[Τρίτη άποψη] Αν η Βρετανία άφηνε την ΕΕ…

Είναι η Ελλάδα πρόβλημα για την Ευρώπη; Πού να δείτε τι πονοκεφάλους προκαλεί σήμερα στους ιθύνοντες της Ευρωπαϊκής Ενωσης η Βρετανία. Θα πείτε, βεβαίως, ανέκαθεν δεν ήταν ισχυρός πονοκέφαλος αυτή η χώρα για την Ευρώπη; Οντως. Στα 1950 δεν συμμετείχε στη διαδικασία για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (1957) γιατί πίστευε στην αποικιοκρατική παντοδυναμία της. Αργότερα (1961) ζήτησε να ενταχθεί γιατί «καθώς έχανε τις αποικίες αναζητούσε νέο ρόλο» που νόμιζε ότι θα έβρισκε στη νεοπαγή Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΟΚ). Ο πρόεδρος Ντε Γκολ, όμως, της έκλεισε την πόρτα γιατί πίστευε ότι η Βρετανία παραήταν προσκολλημένη στις ΗΠΑ. Και ίσως να μην είχε άδικο.

Τελικά, η Βρετανία κατάφερε να ενταχθεί στην τότε Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1973, μαζί με Ιρλανδία και Δανία. Από τότε συνιστά τον κατ’ εξοχήν «δύσκολο εταίρο» της Ενωσης «με το ένα πόδι εντός, με το άλλο εκτός». Επέλεξε να μη συμμετάσχει σε σειρά από ζωτικές ενοποιητικές διαδικασίες όπως η ΟΝΕ, το καθεστώς Σένγκεν για την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, ενώ με δυσκολία συνέπραξε σε άλλες δραστηριότητες όπως η ανάπτυξη της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής άμυνας.

Υπήρξαν και διαδικασίες, βεβαίως, στις οποίες η Βρετανία συνέβαλε θετικά: στην εγκαθίδρυση της ενιαίας εσωτερικής αγοράς, στη διεύρυνση της Ενωσης με νέες χώρες, στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής… Σήμερα όμως, υπό τους Συντηρητικούς του Ντέιβιντ Κάμερον, έχει αρχίσει να συζητά σοβαρά το ενδεχόμενο πλήρους εξόδου από την ΕΕ (η Συνθήκη της Λισαβώνας το επιτρέπει) ή τη διαμόρφωση μιας νέας χαλαρότερης σχέσης, με την αποχώρηση  από ακόμη περισσότερες πολιτικές (για την εσωτερική ασφάλεια, την καταπολέμηση της εγκληματικότητας, την κοινωνική πολιτική κ.λπ.).

Για τη σχέση Βρετανίας – ΕΕ προγραμματίζεται δημοψήφισμα, το οποίο είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα απαντήσει αρνητικά. Ο ευρωσκεπτικισμός στη χώρα ενισχύεται θεαματικά για πολλούς λόγους, περιλαμβανομένης και της έντονης αντιευρωπαϊκής τοποθέτησης των περισσότερων ΜΜΕ (με επιχειρήματα τόσο φτηνά που ανάλογά τους δεν έχουν διατυπωθεί ποτέ, ας πούμε, σ’ αυτήν εδώ τη χώρα – υπάρχουν και χειρότερα).  

Συμφέρει όμως την ΕΕ (αλλά και την Ελλάδα) η αποχώρηση της Βρετανίας; Κατηγορηματικά, όχι. Παρά τα προβλήματα που δημιουργεί, η Βρετανία πρέπει να παραμείνει πλήρες μέλος της Ενωσης, ενδεχομένως (αν και απίθανο) να συμμετάσχει και στην ευρωζώνη. Η συμμετοχή της διασφαλίζει συμμετρικότερες διακρατικές ισορροπίες στο εσωτερικό της, ανακόπτοντας λ.χ. τη δυναμική για ηγεμονική παρουσία της Γερμανίας και της Γαλλίας. Εξάλλου, είναι εξαιρετικά δύσκολο να σκεφθεί κάποιος την ανάπτυξη αποτελεσματικής κοινής εξωτερικής πολιτικής και ιδιαίτερα κοινής άμυνας από την ΕΕ χωρίς τη συμμετοχή της Βρετανίας – η οποία, ως γνωστόν, είναι ενδιάμεση δύναμη με παγκόσμια παρουσία και μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, πυρηνική δύναμη και έχει ανεπτυγμένες σχέσεις με μεγάλη ομάδα κρατών στο πλαίσιο της Κοινοπολιτείας, αλλά και πέραν αυτής με ΗΠΑ, Κίνα κ.ά. Η συμμετοχή της, επομένως, σε οποιοδήποτε σχήμα κοινής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ είναι απαραίτητη. Είναι η κατ’ εξοχήν χώρα που μπορεί να προσφέρει ηγετικές ικανότητες στον τομέα αυτόν. Τέλος, η Βρετανία, ως χώρα που παραδοσιακά έχει περισσότερο φιλελεύθερη προσέγγιση σε θέματα οικονομικής πολιτικής και παγκοσμίου εμπορίου, εξισορροπεί τις κάπως έντονα προστατευτικές προσεγγίσεις άλλων χωρών – μελών, κυρίως μάλιστα της Γαλλίας.

Η Ελλάδα, από την πλευρά της, έχει επίσης ισχυρούς λόγους να επιθυμεί την παραμονή της Βρετανίας ως πλήρους μέλους της ΕΕ. Είναι η χώρα που διαδραματίζει τον ισχυρότερο ρόλο στα πράγματα της Ανατολικής Μεσογείου. Επίσης, Ελλάδα και Βρετανία μοιράζονται τις ίδιες απόψεις σε ορισμένα (περιορισμένα) θέματα, όπως π.χ. αυτό της διεύρυνσης. Και οι δύο χώρες υποστηρίζουν, λ.χ., την ενσωμάτωση των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων αλλά και της Τουρκίας στην ΕΕ. Επιπλέον, η Ελλάδα έχει συμφέρον να μην ανατραπούν ριζικά οι διακρατικές ισορροπίες. Ενδεχόμενη αποχώρηση της Βρετανίας δεν θα εξυπηρετούσε τα ελληνικά συμφέροντα. Αντίθετα, το επιθυμητό θα ήταν η Βρετανία να συμμετάσχει πλήρως σε όλες τις ενοποιητικές διαδικασίες.

Αλλά εάν η Βρετανία θα παραμείνει τελικά ή όχι στην ΕΕ, θα το αποφασίσει η ίδια, με τον βαθμό ορθολογικότητας που διαθέτει.

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών