – είχαν άλλο περιεχόμενο και στις αρχές Ιανουαρίου του 2004 ο Βενιζέλος κατελήφθη εξαπίνης.
Οσοι ξέρουν τον χαρακτήρα του λένε ότι πρέπει να πέρασε πολύ δύσκολα εκείνη την περίοδο. Αλλά μετά την αναμενόμενη ήττα του ΠΑΣΟΚ ξαναβρήκε το ταμπεραμέντο του και άρχισε ο Παπανδρέου να περνάει δύσκολες ώρες από το απαξιωτικό ύφος του και τις δηκτικές ατάκες του στις συνεδριάσεις. Π.χ. σε μια σύσκεψη ετοίμαζαν «δήλωση του προέδρου» για κάποιο γεγονός και ο Βενιζέλος ανέφερε μια διατύπωση καταλήγοντας: «Καλά, εσύ δεν μπορείς να τα πεις έτσι, αλλά κάνε μια προσπάθεια». Οταν ο Παπανδρέου άρχισε να τον αποφεύγει στέλνοντας συνεργάτες του στις συνεδριάσεις, ο Βενιζέλος έπιασε τη Μαρία Δαμανάκη που είχε τότε καλές σχέσεις με το Καστρί: «Να του πεις ότι δεν συζητώ με υπαλλήλους του».
ΣΤΑ ΑΚΡΑ. Το καλοκαίρι του 2004, και ενώ ο Παπανδρέου έχει χάσει και τις ευρωεκλογές με 10 μονάδες διαφορά, οι σχέσεις τους έχουν ήδη φτάσει στα άκρα και η διαγραφή Βενιζέλου ήλθε πολύ κοντά. Τα επόμενα χρόνια το κλίμα στο ΠΑΣΟΚ κινείται μεταξύ των προσπαθειών του παραπαίοντος Παπανδρέου να σταθεί στα πόδια του και του αδημονούντος Βενιζέλου να χάσει και τις τέταρτες κατά σειρά εκλογές ο Παπανδρέου – έχει χάσει εν τω μεταξύ και τις Δημοτικές του 2006 στις οποίες προσπάθησε ανεπιτυχώς να σπρώξει τον Βενιζέλο στη δημαρχία Θεσσαλονίκης – και τα πράγματα να πάρουν τον δρόμο τους.
Το σύστημα Παπανδρέου δείχνει εντελώς ανίσχυρο να τον αντιμετωπίσει και όλοι θεωρούν – με πρώτον τον ίδιο – ότι θα προκύψει περίπου ως φυσικό φαινόμενο. Οι πρόωρες εκλογές του 2007 άφησαν το ΠΑΣΟΚ πάλι στην αντιπολίτευση και το κλίμα έγινε βαρύ για τον Παπανδρέου. Εκείνο το βράδυ συνέβησαν πολλά στο Καστρί και στη Χαριλάου Τρικούπη προκειμένου να μην υποβάλει την παραίτησή του. Ο Βενιζέλος, επικεφαλής πομπής, ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του στο Ζάππειο, βέβαιος νικητής. «Δεν μας άφησε ούτε να τον κλάψουμε», έλεγε στέλεχος του ΠΑΣΟΚ.
Την επόμενη ημέρα βρέθηκε ο καθένας στη φυσική του αφετηρία. Ο Παπανδρέου είναι πίσω στις δημοσκοπήσεις και ετοιμάζεται να παίξει το χαρτί του ονόματος – συν τη «σύγκρουση με τα συμφέροντα», την οποία του εισηγείται ο Νίκος Κοτζιάς. Ο Βενιζέλος αμέριμνος παίζει το χαρτί της προσωπικής του ανωτερότητας, εστιάζοντας σε δύο σημεία: πρώτον, ότι «μόνο εγώ μπορώ να νικήσω τον Καραμανλή» και, δεύτερον, «αν ζούσε ο Ανδρέας Παπανδρέου εμένα θα προτιμούσε». Ηταν το σκοινί που έδωσε ο ίδιος στον αντίπαλό του για να τον κρεμάσει. Ο Παπανδρέου, ο οποίος έχει φροντίσει εν τω μεταξύ να εκλεγεί πρόεδρος της παρακμάζουσας Σοσιαλιστικής Διεθνούς, κήρυξε πανστρατιά του «παπανδρεϊσμού» και ο ένας μετά τον άλλον οι παλαιοί συνεργάτες του Ανδρέα Παπανδρέου τοποθετούνται υπέρ του Γιώργου. Στις 11 Νοεμβρίου 2007 ο Βενιζέλος έχασε στον δεύτερο γύρο.
Από την επομένη βρέθηκε στο έλεος του αντιπάλου του. Ο Παπανδρέου προτάσσει το επιχείρημα ότι οι εκλογές χάθηκαν επειδή ο ίδιος ανέχθηκε την αμφισβήτησή του από τον Βενιζέλο και τον αντιμετωπίζει σαν να μην υπάρχει. Στην προετοιμασία για νέο συνέδριο αφήνει εκτός όλους τους ανθρώπους του Βενιζέλου, ο οποίος μετά το σοκ προσπαθεί να αντιδράσει αλλά χωρίς πυξίδα.
Στον κύκλο των υποστηρικτών του συζητείται η ιδέα για αποχώρηση από το ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο από τους περίπου 25 βουλευτές, οι οποίοι ήταν παρόντες στην πρώτη συζήτηση του θέματος στο σπίτι της Ελένης Κούρκουλα στον περιφερειακό του Λυκαβηττού, τις επόμενες ημέρες αποφασισμένοι ήταν λιγότεροι από 10 και το εγχείρημα εγκαταλείφθηκε. Τη θέση του πήρε η πρόταση για τη σύσταση ενός φορέα σαν τον παλαιό ΟΠΕΚ του Σημίτη, με την ονομασία Ρεύμα Ιδεών και με προοπτική να εξελιχθεί σε εσωκομματική τάση. Αλλά ο Παπανδρέου με «δρεπανηφόρο άρμα» τον Γιάννη Ραγκούση προειδοποιεί ότι θα το θεωρήσει διασπαστική κίνηση.
Ενα δύσκολο τετ-α-τετ
Τον Φεβρουάριο του 2008 ο Βενιζέλος επισκέπτεται τον Παπανδρέου για να «ξεκαθαρίσει το θέμα»των πολιτικών τους σχέσεων , ενώ στο γραφείο του Ανδρέα Λοβέρδου οι επιτελείς του περιμένουν το σύνθημα της επίθεσης. Κανένας δεν έμαθε ποτέ τι ειπώθηκε μεταξύ των δύο ανδρών σε εκείνη τη συνάντηση. Κυκλοφόρησαν βεβαίως φήμες: από αμοιβαίες απειλές για αποκαλύψεις σκανδάλων έως βαρείς προσωπικούς χαρακτηρισμούς. Πάντως, ο Βενιζέλος εξερχόμενος ζήτησε από τους δικούς του να μην προχωρήσουν. Είχε χάσει και τον τρίτο γύρο. Στο συνέδριο που επακολούθησε το ΠΑΣΟΚ έγινε το «κόμμα του Γιώργου».
«Ανακωχή» ενώπιον της τρόικας του Μνημονίου
Οι λανθασμένες κινήσεις που έκανε ο Αλέξης Τσίπρας στα «Δεκεμβριανά» του 2008 και η άσχημη τροπή που πήραν τα πράγματα για την κυβέρνηση Καραμανλή από τις αρχές του 2009 ενίσχυσαν τον ρόλο του Παπανδρέου στο ΠΑΣΟΚ. Οταν κέρδισε τις ευρωεκλογές, η πορεία του προς την πρωθυπουργία έδειχνε αναπότρεπτη. Μετά τη νίκη του ο Βενιζέλος θα πάρει το άχρωμο υπουργείο Εθνικής Αμυνας και θα μείνει έξω από τα κέντρα των αποφάσεων, συνομιλώντας περισσότερο με τον υπουργό Επικρατείας Χάρη Παμπούκη παρά με τον πρωθυπουργό. Εκείνος τον αγνοεί ακόμη και όταν προτείνει – ευφυώς – να ζητηθεί η ψήφος 180 βουλευτών για την έγκριση του πρώτου Μνημονίου.
Οι λανθασμένες κινήσεις που έκανε ο Αλέξης Τσίπρας στα «Δεκεμβριανά» του 2008 και η άσχημη τροπή που πήραν τα πράγματα για την κυβέρνηση Καραμανλή από τις αρχές του 2009 ενίσχυσαν τον ρόλο του Παπανδρέου στο ΠΑΣΟΚ. Οταν κέρδισε τις ευρωεκλογές, η πορεία του προς την πρωθυπουργία έδειχνε αναπότρεπτη. Μετά τη νίκη του ο Βενιζέλος θα πάρει το άχρωμο υπουργείο Εθνικής Αμυνας και θα μείνει έξω από τα κέντρα των αποφάσεων, συνομιλώντας περισσότερο με τον υπουργό Επικρατείας Χάρη Παμπούκη παρά με τον πρωθυπουργό. Εκείνος τον αγνοεί ακόμη και όταν προτείνει – ευφυώς – να ζητηθεί η ψήφος 180 βουλευτών για την έγκριση του πρώτου Μνημονίου.
Το πρώτο εξάμηνο της υπαγωγής στον διεθνή οικονομικό έλεγχο το σύστημα Παπανδρέου, με προσωπικούς φίλους του πρωθυπουργού στα καίρια πόστα, παρακάμπτει τον Βενιζέλο, ο οποίος με τη σειρά του σνομπάρει την τρόικα στο υπουργείο του. Αλλά την άνοιξη του 2011 οι Ευρωπαίοι, όταν αντιλαμβάνονται ότι με τον Παπανδρέου δεν μπορούν να συνεννοηθούν και ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου δεν έχει πολιτικό εκτόπισμα για να επιβάλει την πολιτική που συμφωνούν με την Ελλάδα, δυσφορούν. Τότε στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ δημιουργείται κίνημα υπέρ της μετακίνησης Βενιζέλου στο υπουργείο Οικονομικών, η οποία ολοκληρώθηκε με την ανάληψη και της θέσης του αντιπροέδρου.
Οι σχέσεις τους δείχνουν να εξομαλύνονται, υπό την κοινή αίσθηση ότι ανά πάσα στιγμή η χώρα μπορεί να ανατιναχθεί. Οι χειρισμοί του Βενιζέλου τον Σεπτέμβριο του 2011 που οδήγησαν σε αποχώρηση την τρόικα καλύφθηκαν από τον Παπανδρέου, όπως και ο Βενιζέλος καλύπτει πλήρως τις αδυναμίες του πρωθυπουργού. Μετά την απόφαση της 27ης Οκτωβρίου για το κούρεμα του ελληνικού χρέους, βρίσκονται στο ίδιο χαράκωμα. Ωστόσο οι απίστευτες εμμονές του Παπανδρέου όσον αφορά το δημοψήφισμα έστρεψαν τους Ευρωπαίους εναντίον και των δύο. Εκτός από τα «κοσμητικά επίθετα» που άκουσε ο πρωθυπουργός στις Κάννες, η Μέρκελ και ο Σαρκοζί σε μια τηλεδιάσκεψη επέκριναν και τον υπουργό Οικονομικών.
Τελικά, προ του κινδύνου να πέσει η κυβέρνηση ο Παπανδρέου αποχωρεί, αλλά δεν δείχνει να υιοθετεί τον ισχυρισμό του Θ. Πάγκαλου και άλλων ότι «θα τον έριχναν οι βουλευτές του Βενιζέλου». Στο κόμμα ο Βενιζέλος δεν πιέζει τον Παπανδρέου να προσφύγει σε συνέδριο αμέσως μετά τη λήξη της θητείας του τον Νοέμβριο του 2011. Η αλλαγή σκυτάλης θα γίνει τον Μάρτιο του 2012, με τον πρώην πρωθυπουργό να διευκολύνει σιωπηλά την προσπάθεια Βενιζέλου να αποκλειστούν οι αντίπαλοί του.
Και πάλι στο «ρινγκ». Το σοκ για το ΠΑΣΟΚ που ακολούθησε τον Μάιο του 2012 , με το χαμηλότερο εκλογικό αποτέλεσα στην ιστορία του ΠΑΣΟΚ, θα τους φέρει ξανά αντιμέτωπους. Ο Παπανδρέου έχει παραδώσει το κόμμα σε διάλυση, οι υπουργοί του απέτυχαν να εκλεγούν βουλευτές και ο ίδιος προτιμά τη διεθνή κυκλοφορία.
Ο Βενιζέλος χρηματοδοτεί στην αρχή με διάφορα μικροποσά τα περί Σοσιαλιστικής Διεθνούς και στις συνεννοήσεις για την κυβέρνηση συνεργασίας αξιώνει να ξεχαστεί η πρόταση Σαμαρά για τη «μία και μόνη εξεταστική επιτροπή». Οταν ζητεί έλεγχο από ανεξάρτητους φορείς για τους λογαριασμούς στο άδειο κομματικό ταμείο που παρέλαβε, το σύστημα του προκατόχου του ενοχλείται, αλλά ο Παπανδρέου δεν αντιδρά. Η επίδειξη δύναμης, όμως, που έκανε στο τελευταίο συνέδριο ο Παπανδρέου και η εντύπωση ότι υποκινεί αντιηγετικές «φράξιες», σε συνδυασμό με τον προϊδεασμό για το αποτέλεσμα του οικονομικού ελέγχου, γύρισαν τον χρόνο πολύ πίσω. Τώρα οι δύο άνδρες είναι έτοιμοι για τον τελικό γύρο στα μαρμαρένια αλώνια.
Google news
