Ο Τεξανός που κατέκτησε τη Ρωσία

«Ηταν ένας διεθνής θρύλος για περισσότερο από πέντε δεκαετίες», έγραφε στην ανακοίνωσή της η εκπρόσωπος του αμερικανού πιανίστα, ο οποίος πέθανε χτες, σε ηλικία 78 ετών, στο σπίτι του στο Τέξας, έπειτα από μάχη με τον καρκίνο των οστών. «Ενας μεγάλος ανθρωπιστής», συνέχιζε, «και ένας λαμπρός μουσικός, του οποίου η λάμψη θα συνεχίσει να ακτινοβολεί μέσα από την ξεχωριστή κληρονομιά του. Θα λείψει σε όλους όσοι τον ήξεραν και τον θαύμαζαν, αλλά και σε όσους δεν τον γνώρισαν ποτέ».

Οι οποίοι ούτε λίγοι ήταν ούτε αποκλειστικά συμπατριώτες του. Ο Βαν Κλίμπερν εκτοξεύτηκε στο διεθνές στερέωμα όταν το 1958, σε ηλικία 23 ετών, κέρδισε στον πρώτο Διεθνή Διαγωνισμό Τσαϊκόφσκι στη Μόσχα, έξι μήνες αφότου οι Σοβιετικοί είχαν εκτοξεύσει τον δορυφόρο «Σπούτνικ» ντροπιάζοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες και γράφοντας την πρώτη σελίδα στην ιστορία της κατάκτησης του Διαστήματος. Ηταν μια συναυλία στο τέλος της οποίας το μουσικόφιλο ρωσικό κοινό χειροκροτούσε όρθιο για οκτώ ολόκληρα λεπτά τον Κλίμπερν, υποχρεώνοντας τους κριτές να ενοχλήσουν τον Νικίτα Χρουστσόφ και να του ζητήσουν την άδεια να βραβεύσουν τον νεαρό Αμερικανό. «Ο Κλίμπερν είναι ο καλύτερος;» φέρεται να είχε πει ο τότε ηγέτης της ΕΣΣΔ. «Τότε δώστε σε εκείνον το πρώτο βραβείο».

Αμβλύνοντας έτσι, έστω και προσωρινά, τις αμερικανοσοβιετικές σχέσεις, ο Κλίμπερν είδε τη δημοτικότητά του να εξαπλώνεται. Οι συναυλίες του γίνονταν σύντομα sold out, οι δημόσιες εμφανίσεις του προκαλούσαν παροξυσμό, ενώ λέγεται ότι ακόμα και ένα φαν κλαμπ του Ελβις Πρίσλεϊ άλλαξε για χάρη του και το όνομα και το αντικείμενο του πόθου του. Η ηχογράφηση του Κλίμπερν στο «Κοντσέρτο για πιάνο Νο1» του Τσαϊκόφσκι, με τον Ρώσο Κιρίλ Κοντρασίν στο πόντιουμ του μαέστρου, ήταν ο πρώτος δίσκος κλασικής μουσικής που έγινε πλατινένιος.

Γιος ενός εργαζόμενου της πετρελαϊκής βιομηχανίας και μιας πιανίστριας εκπαιδευμένης από έναν μαθητή του Φραντς Λιστ, ο Κλίμπερν γεννήθηκε τον Ιούλιο του 1934 στη Λουιζιάνα και σε ηλικία 3 ετών άρχισε να παίρνει στο πλάι της μητέρας του τα πρώτα μαθήματα στο όργανο που τον έκανε διάσημο. Στα 12 του κέρδισε τον πρώτο του μεγάλο μουσικό διαγωνισμό στο Τέξας και δύο χρόνια αργότερα εμφανίστηκε στο Κάρνεγκι Χολ, ως νικητής του Εθνικού Μουσικού Φεστιβάλ. Στα 17 του πέρασε τις πόρτες του φημισμένου Julliard School της Νέας Υόρκης, όπου οι συμφοιτητές του, έκθαμβοι, τον χάζευαν να εξασκείται μέχρι τις 3 τα ξημερώματα.

Από τις επόμενες επιτυχίες του, ένα μέρος μόνο χωράει εδώ. Μετά τη θριαμβευτική υποδοχή που του επιφύλαξε η χώρα του έπειτα από εκείνον τον διαγωνισμό στη Μόσχα, το περιοδικό «Time» του αφιέρωσε εξώφυλλο, χαρακτηρίζοντάς τον «Τεξανό που κατέκτησε τη Ρωσία». Στη συνέχεια ο Κλίμπερν θα έδινε κοντσέρτα για αρχηγούς κρατών ή βασιλείς της Ευρώπης, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, αλλά και για κάθε αμερικανό πρόεδρο από τον Χάρι Τρούμαν και έπειτα. Στο δείπνο που παρέθεσε ο Λευκός Οίκος για την ιστορική επίσκεψη του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ το 1987, ο ρώσος ηγέτης, αφού άκουσε τον Κλίμπερν να παίζει, σηκώθηκε και τον «έπνιξε» στις αγκαλιές και στα φιλιά.

Για πολλούς όμως, εξίσου σημαντική συνεισφορά του ήταν και η ίδρυση, το 1962, του διεθνούς μουσικού διαγωνισμού που φέρει το όνομά του, που πραγματοποιείται κάθε τέσσερα χρόνια και σκοπό έχει να αναδείξει νέους ταλαντούχους μουσικούς. Η 13η διοργάνωση μάλιστα, εκείνη του 2009, έμεινε στην Ιστορία γιατί χάρισε εξ ημισείας το χρυσό μετάλλιο σε έναν τυφλό πιανίστα από την Ιαπωνία, τον Νομπουγιούκι Τσούτζιι, και σε έναν έφηβο από την Κίνα, τον Χαοτσέν Τζανγκ.

Με τέτοια ζωή, ένα από τα λίγα παράπονά του Κλίμπερν, όπως έλεγε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» το 2008, ήταν ίσως οι εκτεταμένες περιοδείες, που του στέρησαν τη χαρά να παρακολουθεί όπερα ή άλλες μουσικές συναυλίες. «Είπα κάποτε στον εαυτό μου: “η ζωή είναι πολύ μικρή”. Εχανα τόσο πολλά», εξηγούσε στη συνέντευξη. Και συμπλήρωνε ότι έπειτα από εκείνον τον διαγωνισμό του ’58 «η ζήτηση για το πρόσωπό μου ήταν εντυπωσιακή. Ηταν όμως και πιεστική».