Και όμως, κι οι ελέφαντες κλαίνε…

Η είδηση αναφορικά με την ανεύρεση πριν από μερικές ημέρες δέκα νεκρών πυγμαίων ελεφάντων (απειλούνται με εξαφάνιση) σε καταφύγιο άγριας ζωής στη Βόρνεο, πέρα από τους ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ζώων, σοκάρισε και πολλούς απλούς ανθρώπους των οποίων η σχέση με τα ζώα είναι σχεδόν αποκλειστικά τηλεοπτική. Σύμφωνα με τον Τζέιμς Χόνεϊμπορν, διάσημο βρετανό παραγωγό ντοκιμαντέρ του BBC για την άγρια ζωή, τα συναισθήματα των ελεφάντων μοιάζουν πάρα πολύ με τα δικά μας. Ειδικά ο θρήνος των ελεφάντων, υποστηρίζει ο βρετανός, είναι σπαραξικάρδια πανομοιότυπος με τον θρήνο των ανθρώπων. Και παρ’ όλο που οι επιστήμονες έχουν επισημάνει τους κινδύνους που ελλοχεύουν στην ανθρωποποίηση των άγριων ζώων και στην προβολή των δικών μας συναισθημάτων πάνω τους, ο Χόνεϊμπορν τονίζει πως είναι εξίσου επικίνδυνο να αγνοούμε πλήθος επιστημονικών δεδομένων που βασίζονται σε δεκαετίες παρατήρησης και καταγραφής.

Επειτα από 20 χρόνια κατά τα οποία ο Χόνεϊμπορν κινηματογραφεί άγρια ζώα στο φυσικό τους περιβάλλον, είναι σίγουρος ότι η πεποίθηση πως οι άνθρωποι αποτελούν το μοναδικό είδος του ζωικού βασιλείου ικανό να βιώσει την απώλεια μέλους οικογένειας ή ομάδας και να θρηνήσει για αυτό είναι λανθασμένη. Παρότι είναι αδύνατο να μπει κάποιος στο μυαλό (ή στην ψυχή) ζώων και να κατανοήσει τα όποια συναισθήματά τους, ο Χόνεϊμπορν θεωρεί πως αυτή ακριβώς είναι η βασική δουλειά ενός κινηματογραφιστή της άγριας ζωής – να προσπαθήσει μπει στο κεφάλι τους έχοντας ως οδηγό, τη συμπεριφορά τους σε συγκεκριμένες καταστάσεις.

Τα καταγεγραμμένα παραδείγματα θρήνου που έχει στη διάθεσή του  με πρωταγωνιστές ελέφαντες είναι πολλά: Μια μητέρα που προσπαθούσε να μετακινήσει το νεκρό σώμα του μωρού της με τα πόδια της ή ακόμα και να το σηκώσει όρθιο με την προβοσκίδα της. Μια ομάδα ελεφάντων η οποία έμεινε τρία μερόνυχτα δίπλα στο νεκρό μέλος της. Ενα ελεφαντάκι που βρήκε στον δρόμο του τρία κρανία ελεφάντων αγνόησε τα δύο και άρχισε να περιεργάζεται το τρίτο καθώς ανήκε σε ελέφαντα με τον οποίο είχε συνυπάρξει. Μια  ελεφαντίνα έκλαιγε – κυλούσαν δάκρυα – και από τα δυο της μάτια.   

Πλήρως κατανοητή η σημασία όλων αυτών των εκφράσεων «λύπης» και «θρήνου» δεν πρόκειται να γίνει, τουλάχιστον προς το παρόν. Αλλά είναι δεδομένο πως οι ελέφαντες διαθέτουν μεγάλους εγκεφάλους και είναι ζώα κοινωνικά σε πολυσύνθετες ομάδες. Αναγνωρίζουν κάθε μέλος της ομάδας, επικοινωνούν μεταξύ τους και έχουν εξαιρετική μνήμη. «Οπότε» αναρωτιέται ο Χόνεϊμπορν, «γιατί να μην έχουν και συναισθήματα;».