Οι Ελληνες που θα χτίσουν το «Εγκυκλοπαιδικό Παλάτι» στη Βενετία

Τι χώρος απομένει στα όνειρα, στις παραισθήσεις, στα οράματα και στα φανταστικά πλάσματα σε μια εποχή η οποία ασχολείται με την υπερπληροφόρηση μέσω του καταιγισμού εικόνων; Τι αξία μπορεί να έχει η τέχνη του φανταστικού και της ουτοπίας σε ένα κόσμο στον οποίο ιδεολογικά κυριαρχεί η τέχνη της εικόνας και του φαίνεσθαι;

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της εφετινής 55ης Μπιενάλε Εικαστικών της Βενετίας Μασιμιλιάνο Τζιόνι προτείνει λοιπόν το «Εγκυκλοπαιδικό Παλάτι» («Il Palazzo Enciclopedico»). Σε αυτό βρίσκουν θέση η τέχνη, η συλλογική μνήμη, οι αυτοδίδακτοι δημιουργοί, τα αποκυήματα της ανθρώπινης φαντασίας.

Η άποψη του Μασιμιλιάνο Τζιόνι θα παρουσιαστεί από την 1η Ιουνίου στον κεντρικό χώρο της Μπιενάλε, στο Αρσενάλε. Ανάμεσα στα έργα που θα αφηγηθούν την ιδέα του «Εγκυκλοπαιδικού Παλατιού» συμμετέχουν οι δημιουργίες των τριών ελλήνων καλλιτεχνών Βλάση Κανιάρη, Δρόσου Σκυλλά και Χριστίνας Σούλου. Επίσης, η επίσημη ελληνική συμμετοχή παρουσιάζεται στο περίπτερο στο Τζιαρντίνι με το έργο του Στέφανου Τσιβόπουλου «Ιστορία Μηδέν». Πρόκειται γα ένα βιντεοφίλμ που πραγματεύεται τον ρόλο και τη λειτουργία του χρήματος στη διαμόρφωση των ανθρωπίνων σχέσεων και των οικονομικών συστημάτων.

Τον Ιανουάριο του 2012 ο καλλιτεχνικός διευθυντής της εφετινής Μπιενάλε Τέχνης της Βενετίας – και διευθυντής εκθέσεων του Νέου Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης  της Νέας Υόρκης – εντόπισε στην έκθεση των μόνιμων συλλογών του Αμερικανικού Μουσείου Λαϊκής Τέχνης «Το Εγκυκλοπαιδικό Παλάτι του Κόσμου». Την κατασκευή ενός ιταλοαμερικανού κατασκευαστή αμαξωμάτων και αυτοδίδακτου αρχιτέκτονα.  Ο Μάριο Αουρίτι είχε δημιουργήσει μία μακέτα ενός οικοδομήματος  136 ορόφων ύψους 700 μ., σε σχήμα κυλινδρικού ουρανοξύστη που η έκταση του, αν χτιζόταν, θα καταλάμβανε την επιφάνεια 16 οικοδομικών τετραγώνων. Τη δεκαετία του ’50 ο Αουρίτι επιθυμούσε να δημιουργηθεί στο εθνικό πάρκο της Ουάσιγκτον. Πρόθεσή του ήταν να συγκεντρώσει στο «Εγκυκλοπαιδικό Παλάτι» όλα τα επιτεύγματα της ανθρώπινης ευφυΐας: από τον τροχό έως τον διαστημικό δορυφόρο.

ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟΥ. Ο Μασιμιλιάνο Τζιόνι εμπνεύστηκε από το «Εγκυκλοπαιδικό Παλάτι» το θέμα της εφετινής Μπιενάλε, επιχειρώντας κατά κάποιον τρόπο τη δικαίωση της τέχνης του περιθωρίου μέσα από τη συγκατοίκηση της λαϊκής ανώνυμης τέχνης με έργα γνωστών σύγχρονων καλλιτεχνών: «Το όνειρο της παγκόσμιας γνώσης το συναντάμε σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας. Καλλιτέχνες, προφήτες, συγγραφείς, επιστήμονες επιχείρησαν με τις προσωπικές κοσμολογίες τους και τις επιστημονικές αυταπάτες τους να συμφιλιώσουν τον άνθρωπο με το Σύμπαν, το άτομο με τον πολιτισμό της εποχής του. Σήμερα, καθώς βουτάμε στη θάλασσα της πληροφορίας, τέτοιες απόπειρες να οικοδομήσουμε τη γνώση και να τη χωρέσουμε σε ενιαία συστήματα φαίνεται όλο και περισσότερο αναγκαία».

Το «Εγκυκλοπαιδικό Παλάτι» της εφετινής διοργάνωσης θα διερευνήσει αυτές τις πτήσεις της φαντασίας σε μία έκθεση η οποία θα συνδυάσει έργα σύγχρονης τέχνης με ιστορικές δημιουργίες και άλλα αντικείμενα.  Εμπνευσμένη από την «ανθρωπολογία των εικόνων» του θεωρητικού Χανς Μπέλντινγκ, η 55η Μπιενάλε θα ερευνήσει τα μονοπάτια του φανταστικού και τα εδάφη της φαντασίας μέσα από μια παρέλαση φυλαχτών, αποκρυφιστικών σχεδίων και χαρτογραφίας φανταστικών περιοχών.

Ο διευθυντής του «Εγκυκλοπαιδικού Παλατιού» για την κεντρική έκθεση στο Αρσενάλε κάλεσε την καλλιτέχνιδα Σίντι Σέρμαν να αναλάβει μία επιμέρους έκθεση με θέμα τις μορφές και τα σώματα. Διακόσια έργα 30 καλλιτεχνών θα συνθέσουν ένα φανταστικό μουσείο δικής της επινόησης στην προσφιλή συνήθεια του «cabinet des curiosites», του δωματίου των παράξενων αντικειμένων, δηλαδή, που είχε διαδοθεί τον 16ο και τον 17ο αιώνα αποτελώντας τον πρόδρομο των ιδιωτικών συλλογών τέχνης.

Ο Βλάσης Κανιάρης και ο Δρόσος Σκυλλάς αποτελούν μέρος της έκθεσης μέσα στην έκθεση την οποία επιμελείται η Σίντι Σέρμαν. «Εκείνη επέλεξε τα έργα των Σκυλλά και Κανιάρη, τα οποία επίσης αγαπώ», διευκρινίζει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της 55ης Μπιενάλε Τέχνης.

Η καλλιτέχνις, γνωστή για τις προσωπικές  μεταμορφώσεις της μέσα από τις οποίες διερευνά ζητήματα ταυτότητας και φύλου, «ασχολείται  με την παρουσίαση του σώματος  μέσα από την υπερρεαλιστική κυρίως γλυπτική, τις κούκλες, τα ειδώλια», προσθέτει ο Μασιμιλιάνο Τζιόνι.

«Αναφερόμαστε σε αυτή την έκθεση ως το δικό μας “ανατομικό θέατρο”. Εναν χώρο, δηλαδή, όπου εξετάζεται η αρχική προέλευση της λέξης εικόνα, η οποία ετυμολογικά οδηγεί στη λατινική λέξη imago που σημαίνει μάσκα θανάτου. Νομίζω λοιπόν ότι ο καλός γέροντας Αριστοτέλης μιλούσε για τις εικόνες ως “φαντάσματα”. Και στα έργα των δύο ελλήνων καλλιτεχνών, του Κανιάρη και του Σκυλλά, το όριο του πραγματικού και του φανταστικού είναι ακαθόριστο σε τέτοιο βαθμό ώστε η πραγματικότητα να συγχέεται μέσα στη φαντασία».