Μάργκαρετ Θάτσερ: «Κληρονομιά της ήταν ο διχασμός»

Τον ίδιο διχασμό που προκαλούσε εν ζωή με την αδιαλλαξία της και τη σκληρή νεοφιλελεύθερη πολιτική της προκάλεσε η Μάργκαρετ Θάτσερ και με τον θάνατό της. Οι θαυμαστές της – κυρίως ξένοι ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο αμερικανός Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα και ο πρώην σοβιετικός ηγέτης Μιχαήλ Γκορμπατσόφ – μπορεί να απέτισαν φόρο τιμής στη Σιδηρά Κυρία, που ήταν η μακροβιότερη πρωθυπουργός της Βρετανίας και προώθησε τον καπιταλισμό της ελεύθερης αγοράς ως τη μόνη λύση, οι επικριτές της όμως ξέσπασαν σε πανηγυρισμούς στο Λονδίνο, στο Μπρίστολ και στη Γλασκώβη, γιορτάζοντας με σαμπάνια τον θάνατο της «μάγισσας».

Οι βρετανικές εφημερίδες αποτύπωσαν την αμφιθυμία: «Η γυναίκα που έσωσε τη Βρετανία», έγραψε η «Ντέιλι Μέιλ», ενώ η «Ντέιλι Μίρορ» αναφέρθηκε στη «Γυναίκα που δίχασε τη χώρα», σε ένα άρθρο που έθετε ερωτήματα για τη μεγαλοπρεπή κηδεία που προγραμματίζεται για την επόμενη εβδομάδα. Οπως έγινε γνωστό, η κηδεία της θα γίνει στις 17 Απριλίου με στρατιωτικές τιμές αλλά όχι με τιμές αρχηγού κράτους. Οπως ανακοίνωσε η Ντάουνινγκ Στριτ, μέρος των εξόδων για την κηδεία θα καλύψει το κράτος και μέρος η οικογένειά της. Στην κηδεία θα παρευρεθούν μόνο πολιτικά πρόσωπα και συγγενείς της ενώ θα παραστούν η Βασίλισσα Ελισάβετ και ο σύζυγός της, σε μια τελετή που αναμένεται να είναι η πιο εντυπωσιακή κηδεία από το 1965, όταν πέθανε ο Ουίνστον Τσόρτσιλ.

Ιδιωτικό ασθενοφόρο παρέλαβε χθες τα ξημερώματα το φέρετρο με τη σορό της από το ξενοδοχείο Ριτζ, όπου η Θάτσερ άφησε την τελευταία της πνοή το μεσημέρι της Δευτέρας σε ηλικία 87 ετών από εγκεφαλικό. Στο τελευταίο της ταξίδι στις 17 Απριλίου η σορός της θα μεταφερθεί σε κιλλίβαντα πυροβόλου από παρεκκλήσι που βρίσκεται μέσα στο Ουέστμινστερ στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Παύλου. Σύμφωνα με επιθυμία της, θα αποτεφρωθεί.

Ο ΒΡΕΤΑΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ. Η κληρονομιά της όμως συνεχίζει να αποτελεί θέμα έντονων συζητήσεων, τόσο στη Βρετανία όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» έκαναν λόγο για τη «Μεγάλη μεταρρυθμίστρια», ενώ η «Γκάρντιαν» στο πρωτοσέλιδό της βάζει τα λόγια του αρθρογράφου και βιογράφου της Χιούγκο Γιανγκ: «Εγινε σκληρότερη από σκληρή». Το κύριο άρθρο της εφημερίδας αναφέρει: «Είναι βέβαιο ότι δεν μπορεί να υπάρξει οπισθοδρόμηση προς το αποτυχημένο μεταπολεμικό παρελθόν με το οποίο έπρεπε να πολεμήσει η Μάργκαρετ Θάτσερ. Αλλά δεν πρέπει να υπάρξει οπισθοδρόμηση ούτε προς τη δική της αποτυχημένη απάντηση σε αυτό. Δεν πρέπει να γίνουν χοροί στον τάφο της, αλλά είναι σωστό ότι δεν θα ταφεί με τιμές αρχηγού κράτους. Η κληρονομιά της είναι αυτή του δημόσιου διχασμού, του ιδιωτικού εγωισμού και του δόγματος της απληστίας που, σε συνδυασμό, πολύ περισσότερο περιορίζουν παρά απελευθερώνουν το ανθρώπινο πνεύμα».

Αυτές οι διαπιστώσεις, μαζί με τις αναμνήσεις της μεγάλης ανεργίας, των πάση θυσία ιδιωτικοποιήσεων και των συγκρούσεων με τα συνδικάτα στη δεκαετία του ’80, δεν απέτρεψαν τους υποστηρικτές της, που έσπευσαν να εναποθέσουν λουλούδια στο κατώφλι του σπιτιού της, στην Μπελγκράβια, μαζί με μηνύματα αγάπης. Ομως ως σημάδι οργής προς μια γυναίκα που η κοσμοθεωρία της συμπυκνώνεται σε μια φράση που δεν δίσταζε να επαναλαμβάνει, δηλαδή το «δεν υπάρχει αυτό που αποκαλούν κοινωνία», κάποιος άφησε στην πόρτα της ένα μπουκάλι γάλα, καθώς κανείς δεν ξεχνά ότι το 1971 ως υπουργός Παιδείας έκοψε τη δωρεάν παροχή γάλακτος σε μαθητές ηλικίας 8 έως 11 ετών. Παρότι αποχώρησε από τη δημόσια ζωή όταν έχασε την αρχηγία του κόμματος των Συντηρητικών και τα τελευταία χρόνια είχε υποστεί εγκεφαλικά, ενώ έπασχε και από άνοια, η σκιά της δεν έχει σταματήσει να πέφτει βαριά στη χώρα της.

ΧΩΡΙΣ ΚΑΝΟΝΕΣ. Στην κληρονομιά της Θάτσερ αναφέρθηκαν και πολλές ξένες εφημερίδες, ενώ την ύπαρξη του θατσερισμού σήμερα σχολίασε η γαλλική «Μοντ»: «Με τις άκαμπτες ιδέες της», αναφέρεται στο κεντρικό άρθρο της εφημερίδας, «η Θάτσερ εφηύρε μια ιδεολογία: ο θατσερισμός συνεχίζει να υπάρχει, παρά τις αποδεδειγμένες αποτυχίες του. Η Θάτσερ ενσάρκωσε τον φιλελευθερισμό που θριάμβευσε τη δεκαετία του ’80. Μερικές απλές ιδέες που πούλησε ως το νέο ευαγγέλιο: δόξα στις ιδιωτικοποιήσεις, ελευθερία χωρίς έλεγχο του χρηματοπιστωτικού τομέα, χαλάρωση στους κανόνες που ίσχυαν στην εργατική νομοθεσία και επιθέσεις κατά των συνδικάτων. Οι ανθρακωρύχοι, οι Αργεντινοί, οι ιρλανδοί απεργοί πείνας ήταν τα θύματα των ακλόνητων πεποιθήσεών της. Εσπρωξε τον εθνικισμό στα όρια του σοβινισμού και της αντιευρωπαϊκής ξενοφοβίας. Οι υπερασπιστές της υποστηρίζουν ότι εκσυγχρόνισε μια κατεστραμμένη οικονομία και θριάμβευσε έναντι της ΕΣΣΔ, της “αυτοκρατορίας του κακού”. Ακόμη κι αν έγιναν αυτά, η Βρετανία το πλήρωσε πολύ ακριβά. Διότι η κρίση της δεκαετίας του 2000 είναι επίσης η κρίση του θατσερισμού που έφτασε στα άκρα».