Ο χαμένος γιος ήταν κατάσκοπος

Ενα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της κατασκοπείας του Ψυχρού Πολέμου αποκαλύπτεται από την ιστορία ενός πολωνού πράκτορα. Ο Γέρζι Κασμάρεκ υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές περιπτώσεις υποκλοπής της ταυτότητας ορφανών ή εγκαταλειμμένων παιδιών, τακτική στην οποία κατέφευγαν συστηματικά οι χώρες του ανατολικού μπλοκ.  

Σύμφωνα με ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε το Σάββατο στη γερμανική τηλεόραση, ο Γέρζι Κασμάρεκ στρατολογήθηκε το 1977 ως μυστικός πράκτορας από τις πολωνικές μυστικές υπηρεσίες με την ταυτότητα ενός άλλου άνδρα, του Γιάνους Αρνολντ.

Ο τελευταίος είχε γεννηθεί το 1946 στην κατεχόμενη από τους Σοβιετικούς Πομερανία. Ομως έναν χρόνο έπειτα από τη γέννησή του, η γερμανικής καταγωγής μητέρα του – ο πατέρας του ήταν ρώσος αξιωματούχος – υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα της και να μεταναστεύσει στη Δύση εγκαταλείποντας τον γιο της.

Για να τελειοποιήσει την κάλυψή του, ο πράκτορας με τα ψεύτικα στοιχεία υπέβαλε αίτηση στον Ερυθρό Σταυρό με την οποία ζητούσε την αρωγή της οργάνωσης για την ανεύρεση της «χαμένης» μητέρας του. Η Χίλντεγκαρντ Αρνολντ, μητέρα του Γιάνους, δίχως να γνωρίζει το παραμικρό, υποδέχτηκε τον υποτιθέμενο γιο της με μεγάλη χαρά. Ομως μόλις μερικές ώρες αφότου τον αντίκρισε έπεσε νεκρή στο σπίτι της στη Δυτική Γερμανία.

Με τη σημαντική υποστήριξη της νέας του οικογένειας, ο Γέρζι Κασμάρεκ με την ταυτότητα του Γιάνους Αρνολντ έκανε καριέρα ως δημόσιος υπάλληλος στην υπηρεσία εκπατρισμού και μετανάστευσης στη Βρέμη. Τη μέρα ήλεγχε τα χαρτιά Γερμανών που επιθυμούσαν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους και τη νύχτα έστελνε σημαντικές πληροφορίες στους ανώτερούς του στην Πολωνία.

Η αποκάλυψη. Η κάλυψη του πολωνού πράκτορα κατέρρευσε όταν ο πραγματικός Γιάνους Αρνολντ κατέθεσε το 1984 αίτηση στον Ερυθρό Σταυρό για να βρει την οικογένειά του.

Ωστόσο, πληροφορήθηκε πως η συνάντηση με την οικογένειά του είχε ήδη πραγματοποιηθεί. Ως αποτέλεσμα της έρευνας που ξεκίνησαν οι γερμανικές Αρχές, ο πολωνός πράκτορας τελικά συνελήφθη. Στις 11 Φεβρουαρίου 1986 έπειτα από δέκα μήνες κράτησής του και αφότου η αστυνομία ανακάλυψε στο διαμέρισμά του ένα ραδιόφωνο βραχέων κυμάτων, ένα φωτογραφικό εργαστήριο, μια βαλίτσα με κρυφούς χώρους και έναν καρυοθραύστη μέσα στον οποίο έκρυβε τους κωδικούς που είχε καταφέρει να υποκλέψει, ο Γέρζι Κασμάρεκ απελάθηκε από τη Γερμανία σε μία από τις πιο θρυλικές ανταλλαγές κατασκόπων που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Ομως η ιστορία δεν τελείωσε με την ανταλλαγή. Ο πραγματικός Γιάνους Αρνολντ, τον Ιούνιο του 1985, τρεις μέρες αφότου έμαθε ότι τα προσωπικά του στοιχεία είχαν υποκλαπεί από έναν κατάσκοπο και πως η μητέρα του είχε πεθάνει, βρέθηκε και εκείνος νεκρός. Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση των Αρχών, «πιθανώς πέθανε από καρδιακή προσβολή».

Ομολογία. Από τότε, η σύζυγός του αναζητούσε ματαίως απαντήσεις μέχρι τη στιγμή που μία πολωνέζα συγγραφέας και ανιψιά του Αρνολντ, η Ροζαλία Ρομανιέκ, εντόπισε τον πρώην κατάσκοπο στο Πόζναν της Δυτικής Πολωνίας και συνομίλησε μαζί του. «Παρασύρθηκα (…), αισθανόμουν σαν να βρισκόμουν σε κατασκοπευτική ταινία. Είχα τη δυνατότητα να εργαστώ για την πατρίδα  μου και παράλληλα να ζω τα όνειρα ενός σούπερ πράκτορα, σαν τον Τζέιμς Μποντ, γι’ αυτό και συμφώνησα» εξήγησε ενώ φάνηκε ότι δεν τον απασχόλησε ιδιαίτερα η τύχη του ανθρώπου τα στοιχεία του οποίου είχε υποκλέψει: «Μου είχαν πει μόνο ότι ήταν ένας πολύ άρρωστος άνθρωπος (…), δεν γνώριζα ότι ήξερε για τη μητέρα του και πως θα την αναζητούσε, αλλά την ίδια στιγμή δεν είχα κανέναν λόγο να το πολυσκεφτώ».