Ξορκίζουν την κατάρα των καμένων επενδύσεων

Με βασικό στόχο να ανανεώσει το ενδιαφέρον του Κατάρ για επενδύσεις στην Ελλάδα και να επαναφέρει σε τροχιά τη συνεργασία της Αθήνας με την Ντόχα, ο Αντώνης Σαμαράς πραγματοποιεί σήμερα και αύριο επίσημη επίσκεψη στο αραβικό εμιράτο, συνοδευόμενος από πολυμελή κυβερνητική ομάδα και περισσότερους από 50 κορυφαίους εκπροσώπους της ελληνικής τραπεζικής και επιχειρηματικής κοινότητας.
Κεντρική θέση στο πρωθυπουργικό πρόγραμμα έχει η σύσταση Επιχειρηματικού Συμβουλίου Ελλάδας – Κατάρ, ενώ κατά την αυριανή συνάντησή του με τον Εμίρη του Κατάρ Αλ Τάνι, ο Πρωθυπουργός θα επιδιώξει να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στις διμερείς σχέσεις που έχουν υποστεί ρωγμές από το ναυάγιο των επενδυτικών σχεδίων για τον Αστακό και το Ελληνικό.
Σήμερα έχει προγραμματιστεί συνάντηση του έλληνα Πρωθυπουργού με τον Πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ Αλ Τάνι, ενώ θα ακολουθήσει υπογραφή διακρατικής πολιτιστικής συμφωνίας.
Από κυβερνητικής πλευράς, τον κ. Σαμαρά συνοδεύουν στο Κατάρ οι υπουργοί Εθνικής Αμυνας Πάνος Παναγιωτόπουλος, Ανάπτυξης Κωστής Χατζηδάκης, Τουρισμού Ολγα Κεφαλογιάννη, οι υφυπουργοί Ανάπτυξης Νότης Μηταράκης και Περιβάλλοντος Μάκης Παπαγεωργίου, ο γενικός γραμματέας Διεθνούς Οικονομικής Πολιτικής του υπουργείου Εξωτερικών Παναγιώτης Μίχαλος, ο βουλευτής Επικρατείας Χρύσανθος Λαζαρίδης, ο σύμβουλος του Πρωθυπουργού επί Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεμάτων Σταύρος Παπασταύρου, ο διευθυντής του Γραφείου Τύπου στο Μαξίμου Γιώργος Μουρούτης και ο διευθύνων σύμβουλος του ΤΑΙΠΕΔ Γιάννης Εμίρης.

Τον κύκλο των χαμένων επενδυτικών ευκαιριών από το Κατάρ φιλοδοξεί να κλείσει με το σημερινό ταξίδι του στην Ντόχα ο Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς.

Ενα εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο καθώς τις επενδυτικές σχέσεις των δύο χωρών βαραίνουν ήδη δύο αποτυχημένες απόπειρες που ουδέποτε υλοποιήθηκαν, παρά την εμπλοκή υψηλόβαθμων κυβερνητικών παραγόντων της εποχής: η πολύκροτη ενεργειακή επένδυση στο λιμάνι του Αστακού Αιτωλοακαρνανίας το 2010 και η συμμετοχή του Κατάρ στον διαγωνισμό για την αξιοποίηση του Ελληνικού.

Οι προσπάθειες να έρθουν τα πετροδολάρια στην Ελλάδα άρχισαν το 2009 και επισημοποιήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2010, όταν ο τότε πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου υπέγραψε στη Νέα Υόρκη με τον Εμίρη Αλ Τάνι μνημόνιο συνεργασίας για επενδύσεις στην Ελλάδα συνολικού ύψους 5,5 δισ. δολαρίων.

Γιατί ναυάγησε ο Αστακός

Λίγες εβδομάδες μετά την πανηγυρική συμφωνία ήρθε το ναυάγιο του πολυδιαφημισμένου σχεδίου στον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας, προϋπολογισμού 3 δισ. ευρώ. Μια επένδυση που προέβλεπε την κατασκευή μονάδας ηλεκτροπαραγωγής (1.000 MW) και ενός γιγαντιαίου σταθμού που θα αποθήκευε πετρελαϊκό αέριο από το Κατάρ (LPG) για την τροφοδοσία του εργοστασίου. Το ρεύμα εν συνεχεία θα εξαγόταν στην Ιταλία μέσω υποβρύχιας διασύνδεσης… 990 χιλιόμετρων, που θα διέσχιζε την Αδριατική. Την υλοποίηση θα αναλάμβανε η κοινοπραξία Astakos Power Plan Consortium, αποτελούμενη από το Κατάρ, τη λιβανέζικη εταιρεία CCC και την ελληνογερμανικών συμφερόντων Rosebud.

Τελικά, τον Οκτώβριο του 2010 το Κατάρ έπειτα από παζάρια με τους εταίρους του για την τιμή πώλησης του αερίου, όταν δεν πέτυχε το κατάλληλο τίμημα αποσύρθηκε και επίσημα από το έργο. Εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι το έργο είχε σχεδιαστεί στο πόδι και ότι δεν υπήρχε τεχνολογία που να υποστηρίζει διεθνώς την κατασκευή τόσο μεγάλων μονάδων παραγωγής ηλεκτρισμού με καύσιμο το LPG.

Πολλοί τότε καταλόγισαν υπέρμετρη αισιοδοξία, επιπολαιότητα και ερασιτεχνική προσέγγιση στην κυβέρνηση για τους χειρισμούς της σχετικά με ένα έργο ιδιαίτερα πολύπλοκο και αρκετά ασαφές. Τα βέλη στράφηκαν κυρίως κατά του τότε υπουργού Επικρατείας Χάρη Παμπούκη και του τότε υφυπουργού Εξωτερικών Σπύρο Κουβέλη.

Η κριτική εξαρχής αφορούσε το κατά πόσον μπορεί να σταθεί επιχειρηματικά ένα τέτοιο έργο, με την αγορά να αμφισβητεί την προοπτική υλοποίησής του. Στην περίπτωση που το καύσιμο διετίθετο στον Αστακό στο επίπεδο της διεθνούς αγοράς, η τιμή της παραγόμενης ενέργειας δεν θα ήταν συμφέρουσα. Στην περίπτωση, πάλι, που το Κατάρ ως παραγωγός το διέθετε σε χαμηλή τιμή, τότε θα ετίθετο θέμα ντάμπινγκ, που απαγορεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Εκτός από τα παραπάνω, και άλλες οικονομικές παράμετροι του έργου είχαν αμφισβητηθεί, δείχνοντας την προχειρότητα του σχεδιασμού. Τέτοια, για παράδειγμα, ήταν η κατασκευή της υποθαλάσσιας διασύνδεσης προς την Ιταλία η οποία, σύμφωνα με κύκλους της αγοράς ενέργειας, θα κόστιζε τόσο πολύ ώστε θα έκανε το έργο ασύμφορο. Τέλος, το μεγαλύτερο κατά πολλούς ερωτηματικό αφορούσε την ασφάλεια της χρήσης του LPG ως καυσίμου για τόσο μεγάλες μονάδες. Και αυτό διότι διεθνώς το LPG θεωρείται υψηλής επικινδυνότητας καύσιμο (εντάσσεται στην κατηγορία «Σοβέζο») και τουλάχιστον στην Ευρώπη δεν υπάρχουν μεγάλες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, παρά μόνο κάποιες μικρότερες σε εγκαταστάσεις διυλιστηρίων. Ακόμη και η τότε υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Τίνα Μπιρμπίλη είχε τηρήσει επιφυλακτική στάση σχετικά με περιβαλλοντικά ζητήματα, ενώ είχε αμφισβητήσει και τον εξαγωγικό χαρακτήρα της μονάδας.

Πού κόλλησε το Ελληνικό

Δύο χρόνια και τρεις μήνες μετά την αποτυχία του Αστακού, ήρθε και το διαζύγιο του Κατάρ από τον διαγωνισμό αξιοποίησης του Ελληνικού. Αποχώρηση που στελέχη του ΤΑΙΠΕΔ αποδίδουν στη μη αποδοχή των υπερβολικών όρων που έθετε το Κατάρ για τη διεκδίκηση του Ελληνικού, οι οποίοι σχετίζονταν με ειδικές φορολογικές ελαφρύνσεις, υψηλότερους συντελεστές δόμησης και άλλες εξαιρέσεις.

Οπως ανέφεραν κύκλοι του Ταμείου, οι επενδυτές από το Κατάρ παρέμεναν τόσο καιρό στην κούρσα διεκδίκησης του Ελληνικού έχοντας κατά νου ότι θα ικανοποιηθεί μία σειρά όρων με βάση το μνημόνιο που είχε υπογραφτεί τον Σεπτέμβριο του 2010 στη Νέα Υόρκη μεταξύ Παπανδρέου – Αλ Τάνι. Οι όροι όμως ουδέποτε ήταν συμβατοί με τη διαγωνιστική διαδικασία, όπως έλεγαν οι ίδιες πηγές.

Εξάλλου οι Αραβες δεν συνηθίζουν να πραγματοποιούν επενδύσεις μέσω διαγωνισμών. Το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων του χαρτοφυλακίου του κρατικού fund του Κατάρ (Qatar Investment Authority) προέρχεται από απευθείας συμφωνίες με τους πωλητές χωρίς να μεσολαβούν διαγωνισμοί. Επίσης ο Αλ Τάνι έχει τη φήμη σκληρού διαπραγματευτή που επενδύει μόνο εκεί όπου βλέπει σίγουρες και γρήγορες αποδόσεις. Ενα έργο όπως το Ελληνικό που θα πρέπει να αναπτυχθεί εκ του μηδενός, δεν εντάσσεται στην κατηγορία αυτή. Πιο κοντά στα χαρακτηριστικά αυτά είναι η περίπτωση του Αστέρα Βουλιαγμένης, για τον οποίο πράγματι το εμιράτο έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον. Σημειωτέον ότι πρόγευση από τη στρατηγική του καταριανού fund έχει πάρει και ο Πρόεδρος της Κύπρου Δημήτρης Χριστόφιας, ο οποίος πριν από τρία χρόνια συμφώνησε με το εμιράτο για την αγορά μεγάλου ακινήτου στη Λευκωσία, αλλά ακόμη περιμένει.

Εχει ενδιαφέρον πάντως ότι στην περίπτωση του Ελληνικού, ακόμη και το 2011 ο Χ. Παμπούκης δήλωνε πως η επένδυση του Κατάρ στο Ελληνικό θα πραγματοποιηθεί μέσω διακρατικής συμφωνίας. Μάλιστα, όπως έχει γραφτεί στο παρελθόν, προσχέδιο του master plan είχε παρουσιαστεί από τον ίδιο τον διάσημο ισπανό αρχιτέκτονα Χοσέ Ασεμπίγιο σε εκπροσώπους του Κατάρ. Πρέπει να σημειωθεί ότι στο μνημόνιο του 2010 που υπέγραψαν οι δύο χώρες υπάρχει η παραπομπή πως ο επενδυτής, δηλαδή το Κατάρ, «θα τύχει το μέγιστο ευνοϊκό επενδυτικό καθεστώς». Πολλοί εντάσσουν στο πλαίσιο αυτό την κίνηση να δουν οι επενδυτές από το Κατάρ το σχέδιο του Ασεμπίγιο.

Στον τραπεζικό χώρο πάντως το κρατικό fund του Κατάρ διατηρεί ποσοστό κάτω του 5% στην Alpha Bank.