Ο θρύλος που «πρόδωσε τον Πούτιν»

Ο Ανατόλι Κάρποφ δεν έχασε ούτε αυτή τη φορά την παροιμιώδη ικανότητά του να μην επιτρέπει ούτε σε έναν μυ του προσώπου του, να μην αφήνει ούτε στο ελάχιστο το βλέμμα του να αποκαλύπτει τα συναισθήματά του. Κανένας δεν μπορεί να ξέρει λοιπόν τι ένιωσε ο βετεράνος πρωταθλητής όταν μια ομάδα βουλευτών της Ενωμένης Ρωσίας, του κόμματος του Βλαντίμιρ Πούτιν τον κατηγόρησε ως «ξένο πράκτορα». Ουσιαστικά, ο μυθικός μετρ του σκακιού είναι ένα από τα πρώτα θύματα ενός νέου νόμου με τον οποίο διευρύνεται η έννοια της εθνικής προδοσίας σε τέτοιο βαθμό ώστε μπορεί να μπλέξει με τις Αρχές ακόμη και κάποιος που δίνει πληροφορίες σε έναν αμερικανό τουρίστα για το πώς θα φτάσει στην Κόκκινη Πλατεία. Ο νόμος έγινε κόκκινο πανί για την αντιπολίτευση (ή ό,τι έχει απομείνει από αυτήν), οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα τον κατήγγειλαν ως ακόμη μία απόπειρα φίμωσης, ως κλασικό δείγμα του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη δημοκρατία ο ρώσος Πρόεδρος.

ΟΛΑ ΥΠΟ ΕΛΕΓΧΟ. Οπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, οι διαμαρτυρίες έπεσαν στο κενό. Η πρόθεση του Κρεμλίνου είναι εμφανής. Στόχος είναι να τεθούν υπό έλεγχο οι μη κυβερνητικές οργανώσεις που ασκούν έλεγχο στην εξουσία. Και στη σημερινή Ρωσία δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος από το να συνδέσεις οποιονδήποτε ενοχλητικό με κάποιο ξένο κέντρο εξουσίας – ασφαλώς σκοτεινό και ύποπτο που απεργάζεται την πτώση του Προέδρου.

Ποιος θα περίμενε όμως ότι ένα από τα πρώτα θύματα του νόμου θα ήταν ο Ανατόλι Κάρποφ; Τη μεγαλύτερη έκπληξη θα πρέπει να ένιωσαν όσοι θυμούνται τη διπλή τιτανομαχία της δεκαετίας του 1980 ανάμεσα στους δύο μύθους. Από τη μία πλευρά της σκακιέρας καθόταν ο παλιός πρωταθλητής. Από την άλλη, ο νέος σκακιστής που αμφισβητούσε τον τίτλο του. Η μέθοδος και οι προσεκτικά επιλεγμένες κινήσεις του πρώτου ηττήθηκαν από τους αιφνιδιασμούς και την ανεξάντλητη υπομονή του δεύτερου. Χρειάστηκαν δύο αγώνες, ένας το 1984 που εξελίχθηκε σε θρίλερ και ένας την επόμενη χρονιά, 24 παρτίδων για να κλέψει ο 22χρονος Γκάρι Κασπάροφ τον τίτλο από τον 34χρονο Ανατόλι Κάρποφ και να γράψει τη δική του σελίδα στην ιστορία του αθλήματος. Ο Κάρποφ θα έπαιρνε το αίμα του πίσω το 1986, το 1987 και το 1990. Αλλά οι μάχες πάνω από τη σκακιέρα δεν ήταν μόνο μια κόντρα για τον τίτλο. Ηταν και μια προβολή της στάσης ζωής του καθενός. Ο Κάρποφ ήταν ο άνθρωπος που δεν συγκρούστηκε ποτέ με την εξουσία, που κρατούσε αποστάσεις από την πολιτική. Μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος την εποχή της σοβιετικής αυτοκρατορίας, σιωπηλός οπαδός του Μπόρις Γιέλτσιν μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, βουβός υποστηρικτής του Βλαντίμιρ Πούτιν στη συνέχεια. Στον αντίποδα, ο πολιτικός ακτιβισμός του Κασπάροφ τού χάρισε ακόμη έναν τίτλο, αυτόν της ηγετικής φυσιογνωμίας της αντιπολίτευσης. Παράλληλα όμως του στοίχισε: διώξεις, απαγορεύσεις, φυλακίσεις.

Κανένας τους πάντως δεν διανοείται να αλλάξει το στυλ του. Ο Κασπάροφ φωνάζει, διαμαρτύρεται, καταγγέλλει. Ο Κάρποφ αρκέστηκε σε οκτώ λέξεις: «Δεν είναι έτσι, αυτοί οι κύριοι είναι υπερβολικοί». Το στυλ δεν άλλαξε ακόμη και όταν η κατηγορία περί εθνικής προδοσίας από την Ενωμένη Ρωσία έγινε πρώτη είδηση σε εφημερίδες και τηλεοράσεις. Πώς έμπλεξε έτσι ο ήσυχος σκακιστής που από την εποχή της σκακιστικής παντοδυναμίας του δεν ήθελε ποτέ μπελάδες στο κεφάλι του; Η απάντηση βρίσκεται σε ένα ίδρυμα δωρεών, του οποίου ο Κάρποφ είναι πρόεδρος. Ο ξένος δάκτυλος που ανακάλυψαν οι βουλευτές της Ενωμένης Ρωσίας είναι η JapanTobacco. Η ιαπωνική πολυεθνική, ο μεγαλύτερος παραγωγός και διανομέας τσιγάρων στη Ρωσία. Είναι όμως και χορηγός του ιδρύματος. Το έγκλημα του Κάρποφ, η απόδειξη ότι υπηρετεί αλλότρια συμφέροντα προδίδοντας τη μητέρα πατρίδα, ήταν μια δημόσια δήλωσή του κατά του αντικαπνιστικού νόμου που προωθεί η κυβέρνηση με στόχο την πλήρη εφαρμογή του έως τα τέλη του χρόνου. Αυτή η δήλωση ήταν αρκετή για να ανακαλύψουν οι άδολοι πατριώτες της Ενωμένης Ρωσίας στο πρόσωπο του πρώην πρωταθλητή «έναν λομπίστα που ενήργησε για λογαριασμό μιας ξένης επιχείρησης και εναντίον των συμφερόντων της ίδιας του της χώρας». Φαίνεται κάπως τραβηγμένο… Στη σημερινή Ρωσία, όμως, μπορεί να μπλέξει κανείς με πολύ λιγότερα.

Είναι κάτι που ο Γκάρι Κασπάροφ θα μπορούσε να εξηγήσει στον Ανατόλι Κάρποφ. Αλλά δύο τόσο διαφορετικοί χαρακτήρες είναι δύσκολο να επικοινωνήσουν. Την ώρα που ο Γκάρι Κασπάροφ κατέβαινε στους δρόμους για να καταγγείλει τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ανατόλι Κάρποφ παραχωρούσε ελάχιστες συνεντεύξεις αποφεύγοντας να μιλήσει για πολιτική. Κάπου εκεί, όμως, έκανε τα πρώτα του λάθη. Η απόφασή του να διεκδικήσει τη θέση του προέδρου της Διεθνούς Σκακιστικής Ομοσπονδίας (FIDE), η πρόθεσή του να καθήσει σε μια καρέκλα που προσφέρει μεγάλη οικονομική και πολιτική εξουσία, ήταν το πρώτο. Το δεύτερο ήταν ότι διεκδίκησε τη θέση απέναντι στον εκλεκτό του Κρεμλίνου Κιρσάν Ιλιουμζίνοφ. Κάποιοι είδαν σε αυτή την κίνηση μια αργοπορημένη διάθεση εξέγερσης.

ΣΤΗΝ ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ. Ο Κασπάροφ ανακάλυψε έναν δυνάμει σύμμαχο και επιχείρησε να τον φέρει στο στρατόπεδο των επικριτών του Πούτιν. Ο Κάρποφ δεν ανταποκρίθηκε. Εχασε τις εκλογές στη Διεθνή Ομοσπονδία και μάλλον ανακουφισμένος επέστρεψε στη σκιά. Προσεκτικός και επιφυλακτικός, συνέχισε να στέκεται ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα χωρίς να παίρνει θέση. Ο πιο επιτυχημένος σκακιστής όλων των εποχών, ο αιώνιος πρωταθλητής που μετρά πάνω 140 πρωτιές σε τουρνουά, 1.118 νίκες και μόλις 287 ήττες, προτίμησε τη σιωπή. Οι ίσες αποστάσεις όμως έχουν το δικό τους τίμημα. Στη δύσκολη θέση που βρίσκεται τώρα, κανένας δεν φαίνεται διατεθειμένος να τον βοηθήσει. Το κόμμα του Πούτιν μοιάζει αποφασισμένο να τραβήξει την ιστορία μέχρι τα άκρα. Το μέτωπο της αντιπολίτευσης τον αντιμετωπίζει ως θύμα που είναι υπεύθυνο για την παγίδα στην οποία έπεσε. «Σε τι ωφελεί να είσαι πάντα δουλικός απέναντι στην εξουσία;», έγραψε ο χρήστης ενός δημοφιλούς μπλογκ στη Ρωσία. Ο Ανατόλι Κάρποφ θα χρειαστεί μια κίνηση ματ. Οχι για να απαντήσει στον μπλόγκερ. Αλλά για να ξεμπλέξει από τον Βλαντίμιρ Πούτιν.