Ηγέτες δύο κόσμων

Αυτή την εβδομάδα δύο πολύ διαφορετικοί άνδρες εξελέγησαν σε πανίσχυρα αξιώματα. Καθένας από αυτούς έχει ανέβει τα σκαλιά της ιεραρχίας ενός αυστηρού οργανισμού. Καθένας είναι σήμερα ηγέτης περισσοτέρων από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπων. Μπορούν όμως να ελπίζουν βάσιμα ότι δύνανται να φέρουν μεγάλες αλλαγές;

Η σύμπτωση ήταν εντυπωσιακή. Δύο ηγέτες παγκόσμιας εμβέλειας εξελέγησαν αυτή την εβδομάδα. Ο Πάπας Φραγκίσκος την Τετάρτη, επικεφαλής των 1,2 δισ. ρωμαιοκαθολικών πιστών και την επόμενη ημέρα ο Σι Τζινπίνγκ Πρόεδρος της Κίνας των 1,3 δισ. πολιτών.

Φυσικά υπήρχαν διαφορές. Δεν γνωρίζουμε πόσοι ακριβώς από τους 115 καρδιναλίους που συγκεντρώθηκαν στη Ρώμη ψήφισαν υπέρ του Αργεντινού Χόρχε Μπεργκόλιο, αν και θα πρέπει να ήταν τουλάχιστον τα 2/3. Γνωρίζουμε πόσοι από τους σχεδόν 3.000 βουλευτές της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης στο Πεκίνο ψήφισαν τον Σι: 2.952 με μία ψήφο κατά και τρεις αποχές.

Το Βατικανό και η Κίνα μοιράζονται μυστικές διαδικασίες ψηφοφορίας και διαπραγματεύσεις κεκλεισμένων των θυρών κατά τη διάρκεια επιλογής ηγετών. Και τα δύο αποτελούν παγκόσμιες δυνάμεις, αντιμετωπίζουν μεγάλα εσωτερικά προβλήματα με σκάνδαλα και συγκρούσεις. Και στις δύο περιπτώσεις, η αλλαγή ηγεσίας δημιούργησε ελπίδα για μεταρρυθμίσεις και ανανέωση.

Αυτό βέβαια είναι κάτι που πιο εύκολα λέγεται παρά πραγματοποιείται. Οπως παρατηρεί η εφημερίδα «Ιντιπέντεντ», ζούμε σε μια εποχή όπου η εξουσία γίνεται πιο προσωπική και με μεγαλύτερη επιρροή. Ζούμε όμως και σε μια περίοδο στην οποία η διοίκηση μεγάλων οργανισμών έχει γίνει πιο δύσκολη – κυρίως λόγω της γοργής μετάδοσης των πληροφοριών που διευκολύνει τις τοπικές διαμαρτυρίες. «Πολύ μεγάλες για να αποτύχουν», ήταν το σύνθημα που προηγήθηκε της κατάρρευσης των μεγάλων τραπεζών και πολυεθνικών εταιρειών.

Κανένας άνθρωπος μόνος του ή ακόμα και μια μικρή ομάδα δεν μπορεί να διοικήσει μια επιχείρηση δισεκατομμυρίων. Παρ’ όλα αυτά χρειάζεται να διοικηθούν. Οσο μεγαλύτεροι είναι οι οργανισμοί αυτοί τόσο πιο σημαντικός είναι ο επικεφαλής. Αλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι στο παρελθόν πολλοί ηγέτες προώθησαν την προσωπολατρία τους παραγγέλλοντας αγάλματα, πορτρέτα και βιογραφίες και απαιτώντας – όπως ο Ιωσήφ Στάλιν και ο Μάο Τσε Τουνγκ – η εικόνα τους να υπάρχει σε κάθε γραφείο δημόσιας υπηρεσίας. Το πρόβλημα είναι πώς να διατηρήσεις αυτή την πίστη στην πατρική φιγούρα όταν ο ηγέτης πεθάνει και πρέπει να γίνει αλλαγή φρουράς.

ΝΕΑ ΕΛΠΙΔΑ. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ξεκινά με το προνόμιο ότι οποιοδήποτε καινούργιο πρόσωπο στην κορυφή, όσο άγνωστο και να είναι, γίνεται αυτόματα αναγνωρίσιμο μέσω του δικτύου των εκκλησιών και των ενοριών σε όλο τον πλανήτη. Δεν έχει καμία σημασία πόσοι ποντίφικες υπήρξαν πριν και πόσο κακοί ήταν κάποιοι από αυτούς: κάθε νέος πάπας προκαλεί ελπίδα και σεβασμό. Αυτό είναι θέμα θρησκείας αλλά και απαραίτητο στοιχείο προκειμένου να υπάρξει ενότητα σε έναν τόσο μεγάλο και ποικιλόμορφο οργανισμό.

Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας, με την κουλτούρα της υπακοής και την άρνηση της προσωπολατρίας σήμερα, έχει μεγαλύτερη δυσκολία να δώσει στην εξουσία ένα πρόσωπο. Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η νέα ιεραρχία της Κίνας γίνεται γνωστή έπειτα από λίγο, ακόμα όμως και μέσα στη ίδια τη χώρα παραμένει ένα σύμβολο και δεν αναδεικνύεται τόσο η προσωπικότητα κάποιων. Ο νέος άνδρας (διότι όπως και στο Βατικανό, είναι όλοι άνδρες) εμφανίζεται συχνά σε δημόσιες εκδηλώσεις για να δώσει ένα πιο ανθρώπινο πρόσωπο στον κομματικό μηχανισμό. Παραμένει όμως πρώτος μεταξύ ίσων στο Πολιτικό Γραφείο.

ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ. Η διοίκηση ενός δισεκατομμυρίου ανθρώπων είναι τιτάνιος άθλος. Ο Τζένγκις Χαν ηγεμόνευε στο μεγαλύτερο μέρος του τότε γνωστού κόσμου και ο Μάο επέβαλε δραστικές αλλαγές σε έναν πληθυσμό που ξεπερνούσε το μισό δισεκατομμύριο. Το κατάφεραν όμως αυτό μέσω του πολέμου, του λιμού και της βίας. Ο φόβος, όπως έμαθε ο κόσμος τον 20ό αιώνα, μπορεί να ενσταλαχθεί από τον συνδυασμό δυνάμεων ασφαλείας που τους παραχωρούνται ιδιαίτερα προνόμια και ενός δικτύου πληροφοριοδοτών που τους δίνονται κίνητρα να κατασκοπεύουν τους γείτονές τους.

Τόσο η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία όσο και η Κίνα δεν έχουν φθάσει σε αυτά τα άκρα, αξίζει όμως να θυμόμαστε ότι και οι δύο διατηρούν ένα μηχανισμό για να εξασφαλίζουν την πειθαρχία μέσω της τιμωρίας και τον αποκλεισμό όσων θεωρούνται απειλή. Το δύσκολο ερώτημα και για τις δύο είναι πώς θα υλοποιηθεί η μεγάλη ανάγκη για αλλαγές.

Αλλαγές στο Βατικανό
Ο Πάπας Φραγκίσκος εξελέγη από καρδιναλίους που είχαν αηδιάσει από τα σκάνδαλα και την ατμόσφαιρα παρακμής στο Βατικανό και επιθυμούσαν αλλαγές. Η Εκκλησία άλλωστε διαθέτει παρόμοια εμπειρία από τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις του Γρηγορίου Ζ’ τον 11ο αιώνα, την Αντιμεταρρύθμιση του 16ου αιώνα και τον εκσυγχρονισμό υπό τον Ιωάννη ΚΓ’ τον 20ό αιώνα.

Κόκκινος πρίγκιπας
Ο Σι δεν εξελέγη τόσο επειδή είναι ο θερμότερος υποστηρικτής των μεταρρυθμίσεων όσο επειδή είναι γέννημα-θρέμμα του κομματικού μηχανισμού και ένας άνθρωπος που δεν έχει προκαλέσει μέχρι τώρα μεγάλες αντιπαλότητες. Εχει μιλήσει για τις αναγκαίες αλλαγές, έχει δημιουργήσει ένα συμπαθές προφίλ, κάνοντας πολλές δημόσιες εμφανίσεις και μιλώντας για τον εαυτό του και την οικογένειά του – κάτι εξαιρετικά σπάνιο στην Κίνα.