Βαρύς ο σταυρός της μεταρρύθμισης

Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’ δήλωνε ένθερμος οπαδός του διαθρησκειακού διαλόγου. Και όμως κατάφερε να εξοργίσει τους μουσουλμάνους όταν σε μια επίσκεψή του στη Γερμανία τον Σεπτέμβριο του 2006 είχε μνημονεύσει τα λόγια του βυζαντινού αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου: «Δείξε μου τι νέο έφερε ο Μωάμεθ και εκεί θα βρεις μόνον πράγματα διαβολικά και απάνθρωπα, όπως η διαταγή να διαδοθεί η πίστη που κήρυττε με το σπαθί». Την πληγή που άνοιξε ο Βενέδικτος ΙΣΤ’, έστω και άθελά του, έσπευσε να κλείσει ο Φραγκίσκος στη χθεσινή του συνάντηση με τους εκπροσώπους των θρησκευτικών δογμάτων. Ιδιαίτερη συνάντηση με μουσουλμάνο στην ιδιωτική Βιβλιοθήκη του Βατικανού δεν υπήρξε. Ο Φραγκίσκος ωστόσο έστειλε στον μουσουλμανικό κόσμο το πρώτο μήνυμα. Ο νέος Πάπας χαιρέτησε «κατ’ αρχάς τους μουσουλμάνους που λατρεύουν τον μοναδικό και ελεήμονα Θεό και τον επικαλούνται στις προσευχές τους», ενώ εξέφρασε την εκτίμησή του για την παρουσία τους στο Βατικανό. «Στην παρουσία σας», είπε, «βλέπω ένα χειροπιαστό σημάδι της θέλησης για αμοιβαίο σεβασμό και συνεργασία προς όφελος ολόκληρης της ανθρωπότητας». Στο πλαίσιο αυτό «η Καθολική Εκκλησία έχει πλήρη συνείδηση της σημασίας που έχει η προώθηση της φιλίας και του σεβασμού ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες διαφορετικών θρησκευτικών παραδόσεων». Η αναφορά στο χάσμα που χωρίζει τα δύο φύλα ιδιαίτερα στον μουσουλμανικό κόσμο είναι σαφής.

Αλλά σηματοδοτεί και την έναρξη μιας νέας εποχής από την οποία δεν πρέπει να αποκλειστεί κανένας. Ο διάλογος με τον εβραϊσμό «αποφέρει καρπούς», η πορεία προς «την ενότητα της Εκκλησίας» πρέπει να συνεχιστεί. Ο χριστιανισμός οφείλει να επιστρέψει στις ρίζες του, να στρέψει την προσοχή του στον φτωχό, στον αδύναμο, στον κατατρεγμένο. Η αποστολή του είναι να προστατεύει και όχι να εξουσιάζει, να παρηγορεί και όχι να επιβάλλει.

Ο Φραγκίσκος θέλει να πνεύσει στο Βατικανό ο αέρας ενός υπηρέτη του Θεού, όχι ο αέρας ακόμη ενός αποκλειστικού αντιπροσώπου του Μεγαλοδύναμου. Με πολιτικούς όρους, ο Γιόζεφ Ράτσινγκερ ήταν παιδί του κομματικού σωλήνα· ο Χόρχε Μπεργκόλιο είναι παιδί του λαού. Ο βαρύς γερμανός καρδινάλιος καθήλωσε την Εκκλησία του στους τύπους, έγειρε την πλάστιγγα υπέρ μιας άκαμπτης ηθικής που φρόντιζε να επιβάλλει στο «αμαρτωλό ποίμνιο». Παρέμεινε πιστός στους δογματισμούς του, παρά το γεγονός ότι έχανε κοινό και παρά τα σκάνδαλα που συγκλόνισαν την Αγία Εδρα. Για να ξανακερδίσει το χαμένο κοινό ο αργεντινός συνάδελφός του έπιασε το νήμα σχεδόν από εκεί που το άφησε ο Φραγκίσκος της Ασίζης. Το υλικό υπήρχε. Ηταν το φιλανθρωπικό έργο στο Μπουένος Αϊρες, το φιλί στα πόδια των ασθενών του AIDS, το μετρό στις μετακινήσεις, το ταπεινό διαμέρισμα των 70 τετραγωνικών στην πρωτεύουσα της Αργεντινής, η επαφή με τους καθημερινούς ανθρώπους. Σε αυτό το κάδρο ταπεινοφροσύνης ο Φραγκίσκος πρόσθεσε και άλλες πινελιές: το παπικό δαχτυλίδι που δεν είναι χρυσό, τα κόκκινα παπούτσια που έμειναν στην ντουλάπα, όπως έμεινε στην κρεμάστρα και η κόκκινη κάπα.

Στη διαχείριση των συμβόλων ο νέος Ποντίφικας έχει εξαιρετικές επιδόσεις. Αν μη τι άλλο, αυτόν τον Πάπα δεν θα τον κατηγορήσει κανένας για ροπή προς τη χλιδή και τα λούσα του παπικού θρόνου, αμάρτημα στο οποίο υπέπεσε ο προκάτοχός του, σύμφωνα με τον αιρετικό θεολόγο Χανς Κουνγκ. Δεν θα πει κανένας ότι ήταν απομακρυσμένος από το ποίμνιό του, προφυλαγμένος πίσω από το αλεξίσφαιρο τζάμι του λευκού αμαξιδίου. Ο Φραγκίσκος δείχνει διατεθειμένος να ανοίξει θέματα που κρατούσε ερμητικά κλειστά ο Βενέδικτος ΙΣΤ’. Η προφύλαξη στη σεξουαλική πράξη – έστω και με τη δικαιολογία της προστασίας από τη μετάδοση ασθενειών – είναι το πρώτο ταμπού που φαίνεται σπάει.

Το θέμα των αμβλώσεων μπορεί να γίνει το δεύτερο, τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων το τρίτο, οι γάμοι των ιερέων ακόμη ένα. Αν ο νέος Πάπας αισθάνεται πραγματικά «κοντά στους άθεους», όπως είπε, και θέλει να τους φέρει κοντά στην Εκκλησία του, θα πρέπει να φέρει πρώτα εις πέρας μια πολύ δύσκολη αποστολή: να καθαρίσει τον οίκο του από τα σκάνδαλα, να φωτίσει ένα σύστημα εξουσίας που έχει συνηθίσει να λειτουργεί στο ημίφως. Ο χρόνος που έχει στη διάθεσή του δεν είναι απεριόριστος – και δεν είναι μόνο το βάρος των 76 του χρόνων, ο σχεδόν μισός αιώνας που ζει με έναν πνεύμονα. Η Καθολική Εκκλησία έχει ανάγκη από έναν εν ζωή άγιο, τον οποίο πρέπει να προσφέρει άμεσα στους 1,2 δισ. πιστούς της. Ο γιος των ιταλών μεταναστών από το Μπουένος Αϊρες, με τον νεανικό έρωτα που έμεινε πλατωνικός, πρέπει να σηκώσει τον πιο βαρύ σταυρό: αυτόν της μεταρρύθμισης.  

«Δεν με είχε καταδώσει εκείνος»
Τη σκιά της συνεργασίας με τη χούντα του Βιντέλα διώχνει από τον νέο Ποντίφικα ο ένας από τους δύο ιησουίτες που είχαν απαχθεί από το καθεστώς ως υποκινητές εξέγερσης στις φτωχογειτονιές του Μπουένος Αϊρες. Ο αιδεσιμότατος Φραντίσκο Γιάλικς, ουγγρικής καταγωγής ιερέας που σήμερα ζει σε μοναστήρι στη Γερμανία, δήλωσε χθες ότι δεν ήταν ο Χόρχε Μπεργκόλιο αυτός που τον είχε καταδώσει στις ομάδες θανάτου του καθεστώτος.