Διχάζει το ρετούς για «Οσκαρ»

Την προηγούμενη Παρασκευή, ο Σουηδός Πολ Χάνσεν κέρδισε το World Press Photo Award για το 2012, με μία φωτογραφία που απαθανατίζει την κηδεία δύο μικρών παιδιών από την Παλαιστίνη. Σήμερα, οι συνάδελφοί του τον κατηγορούν πως κατέφυγε στο Photoshop για να την βελτιώσει. Εκείνος αρνείται να σχολιάσει ενώ η κριτική επιτροπή τον δικαιολογεί.

Για την επιτροπή του World Press Photo Award – πρόκειται για το ολλανδικό Οσκαρ του φωτορεπορτάζ  – δεν υπάρχει τίποτα το οποίο πρέπει να διερευνηθεί. Οποιαδήποτε επέμβαση και αν πραγματοποίησε ο Χάνσεν – τιμήθηκε την Παρασκευή με το πρώτο βραβείο της ολλανδικής Ακαδημίας – οι κριτές είναι πεπεισμένοι «ότι εντάσσεται στις αποδεκτές πρακτικές του επαγγέλματος». Ομως, εκατοντάδες φωτογράφοι, επαγγελματίες αλλά και ερασιτέχνες οι οποίοι έχουν κατακλύσει τα διάφορα διαδικτυακά φόρουμ που σχηματίστηκαν έπειτα από την ανακοίνωση της απόφασης και την δημοσίευση της φωτογραφίας κάθε άλλο παρά εμφανίζονται πεισμένοι και μιλούν για μια «φωτογραφία που μετατράπηκε σε πίνακα του Καραβάτζιο», κατηγορώντας τον Χάνσεν για «δραματοποίηση του πόνου».

Ολοι αναφέρονται σε μια φωτογραφία που το τελευταίο που θα χρειαζόταν θα ήταν περαιτέρω «δραματοποίηση». Απεικονίζει την κηδεία δύο μικρών αδερφών, του Σουχαΐμπ και του Μουχαμάντ, δύο και τεσσάρων ετών αντίστοιχα, που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού της Γάζας από τα ισραηλινά στρατεύματα, τον περασμένο Νοέμβριο. Πρόκειται για μια τραγική εικόνα αφόρητου ανθρώπινου πόνου, για μια κραυγή διαμαρτυρίας ενάντια σ’ έναν παράλογο και άδικο πόλεμο. Και κανένας δεν αμφισβητεί ούτε τη στιγμή που κατόρθωσε να απαθανατίσει ο Σουηδός ούτε το μήνυμα που εκφράζει αλλά τον τρόπο με τον οποίο το έκανε. Η κατηγορία αφορά τις αλλαγές στην ατμόσφαιρα της φωτογραφίας, που πλέον πραγματοποιούνται σχεδόν αυτόματα, χάρη στα «ηλεκτρονικά πινέλα» του Photoshop ή των άλλων αντίστοιχων προγραμμάτων. Το έντονο φως, για παράδειγμα, που πέφτει πάνω στα πρόσωπα των ανθρώπων που περπατούν σ’ ένα μικρό και σκοτεινό στενάκι, από πού προέρχεται; «Για μια μονάχα στιγμή, το φως έπεσε στους τοίχους του στενού», εξήγησε ο Χάνσεν στους «Νιου Γιορκ Τάιμς».   

ΑΥΣΤΗΡΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ. Ομως δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να καταλάβει ότι η συγκεκριμένη φωτογραφία ήταν ιδιαίτερα τονισμένη, αν όχι πειραγμένη. Σήμερα μάλιστα, «δεν υπάρχει επαγγελματική φωτογραφία η οποία να μην έχει υποστεί κάποια μορφή επεξεργασίας αφότου τραβήχτηκε», υπογραμμίζει στη «Ρεπούμπλικα» η φωτορεπόρτερ και δύο φορές μέλος της κριτικής επιτροπής του World Press Photo Award Ρενάτα Φέρι, συμπληρώνοντας όμως ότι «οι κανόνες του βραβείου είναι εξαιρετικά αυστηροί, για να περιοριστούν οι υπερβολές». Και η συγκεκριμένη φωτογραφία γιατί επιλέχτηκε ως η καλύτερη; Σύμφωνα με την Ιταλίδα, δεν πρόκειται για μία «ανέντιμη φωτογραφία αλλά για μια φωτογραφία που αναδεικνύει ένα τραγικά πραγματικό γεγονός» και γι’ αυτό βραβεύτηκε.

Σήμερα, οι κανόνες δεοντολογίας των μεγάλων (αγγλοσαξονικών κυρίως) εφημερίδων και περιοδικών θέτουν ως όριο την παράδοση: οι ψηφιακές πρακτικές βελτίωσης πρέπει να μην επιφέρουν αλλαγές μεγαλύτερες από εκείνες που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν και μέσω των παραδοσιακών πρακτικών ελέγχου του κοντράστ και των χρωμάτων των φωτογραφιών, πρακτικών που μπορούν να εφαρμοστούν και στον σκοτεινό θάλαμο.

Πολλοί από τους μεγάλους φωτορεπόρτερ του παρελθόντος, όπως ο Νταΐντο Μοριγιάμα ή ο Γουίλιαμ Κλάιν, πείραζαν τις φωτογραφίες τους. «Επρόκειτο όμως για το προσωπικό τους στυλ», εξηγεί ο πρόεδρος του Magnum Αλεξ Μαϊόλι. «Σήμερα η όλη διαδικασία αποτελεί μια τάση που επιβάλλεται από τρίτους, από τις απαιτήσεις της αγοράς. Πρόκειται για μια μαζική αισθητική»

Τα μυστικά του Photoshop
Το φως – το ζεστό και θεατρικό φως που πέφτει πάνω στα πρόσωπα από τα αριστερά εμφανίζεται σ’ ένα σκοτεινό σοκάκι

Η ευκρίνεια – πολλές λεπτομέρειες είναι ιδιαίτερα τονισμένες, από τα πρόσωπα των νεκρών παιδιών έως τα πρόσωπα των ανθρώπων που βρίσκονται στο βάθος της φωτογραφίας