Η μεγάλη «οικογένεια» του Πούτιν

Το όνομά της προέρχεται από τη συντομογραφία των λέξεων ΓΚΑΖόβαγια ΠΡΟΜίσλενοστ, δηλαδή Βιομηχανία Αερίου. Η Gazprom δημιουργήθηκε το 1989, όταν το υπουργείο Βιομηχανίας Αερίου της Σοβιετικής Ενωσης (που είχε συσταθεί λίγο μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου) μετατράπηκε σε επιχείρηση, διατηρώντας όλα τα περιουσιακά στοιχεία που κατείχε. Υπουργός, και άρα πρώτος πρόεδρος της Gazprom, ήταν τότε ο Βίκτορ Τσερνομίρντιν, ο οποίος τρία χρόνια αργότερα θα γινόταν πρωθυπουργός της Ρωσίας. Αυτό έμελλε να είναι προφητικό. Το πέρα-δώθε πολιτικών στην εταιρεία και στελεχών της στην πολιτική δεν σταμάτησε έκτοτε.

Την εταιρεία ελέγχει απόλυτα η ρωσική κυβέρνηση, η οποία κατέχει το 100% των μετοχών της. Οταν η Σοβιετική Ενωση διαλύθηκε, στα τέλη του 1991, τα περιουσιακά στοιχεία του σοβιετικού κράτους μεταφέρθηκαν σε νέες κρατικές εταιρείες, όπως η Ukrgazprom και η Turkmengazprom. Η Gazprom κράτησε τα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονταν στο έδαφος της Ρωσίας και εξασφάλισε το μονοπώλιο στον τομέα του φυσικού αερίου, ενώ τα περιουσιακά στοιχεία στον τομέα του πετρελαίου μοιράστηκαν σε διάφορες επιχειρήσεις. Κάποια στιγμή στα τέλη του 1992, στο πλαίσιο των οικονομικών μεταρρυθμίσεων του προέδρου Μπορίς Γιέλτσιν, ιδιωτικοποιήθηκε εν μέρει, καθώς κάθε ρώσος πολίτης έλαβε διατακτικές (voucher) για να αγοράσει μετοχές πρώην κρατικών εταιρειών. Εως το 1994 το 33% των μετοχών της Gazprom είχε αγορασθεί από 747.000 πολίτες, ενώ 15% των μετοχών δόθηκε στους εργαζομένους της εταιρείας. Την περίοδο εκείνη ο Τσερνομίρντιν ως πρωθυπουργός διαπίστωσε ότι οι έλεγχοι στην εταιρεία δεν ήταν αυστηροί και έτσι πληρώνονταν πολύ λίγοι φόροι, ενώ τα μέλη της διοίκησης απέκτησαν αντί πινακίου φακής μεγάλο κομμάτι των περιουσιακών στοιχείων της Gazprom. Τον Μάρτιο του 1998, για άσχετους λόγους, ο Γιέλτσιν απομάκρυνε τον Τσερνομίρντιν από την πρωθυπουργία και εκείνος τρεις μήνες αργότερα επέστρεψε στην προεδρία της Gazprom.

Ολα άλλαξαν τον Ιούνιο του 2000, όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν ανέβηκε στην εξουσία. Το πρώην στέλεχος της KGB και πρώην αντιδήμαρχος της Αγίας Πετρούπολης ξεκίνησε μια εκστρατεία προκειμένου να εξασφαλίσει τον κρατικό έλεγχο εταιρειών στρατηγικής σημασίας. Πρώτη του κίνηση ήταν – φυσικά – να απολύσει τον Τσερνομίρντιν και να τοποθετήσει επικεφαλής της εταιρείας τον προστατευόμενό του και σημερινό Πρωθυπουργό Ντμίτρι Μεντβέντεφ και τον Αλεξέι Μίλερ, που παραμένει έως σήμερα στο τιμόνι της Gazprom. Είχε συνεργαστεί νωρίτερα και με τους δύο στην Πετρούπολη.

Το 2005, με διάφορες αγοραπωλησίες μετοχών, η ρωσική κυβέρνηση απέκτησε τον απόλυτο έλεγχο της εταιρείας και το καλοκαίρι του 2006 ένας νέος νόμος τής έδωσε τα αποκλειστικά δικαιώματα εξαγωγής φυσικού αερίου. Το μεγαλύτερο μέρος των περιοχών από όπου αντλείται το φυσικό αέριο βρίσκονται στον κόλπο Ομπ της Δυτικής Σιβηρίας, ενώ διαθέτει μεγάλα αποθέματα στη χερσόνησο Γιαμάλ και στη Θάλασσα Μπάρεντς. Τα τελευταία χρόνια η Gazprom, προκειμένου να διατηρήσει σε υψηλά επίπεδα την παραγωγή της, έχει προχωρήσει σε επενδύσεις που ξεπερνούν τα 20 δισεκατομμύρια δολάρια.