[Κιόσκι] Ενας γελωτοποιός για την αλήθεια

Τι συνέβη στις 26 Φεβρουαρίου 2013 στην Ιταλία; 8,5 εκατ. ψηφοφόροι έστειλαν 162 κανονικούς πολίτες στη Βουλή και στη Γερουσία για να τους εκπροσωπήσουν. Και τι ειπώθηκε για το αποτέλεσμα των εκλογών; Οτι η Ιταλία βρίσκεται στα χέρια ενός κλόουν, ότι νίκησε ο λαϊκισμός, ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα και η δημοκρατία κινδυνεύουν. Αυτή τη φορά, γράφει στη Libération ο γάλλος κοινωνιολόγος Αλμπέρ Οζιάν, τα πράγματα είναι σοβαρά. Δεν πρόκειται για ένα απλό «λάθος» όπως αυτό που διέπραξαν οι Δανοί το 1992 απορρίπτοντας τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (και «ευτυχώς» διόρθωσαν τον επόμενο χρόνο ψηφίζοντας «ναι»). Ούτε για μια «ανοησία» όπως αυτή που διέπραξαν οι Γάλλοι και οι Ολλανδοί καταψηφίζοντας τη Συνθήκη της Λισαβώνας το 2005 (η οποία «ευτυχώς» σώθηκε το 2007 από τα εθνικά Κοινοβούλια). Πρόκειται για κάτι βαθύτερο και εντελώς καινούργιο. Οι Ιταλοί αποφάσισαν να εκλέξουν 162 πολίτες που δεν φιλοδοξούν να καταλάβουν κανένα δημόσιο αξίωμα. Αυτό που θέλουν είναι να κρίνουν κάθε νομοσχέδιο υπό το πρίσμα του δημόσιου συμφέροντος. Και αυτό δεν μπορεί να χαιρετιστεί, παρά μόνο σαν ένα νέο βήμα προς τη δημοκρατία. 
Στις 950 λέξεις της ανάλυσής του ο Αλμπέρ Οζιάν αναφέρει μόνο μία φορά τη λέξη «κλόουν» και καμία το όνομα Μπέπε Γκρίλο. Ο ηγέτης των 162 και ο φανατισμός του απουσιάζουν. Ενδεχομένως, θα ήταν λιγότερο ενθουσιώδης εάν ήξερε ότι ο γενοβέζος κωμικός θεωρεί τους βουλευτές «πολύ ελεύθερους». Θα είχε ενδιαφέρον, για παράδειγμα, να εξηγήσει κάποτε ο Γκρίλο πώς εννοεί την ιντερνετική δημοκρατία που επαγγέλλεται όταν θέλει να συμπεριφέρονται οι βουλευτές του σαν αγέλη. Συμβαίνει ωστόσο κάτι πραγματικά καινούργιο στην Ιταλία, κατά συνέπεια και στην Ευρώπη. Το επισήμανε ο φημισμένος αρχιτέκτονας Ρέντσο Πιάνο στη Repubblica δηλώνοντας ότι από αυτόν τον «κλόουν» οφείλει να ακούσει κανείς την κραυγή του για έναν διαφορετικό πολιτικό πολιτισμό. 

ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ της ίδιας εφημερίδας, ο βρετανός διανοούμενος Ιαν Μπουρούμα σημειώνει ότι η σημερινή είναι η εποχή των μεγιστάνων των μέσων ενημέρωσης και των κλόουν. Η επιλογή ανάμεσα στον Ρούπερτ Μέρντοκ και στον Σίλβιο Μπερλουσκόνι, από τη μια, και στον Μπέπε Γκρίλο, από την άλλη, μοιάζει με εκβιαστικό δίλημμα. Ο Μπουρούμα μας θυμίζει, πάντως, ότι στις αυλές του Μεσαίωνα οι γελωτοποιοί ήταν οι μοναδικοί που τολμούσαν να πουν τη δυσάρεστη αλήθεια στον δεσποτικό μονάρχη. Και ο Μπέπε Γκρίλο δεν είναι ο μοναδικός «γελωτοποιός» της εποχής μας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες τα σχόλια κωμικών παρουσιαστών, όπως ο Τζον Στιούαρτ, θεωρούνται πιο αξιόπιστα από αυτά των σοβαρών αναλυτών, ενώ οι γελοίοι σχολιαστές της φανατικής Δεξιάς, όπως ο Ρας Λίμποου, ασκούν τεράστια επιρροή. Ναι, η πραγματική δύναμη βρίσκεται στα χέρια τους. Και μόνο ένας είχε τρομάξει από αυτήν: ο γάλλος κλόουν Κολίς που απέσυρε την υποψηφιότητά του στις εκλογές του 1980 όταν έμαθε ότι το ποσοστό του ήταν κάπου στο 16%.