Πώς οι Beatles άλωσαν το Κρεμλίνο

Ηταν αρχές του 1962 όταν ο Λέσλι Γούντχεντ, ένας νεαρός φιλόδοξος κινηματογραφιστής από τη Βόρεια Αγγλία με γνώση της ρωσικής γλώσσας – ιδιότητα που οι ανώτεροί του είχαν χρησιμοποιήσει κατά τη θητεία του στον Στρατό βάζοντάς τον να παρακολουθεί την ασύρματη επικοινωνία των σοβιετικών πιλότων από μια στρατιωτική βάση κοντά στο Βερολίνο -, βρήκε δουλειά στην εταιρεία τηλεοπτικών παραγωγών Granada TV. Οι Beatles ήταν ακόμα άγνωστοι στο κοινό, οι φήμες όμως για το «μπιτ κουαρτέτο» από το Λίβερπουλ ήταν ήδη έντονες και ο Γούντχεντ αποφάσισε να τους αναζητήσει. Λίγες ημέρες μετά θα έγραφε ιστορία ως ο πρώτος που κατέγραψε με την κάμερά του μια από τις εμφανίσεις των Beatles στο ιστορικό κλαμπ Cavern. Ακόμα τότε δεν μπορούσε να γνωρίζει ότι η βαθιά επίδραση του συγκροτήματος στην αποδόμηση της ολοκληρωτικής σοβιετικής κουλτούρας θα αποτελούσε όχι μόνο το κεντρικό θέμα του βιβλίου του με τίτλο «Πώς οι Beatles ταρακούνησαν το Κρεμλίνο: Η άγνωστη ιστορία μιας θορυβώδους επανάστασης» που μόλις κυκλοφόρησε, αλλά, όπως γράφει, «μια από τις πιο σημαντικές αφηγήσεις των καιρών που έζησα αλλά και της ίδιας της ζωής μου».  

Οπως εξηγεί ο Γούντχεντ στην εισαγωγή, στόχος του βιβλίου είναι να αφηγηθεί «πώς και γιατί οι Beatles έφτασαν να σημαίνουν πολύ περισσότερα (και σημαντικότερα) πράγματα για τη νεολαία της πρώην Σοβιετικής Ενωσης απ’ ό,τι για τους συνομήλικούς τους στη Δύση – για διάφορους λόγους», καταλήγοντας να αποτελούν (ακούσια) τον πιο αποτελεσματικό μοχλό αντι-σοβιετικής προπαγάνδας: «Μπορεί να πει κανείς, χωρίς ίχνος υπερβολής, ότι δεν υπήρξε συγκρότημα οπουδήποτε στη Σοβιετική Ενωση που να μην ξεκίνησε ως μπάντα διασκευών κομματιών των Beatles». Ενας από τους κεντρικούς χαρακτήρες του βιβλίου, ο ρώσος συγγραφέας και κριτικός Αρτ Τρόιτσκι, δηλώνει σχετικά: «Στη “μεγάλη κακιά Δύση” υπήρχαν οργανισμοί που σπαταλούσαν εκατομμύρια δολάρια επιχειρώντας να υπονομεύσουν το σοβιετικό σύστημα. Είμαι απολύτως βέβαιος πλέον ότι η επίδραση όλων αυτών των ανόητων ψυχροπολεμικών θεσμών υπήρξε μηδαμινή σε σχέση με τη συντριπτική επιρροή που είχαν οι Beatles στη ρωσική νεολαία».

«Η μανία με τους Beatles συντάραξε τα θεμέλια της σοβιετικής κοινωνίας», λέει ο διευθυντής του Ινστιτούτου Ρωσικής Ιστορίας Μικαΐλ Σαφόνοφ, ενώ ο βετεράνος ρόκερ Σάσα Λιπνίτσκι – «καθώς το χιόνι στάζει από τον μπερέ του», όπως περιγράφει γλαφυρά ο Γούντχεντ τη σκηνή της συνέντευξης – επιμένει: «Οι Beatles μάς πρόσφεραν την ιδέα της δημοκρατίας. Για πολλούς από μας ήταν η πρώτη τρύπα στο σιδηρούν παραπέτασμα». Αντίθετα πάντως από το κοινωνικό/ταξικό προφίλ των ίδιων των Σκαθαριών (που ως γνωστόν προέρχονταν από την εργατική τάξη του Λίβερπουλ), οι περισσότεροι από τους ρώσους οπαδούς που μοιράστηκαν με τον Γούντχεντ τις αναμνήσεις τους ανήκαν στην πολιτιστική αλλά και την πολιτική ελίτ της χώρας. Ο πατέρας, για παράδειγμα, του Αντρέι Μακάρεβιτς – ιδρυτή του συγκροτήματος Time Machine που γνώρισε αρκετή επιτυχία στη δεκαετία του ’70, πριν συγκρουστεί με το καθεστώς – ήταν ένας από τους πιο γνωστούς ρώσους αρχιτέκτονες, ενώ ο παππούς τού Σάσα Λιπνίτσκι ήταν ο επίσημος διερμηνέας του Χρουστσόφ στις συνομιλίες του με τον Τζον Φ. Κένεντι.

Γιατί οι Beatles όμως και όχι κάποιο άλλο γκρουπ, όπως ας πούμε οι Stones ή οι Who; Στην Τσεχοσλοβακία, το ροκ underground εμπνεύστηκε από τη σκοτεινή πρωτοπορία και τον κυνισμό καλλιτεχνών όπως οι Velvet Underground ή ο Φρανκ Ζάπα. Ο Γούντχεντ επιχειρεί μια εξήγηση στον επίλογο του βιβλίου του: «Η κουλτούρα των Τσέχων έχει τις ρίζες της στον Κάφκα και τον σουρεαλισμό. Οι Ρώσοι αντίθετα έλκονται πάνω απ’ όλα από τη μελωδία και το συναίσθημα, από ένα τραγούδι δηλαδή με την υπογραφή Λένον και ΜακΚάρτνεϊ». Η πιο περιεκτική πάντως εξήγηση της βαθιάς επιρροής του θρυλικού γκρουπ στη νεολαία της πρώην Σοβιετικής Ενωσης θα πρέπει να αναζητηθεί ίσως στις δηλώσεις του Σεργκέι Ιβάνοφ, πρώην υπουργού Εθνικής Αμυνας από το 2001 ώς το 2007, ο οποίος μεταξύ άλλων λέει: «Εμαθα αγγλικά ακούγοντας τραγούδια των Beatles. όπως το “A day in the life”…»