40 χρόνια αγώνα για τη Λατινική Αμερική…

Ο θάνατος του Αγιέντε (1973)

Ο Σαλβαδόρ Αγιέντε εξελέγη πρόεδρος της Χιλής το 1970, ο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος αριστερός ηγέτης της Λατινικής Αμερικής. Πέθανε στο Προεδρικό Μέγαρο στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, στη διάρκεια ενός πραξικοπήματος υπό τον επικεφαλής του Στρατού Αουγούστο Πινοτσέτ. «Δεν το κάναμε εμείς», είχε πει λίγες ημέρες αργότερα ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ στον τότε πρόεδρο Ρίτσαρντ Νίξον. «Θέλω να πω, τους βοηθήσαμε…».

Επιχείρηση Κόνδωρ (δεκαετίες 1970-1980)

Μια εκστρατεία πολιτικής καταστολής με πρωταγωνιστές έξι δικτατορικά καθεστώτα της Λατινικής Αμερικής υποστηριζόμενα από τις ΗΠΑ. Οδήγησε στην εξόντωση δεκάδων χιλιάδων αριστερών ακτιβιστών. Ηταν μια ιδέα του Χιλιανού Αουγούστο Πινοτσέτ, που έβαλε κατόπιν στο κόλπο την Αργεντινή, τη Βολιβία, την Παραγουάη, την Ουρουγουάη και τη Βραζιλία. Πρόσφατα ξεκίνησε σε δικαστήριο του Μπουένος Αϊρες η δίκη 25 ατόμων σχετιζομένων με την επιχείρηση.

Η επανάσταση των Σαντινίστας (1979)

Τον Ιούλιο του 1979 το Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης Σαντινίστας ανέτρεψε τη δικτατορία του Αναστάσιο Σομόσα στη Νικαράγουα και εγκαθίδρυσε μια σοσιαλιστική κυβέρνηση συνασπισμού. Η οικογένεια Σομόσα κυβερνούσε τη Νικαράγουα από το 1936 έως το 1979. Επειτα από έναν μεγάλο σεισμό το 1972, ο Σομόσα κατηγορήθηκε πως υπεξαίρεσε κεφάλαια που στάλθηκαν για την ανοικοδόμηση της πρωτεύουσας, Μανάγουα. Λίγο μετά, η Καθολική Εκκλησία μετατράπηκε σε σφοδρό επικριτή του.  

Οι Κόντρας (1979-1990)

Δεξιές αντάρτικες ομάδες που δημιουργήθηκαν κόντρα στους Σαντινίστας. Οι Κόντρας ελάμβαναν βοήθεια από την αμερικανική κυβέρνηση – για όπλα και εκπαίδευση – έως ότου η βοήθεια τέθηκε εκτός νόμου από το Κογκρέσο. Η κυβέρνηση του Ρόναλντ Ρίγκαν, που ήρθε στην εξουσία το 1981 δεσμευόμενος να στηρίξει τα δεξιά καθεστώτα στη Λατινική Αμερική, επιχείρησε να τους χρηματοδοτήσει μυστικά. Η διαμάχη Κόντρας – Σαντινίστας θεωρήθηκε από πολλούς ως μία τοπική εκδοχή του Ψυχρού Πολέμου.

Η δολοφονία του Αρχιεπισκόπου Ρομέρο / Ο εμφύλιος πόλεμος του Ελ Σαλβαδόρ (1980-1992)

Ο Αρχιεπίσκοπος του Σαν Σαλβαδόρ Οσκαρ Ρομέρο υπήρξε σφοδρός επικριτής της προσπάθειας της χούντας να καταστείλει μια λαϊκή εξέγερση με αίτημα την κοινωνική και την οικονομική μεταρρύθμιση. Κατήγγειλε τη χούντα για σφαγές και βασανισμούς. Δολοφονήθηκε στις 24 Μαρτίου 1980. Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν βάφτηκαν στο αίμα, με την Αστυνομία να ανοίγει πυρ. Ηταν η θρυαλλίδα για τον 12ετή εμφύλιο του Ελ Σαλβαδόρ. Ο Στρατός, με τη στήριξη των ΗΠΑ, έβαλε στο στόχαστρο συνδικαλιστές, ρασοφόρους, ακαδημαϊκούς και άλλους. Χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν. Μια συμφωνία ειρήνης επιτεύχθηκε ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα το 1992.

Ο εμφύλιος πόλεμος της Γουατεμάλας (1960-1996)

Το κεντροαμερικανικό αυτό κράτος έζησε μια μακρά και αιματηρή διαμάχη ανάμεσα σε κυβερνώντες και αριστερούς αντάρτες. Οι ρίζες της εντοπίζονται στη δεκαετία του 1940, όταν οι ΗΠΑ βοήθησαν να ανατραπούν οι Επαναστάτες του Οκτώβρη – φοιτητές και επαγγελματίες που προωθούσαν ριζοσπαστικές κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Το πραξικόπημα του 1954, με τη στήριξη της CIA, έβαλε τέλος σε αυτόν τον μεταρρυθμιστικό ζήλο. Τη δεκαετία του 1980 η χούντα επιχείρησε συστηματική εξόντωση των αριστερών ακτιβιστών. Περισσότεροι από 200.000 πέθαναν και πολλοί περισσότεροι εξαφανίστηκαν. Τον Δεκέμβριο του 1996 ο πρώην ηγέτης των ανταρτών Ρολάντο Μοράν και ο πρόεδρος Αλβάρο Αρζού υπέγραψαν ειρηνευτικές συμφωνίες.

Ο Φιντέλ Κάστρο (ηγέτης της Κούβας, 1959-2008)

Από το 1976 έως το 2008 ο Κάστρο ήταν πηγή έμπνευσης για μια ολόκληρη γενιά Λατινοαμερικανών που ερωτεύτηκαν την αντιιμπεριαλιστική, σοσιαλιστική του ατζέντα. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000 η ήπειρος είχε πια δει να φουσκώνει αυτό που έγινε γνωστό ως «ροζ κύμα». Ο Κάστρο σχημάτισε συμμαχίες και φιλίες με πολλούς ηγέτες – τον Τσάβες στη Βενεζουέλα, τον Λούλα στη Βραζιλία, τον Μοράλες στη Βολιβία και τον Κορέα στον Ισημερινό. Ερευνα του BBC το 2005 εκτιμούσε πως από τους 350 εκατομμύρια Λατινοαμερικανούς, οι τρεις στους τέσσερις ζούσαν υπό αριστερές κυβερνήσεις – μια σαφής ρήξη με την εποχή που η ήπειρος κυβερνάτο από ηγέτες φιλικούς προς τις ΗΠΑ και υποστηριζόμενους από αυτές.

…Και η άνοδος της δημοκρατικής Αριστεράς μετά το 1999

Ο Ούγκο Τσάβες ήταν ένας από τους πρώτους λατινοαμερικανούς ηγέτες στα τέλη του 20ού αιώνα που ανήλθε στην εξουσία με αριστερό πρόγραμμα. Πρότυπό του υπήρξε ο Σιμόν Μπολίβαρ, νονός της νοτιοαμερικανικής ανεξαρτησίας. Εξελέγη Πρόεδρος της Βενεζουέλας το 1999 και παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του, στις 5 Μαρτίου.

Ο πρώην συνδικαλιστής ηγέτης Λούις Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα εξελέγη πρόεδρος της Βραζιλίας το 2002 υποσχόμενος μεγάλες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και επανεξελέγη το 2006. Επί διακυβέρνησής του η Βραζιλία μετατράπηκε σε οικονομική υπερδύναμη, και εκατομμύρια άνθρωποι βγήκαν από τη φτώχεια.

Ο ογκολόγος Ταμπαρέ Βάσκες εξελέγη πρόεδρος της Ουρουγουάης τον Οκτώβριο του 2004, ο πρώτος αριστερός ηγέτης της χώρας. Μια από τις πρώτες του ενέργειες ήταν η εξαγγελία ενός προγράμματος 100 εκατομμυρίων δολαρίων τον χρόνο για την ανακούφιση της ακραίας ένδειας.

Η εκλογή της Μισέλ Μπατσελέτ ως προέδρου της Χιλής το 2006 ήταν πολλαπλά σημαντική. Ηταν η πρώτη γυναίκα πρόεδρος, μια σοσιαλδημοκράτισσα και ο πατέρας της, στρατηγός Αλμπέρτο Μπατσελέτ, είχε βασανιστεί και πεθάνει επί δικτατορίας Πινοτσέτ.

Ο Εβο Μοράλες, φανατικός υπέρμαχος των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων και σφοδρός επικριτής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, εξελέγη Πρόεδρος της Βολιβίας το 2006 δεσμευόμενος για μια ευρεία αγροτική μεταρρύθμιση υπέρ των φτωχότερων και μια δικαιότερη κατανομή του πλούτου από τα αποθέματα φυσικού αερίου της χώρας.  

Ο οικονομολόγος Ραφαέλ Κορέα εξελέγη για πρώτη φορά Πρόεδρος του Ισημερινού το 2006, με σημαία την αντίθεσή του στη συνταγή του ΔΝΤ για τα οικονομικά προβλήματα της χώρας, και επανεξελέγη τον περασμένο μήνα για μια δεύτερη θητεία. Αρνήθηκε να ακολουθήσει την οικονομική πολιτική του ΔΝΤ και έβαλε τέλος στις ιδιωτικοποιήσεις των φυσικών πόρων.