Ταινίες που σου δείχνουν πώς να νιώθεις

Αν ζούσε ο Αντι Γουόρχολ σήμερα, θα ήταν 85 ετών. Αν μη τι άλλο, θα γλίτωνε και το σπίτι του που πουλήθηκε σε πλειστηριασμό την περασμένη Πέμπτη. Ο Γουόρχολ αγόρασε το πενταώροφο σπίτι του στο Upper East Side του Μανχάταν το 1959 για 46.000 δολάρια, πενιχρό ποσό αν αναλογιστεί κανείς τα 4,46 εκατομμύρια που «έπιασε» – έξοχο όμως σχόλιο για το έργο ενός καλλιτέχνη που μίλησε όπως κανείς για τη γοητεία του καταναλωτισμού. Και ο Γουόρχολ μαγεύτηκε από τον καταναλωτισμό των 50s, πρώτα απ’ όλα επειδή ο ίδιος μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια. 

Γεννημένος στο Πίτσμπουργκ από γονείς Σλοβάκους, ο Γουόρχολ (ελαφρά συντόμευση του σλοβακικού Γουορχόλα) πέρασε ένα μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας τρεφόμενος με ψωμί, ζάχαρη και… κέτσαπ: η μητέρα του, στις πιο δύσκολες στιγμές, έφτιαχνε «ντοματόσουπα» με κέτσαπ και νερό. Παρηγοριά του, τα εικονίσματα στην ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, στην Πενσιλβάνια. Τα έντονα χρώματα αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τον νεαρό Αντι ενώ μπορούσε άνετα να ταυτιστεί με τις ασθενικές μορφές των αγίων: ο ίδιος χτυπήθηκε σε πολύ μικρή ηλικία από έναν σπάνιας μορφής έρπητα που του «κληροδότησε» μόνιμη χλωμάδα και ταλαιπωρημένα, αδύναμα μαλλιά, ενώ η εφηβεία του δεν προμηνυόταν καλύτερη. Ο πατέρας του, ανθρακωρύχος στο επάγγελμα, σκοτώθηκε σε εργατικό ατύχημα όταν ο Γουόρχολ ήταν δεκατριών.

Χρόνια αργότερα ο Γουόρχολ θα περιγράψει όλη αυτή την περίοδο της ζωής του ως την «πλέον καθοριστική» για τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του.

Με τα δυο αδέλφια του να περνούν τις ημέρες τους σε δουλειές του ποδαριού, ο Γουόρχολ βρίσκεται, το 1945, στο κολέγιο, σπουδάζει Σχέδιο στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Κάρνεγκι και σύντομα αποχωρεί για τη Νέα Υόρκη. Εκεί γνωρίζει τον γκαλερίστα Αλέξανδρο Ιόλα που εντυπωσιάζεται από τα σχέδιά του (εκείνη την περίοδο ο Γουόρχολ εργάζεται ως σχεδιαστής παπουτσιών).

Και πάλι όμως ζορίζεται οικονομικά. Στην αγαπημένη του καφετέρια πληρώνει με σχέδιά του, πεπεισμένος πως «στο μέλλον θα αξίζουν πολλά». Η εικονογράφηση ενός άρθρου στο «Νιου Γιόρκερ» ανοίγει κάποιες πόρτες.

Τα εμβληματικά «Κουτιά από σούπα Cambell’s» πετυχαίνουν ακριβώς αυτό. Και ο Γουόρχολ αναδεικνύει όχι μόνο την καλλιτεχνική δύναμη της ποπ, αλλά και το ποπ πρόσωπο του καπιταλισμού. Υπάρχει δηλαδή μια βαθύτερη ουσία στο έργο του, η οποία όμως δεν βρίσκεται πίσω από την επιφάνεια: η ουσία στο έργο του Γουόρχολ είναι η επιφάνεια!

Η δόξα έρχεται και ο Αντι παίζει μαζί της, όπως κανένας άλλος καλλιτέχνης στη σύγχρονη ιστορία: δημιουργεί από το μηδέν την περσόνα του, πατώντας ταυτόχρονα στα ισχυρά του βιώματα (καλύπτει τα ασθενικά του μαλλιά με πλατινέ περούκα), ενώ κάπου εκεί ακούγεται και η περίφημη δήλωσή του: «Στο μέλλον ο καθένας μας θα είναι διάσημος για δεκαπέντε λεπτά». Και ο ίδιος κάνει ό,τι μπορεί για να την επαληθεύσει.

Λίγο αργότερα, ανακαλύπτει τον κινηματογράφο. «Eίναι οι ταινίες που ελέγχουν τα πράγματα. Σου δείχνουν τι να κάνεις, πώς να το κάνεις, πότε να το κάνεις, πώς να νιώσεις γι’ αυτό και πώς να δείχνεις ό,τι νιώθεις γι’ αυτό», θα πει.

Και από το 1963 μέχρι το 1968 βρίσκει τον χρόνο να σκηνοθετήσει περισσότερες από 60 ταινίες.

Εξι ώρες διάρκεια για το «Sleep» που με καρφωμένη κάμερα παρακολουθεί τον ποιητή Tζον Tζιόρνο να κοιμάται, 45 λεπτά για έναν άντρα που τρώει ένα μανιτάρι («Eat») και οκτώ ώρες να παρακολουθείς το Empire State Building σε ένα από τα διασημότερα έργα του (το «Empire» του 1964).

Αργότερα (και, κυρίως, μετά την απόπειρα δολοφονίας του από τη σχιζοφρενή Βάλερι Σολάνας) θα παραχωρούσε την εμμονή του με το σινεμά στον στενό συνεργάτη του Πολ Mόρισεϊ, βάζοντας απλά το όνομά του στους τίτλους των ταινιών που θα γύριζε ο τελευταίος. H τριλογία με πρωταγωνιστή το αγαπημένο τέκνο του Factory, Tζο Nταλεσάντρο («Σάρκα», «Kάψα», «Σκουπίδια»), θα κατάφερνε να μεταπηδήσει στο mainstream σινεμά.