Αλέξανδρος Νεχαμάς: «Το Πανεπιστήμιο είναι μια κοινωνία»

Hταν η δεύτερη συνάντηση με τον Αλέξανδρο Νεχαμά για συνέντευξη και μάλιστα στον ίδιο χώρο: το φουαγιέ της «Μεγάλης Βρετανίας». Την προηγούμενη φορά η επικαιρότητα έτρεχε γύρω από την κρίση της Υπατίας. Αυτή τη φορά οι εκλογές στα νέα συμβούλια διοίκησης, αλλά και η συσσώρευση σκουπιδιών στο Αριστοτέλειο πανεπιστήμιο, έδιναν τον τόνο. Ο Α. Νεχαμάς ήταν συγκρατημένος για τον ρόλο του, ως εξωτερικού μέλους στο Συμβούλιο Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά μίλησε για το όραμα που περιμένει στη γωνία.

Στόχος οι χορηγίες:
«Χρειάζεται το άνοιγμα του πανεπιστημίου στην κοινωνία. Είναι κάτι που ο νόμος επιτρέπει, αν καταλαβαίνω σωστά. Οφείλουμε πρωτίστως να συζητήσουμε το ζήτημα των ιδιωτικών χορηγιών. Έχει τα προβλήματά του, αλλά τα πανεπιστήμια δεν θα μπορέσουν να επιζήσουν χωρίς την ιδιωτική πρωτοβουλία. Από την άλλη, δεν πρέπει να δοθεί σε κανέναν η εντύπωση ότι ο κύριος ή η κυρία τάδε καπελώνουν το πανεπιστήμιο, επειδή βάζουν λεφτά. Όταν μιλάμε για χορηγίες, δεν εννοούμε μόνο εταιρείες ή επιχειρήσεις. Το Πανεπιστήμιο Αθηνών έχει 65.000 φοιτητές. Σκεφτείτε πόσους αποφοίτους έχει. Από αυτούς πολλοί θα μπορούσαν να δίνουν ένα ποσό. Για να γίνει, όμως, αυτό, πρέπει να έχουν πολύ καλές αναμνήσεις και επικοινωνία με το πανεπιστήμιό τους. Είναι μια πρακτική που το Κέιμπριτζ και η Οξφόρδη έχουν κατοχυρώσει εδώ και χρόνια. Το Πανεπιστήμιο δεν είναι μόνο ένα βήμα ή σκαλί για την καριέρα ενός ανθρώπους. Πρέπει να είναι κάτι που επηρεάζει την προσωπικότητα του φοιτητή συνολικά».

Αμφιθέατρο και μπαρ 
«Το Πανεπιστήμιο είναι μια κοινωνία. Ενταγμένη στο μεγάλο σύνολο, αλλά ταυτοχρόνως ανεξάρτητη. Δεν είναι μια σειρά αιθουσών όπου δίνονται διαλέξεις. Εχει δικούς της νόμους. Το άσυλο είναι έκφραση αυτής της ιδέας: ότι αποτελεί έναν άλλο κόσμο. Πώς δημιουργείται αυτός ο κόσμος; Με καλές φυσικές εγκαταστάσεις, ώστε να μην ζει ο φοιτητής σε έναν κυκεώνα από γραφίτη και σπασμένα παράθυρα. Χρειάζεται ορισμένα μέρη, όπου να βρίσκονται οι φοιτητές μεταξύ τους, αλλά και με τον καθηγητή. Μπαρ, καφετέρια ή κυλικείο. Για να το πούμε πολύ απλά, ένα μέρος στο οποίο ο φοιτητής ξέρει ότι θα πέσει πάνω στον δάσκαλό του».

Γνώση στους φύλακες 
«Τα πανεπιστήμια πρέπει να αποκτήσουν τη δική τους ομάδα φυλάκων. Δεν θα οπλοφορούν φυσικά, αλλά θα επιτηρούν οτιδήποτε γίνεται. Θα προσπαθούν να σταματήσουν οποιαδήποτε κίνηση στο αρχικό στάδιο και, αν χρειάζεται η παρέμβαση της αστυνομίας, θα την καλούν οι ίδιοι χωρίς περαιτέρω ανάμειξη. Αν καταλαβαίνω καλά, υπάρχει ο θεσμός ήδη, αλλά δεν έχει καθήκοντα. Στο Πρίνστον, για παράδειγμα, οι φύλακες ορίζονται ως η πρώτη ομάδα αντιδρώντων απέναντι σε κάποιο κρούσμα».

Η αρχή της μη επέμβασης 
«Αυτό που μου κάνει εντύπωση στο ελληνικό πανεπιστήμιο είναι η έκταση της ισχύος του νόμου: πόσες αποφάσεις, υποχρεώσεις και δικαιώματα περνάνε ή κυρίως απαγορεύονται από το νόμο. Στα αμερικανικά δημόσια πανεπιστήμια η πολιτεία δεν παρεμβαίνει ποτέ. Όταν το επιχειρεί, χαλάει ο κόσμος. Όταν μια πολιτειακή κυβέρνηση προσπαθεί να παρέμβει, γίνεται χαλασμός. Δεν συζητάμε για ζητήματα επιρροής από την πολιτεία. Σε γενικές γραμμές υπάρχει η εμπιστοσύνη ότι το πανεπιστήμιο ξέρει τι κάνει».

Ανοιχτές πόρτες 
«Υπάρχουν δύο είδη προβλημάτων: η αξιολόγηση του καθηγητικού προσωπικού και οι σχέσεις καθηγητών – οιτητών. Με εξαιρέσεις, ο καθηγητής έρχεται, δίνει τη διάλεξή του, κλείνει την πόρτα του γραφείου και φεύγει. Δεν υπάρχει, δηλαδή η ιδέα ότι το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος, όπου καθηγητικό φοιτητικό προσωπικό συμβιώνουν. Γεγονός που ισχύει σε Αγγλία και Αμερική».

Τα επτά στάδια της προαγωγής 
«Δεν μ’ αρέσει να λέω “εμείς στο Αμέρικα”, αλλά νομίζω ότι η μεταφορά εμπειριών από το εξωτερικό χρειάζεται. Να σας δώσω ένα παράδειγμα για το τι γίνεται όταν θέλει κάποιος να προαχθεί από επίκουρο σε αναπληρωτή καθηγητή στο Πρίνστον. Ο υποψήφιος ετοιμάζει το φάκελό του και προτείνει ορισμένα ονόματα ανθρώπων που δυνητικά θα έγραφαν συστατικές επιστολές. Στη συνέχεια οι μόνιμοι καθηγητές –τακτικοί και αναπληρωτές- βλέπουν το φάκελο και αποφασίζουν από ποιους θα ζητήσουν επιστολές. Ύστερα από δύο συνήθως συνεδρίες και αν η ψήφος είναι θετική, η υποψηφιότητα πηγαίνει σε μια πανεπιστημιακή επιτροπή, στην οποία ανήκουν ο πρόεδρος, ο αντιπρόεδρος και οι κοσμήτορες και έξι εκλεγμένα μέλη της Συγκλήτου. Σε αυτή τη φάση ζητάνε νέες επιστολές από τρίτους – συνήθως 20 συνολικά. Γίνεται η ίδια διαδικασία, συζητείται ο κάθε υποψήφιος και αν υπάρχει διαφωνία καλείται ο πρόεδρος, ο οποίος προτείνει τελικά στο διοικητικό συμβούλιο».

Αγγλικά και λογοτεχνία 
«Η γνώση ξένης γλώσσας πρέπει να είναι μέρος των απαιτήσεων για να πάρεις το δίπλωμά σου. Να μπορείς όχι μόνο να συνεννοηθείς, αλλά και να διαβάσεις ή να γράψεις μια εργασία στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά. Με τη διεθνοποίηση που επικρατεί υπάρχει απίστευτη αλληλενέργεια μεταξύ πανεπιστημίων, που δεν πρέπει να χαθεί. Το άλλο πράγμα που θα πρότεινα είναι ορισμένα κοινά μαθήματα για όλους τους φοιτητές. Θα ήθελα, για παράδειγμα, και οι φοιτητές της Ιατρικής και της Νομικής να μαθαίνουν κάτι για τη λογοτεχνία. Τα πανεπιστήμια δεν είναι προσανατολισμένα στην επαγγελματική γνώση».

Επιλεκτικές περικοπές
«Η συγκυρία είναι αρνητική για οποιαδήποτε περικοπή. Οποιοι και αν είναι οι απόλυτοι αριθμοί, και το καθηγητικό και το διοικητικό προσωπικό έχουν μειωθεί πολύ και οι περικοπές, απ’ όσο ξέρω, δεν έχουν ακόμα τελειώσει. Απαιτούνται μεγάλες προσπάθειες, ώστε οι μέλλουσες περικοπές ή να μη γίνουν καθόλου ή να ελαττωθούν όσο το δυνατόν περισσότερο με μόνο κριτήριο το πόσο απαραίτητη για τη λειτουργία του Πανεπιστημίου είναι η κάθε θέση».