Η φιλία με τον Μπρους Τσάτουιν

Στην Καρδαμύλη ο μύθος του Φέρμορ μπλέκεται συχνά με την ανάμνηση του μεγάλου διανοητή και ταξιδευτή Μπρους Τσάτουιν, που συνέδεσε και αυτός τη ζωή του με την περιοχή. Κι ενώ όλοι μιλούν με έξω φωνή για τον κύριο Μιχάλη, λες και ζει ακόμη ανάμεσά τους, όταν η κουβέντα πάει στον Τσάτουιν τα λόγια βγαίνουν ψιθυριστά και με κόπο. «Ερχόταν εδώ μόνος του ή με τη σύζυγό του και τη μητέρα του. Μετά τον θάνατό του ήρθαν εδώ ο αδελφός του και ο βιογράφος του. Εγώ τον πρωτοείδα τον χειμώνα του 1985 στο σπίτι του Φέρμορ», μας λέει ένας φίλος τους. «Ηταν πολύ δεμένοι, πολύ αγαπημένοι. Εκαναν μαζί περιπάτους – πικ νικ τα έλεγαν – μα πιο πολύ τους άρεσε να πηγαίνουν εδώ πιο πάνω στο ύψωμα, στο Πετροβούνι που είναι το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, χτισμένο πάνω σε βυζαντινά ερείπια. Ο Τσάτουιν  εξέφρασε την επιθυμία να ταφεί εκεί και δυστυχώς αυτή η ώρα δεν άργησε να έρθει. Τότε ήταν περίπου σαράντα χρονών. Τέσσερα χρόνια αργότερα ο κύριος Μιχάλης και η γυναίκα του Μπρους έσκαψαν ένα μικρό λάκκο στον περίβολο ανατολικά του ιερού και έθαψαν τη στάχτη του χωρίς να βάλουν πλάκα ή σταυρό ή κανένα άλλο σημάδι. Ηταν πολύ δυνατός άντρας ο Μπρους. Δεν περπάταγε. Πέταγε. Ερχεται ακόμη πολύς κόσμος από το εξωτερικό και ζητάνε να δουν το δωμάτιο που έμενε, σε ένα ξενοδοχείο κοντά στη θάλασσα. Η φωτογραφία του υπάρχει ακόμη στον τοίχο».

 Αφήνουμε το μαγνητόφωνο να καταγράψει την ευγνωμοσύνη των ανθρώπων για τα καλά συναπαντήματα που τους έφερε η ζωή, για τον «σβέλτο Μπρους» και τον συγχωριανό τους, τον πανύψηλο κύριο Μιχάλη που περπατούσε «με ρυθμό» καθημερινά πέντε έως δέκα χιλιόμετρα σχεδόν μέχρι τον θάνατό του, που μιλούσε και έγραφε άψογα στην ελληνική γλώσσα και ο οποίος στα σαράντα επτά χρόνια που υπήρξε μόνιμος κάτοικος Καρδαμύλης δεν έλειψε από καμιά χαρά ή λύπη της όμορφης κωμόπολης παρά μόνο για λίγες ημέρες κάθε Αύγουστο, περίοδο κατά την οποία συνήθιζε να φεύγει με τη σύζυγό του για τον λονδρέζικο πύργο της. «Στη γιορτή του ανήμερα, των Αγίων Ταξιαρχών πηγαίναμε  στο σπίτι απροειδοποίητα όπως κάνουμε στα χωριά», θυμάται μια στενή του φίλη. «Μας κέρναγε γλυκό, κρασί και μεζέ και στο τέλος έβαζε κασέτες και χορεύαμε όλοι μαζί καλαματιανό. Η κυρία Ιωάννα ήταν μια πολύ ωραία γυναίκα, πραγματική αριστοκράτισσα. Πέθανε ξαφνικά,  το 2003 την ώρα που έκανε ντους. Τρέξαμε αμέσως όλες οι γυναίκες να της πάμε δυο λουλουδάκια. Ηταν ακόμη ζεστή και όμορφη σαν να κοιμόταν αν και ήταν 91 ετών. Αλλά κι αυτός ήταν πολύ ωραίος άνδρας. Ψηλός γύρω στο 1,90, καλοβαλμένος με γυμνασμένο σώμα. Κάποιες φορές, τον συναντούσα στο κολύμπι. Μου έλεγε ένα γεια και συνέχιζε να κολυμπάει για να μην “κόψει τον ρυθμό”. Περπατούσε πολλά χιλιόμετρα ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία, με μια μαγκούρα που την έπαιζε διαρκώς στα χέρια του. Καταλαβαίνεις; Δεν ήταν μόνο τα πόδια του σε κίνηση αλλά και τα χέρια του. Ερχόταν πάντα στην πλατεία σε όλες τις εθνικές γιορτές με το παπιγιόν του και παρακολουθούσε την παρέλαση. Μετά έπινε τον καφέ του με τους άλλους στα καφενεία. Μάλιστα τα τελευταία χρόνια παρατηρούσε ότι τα παιδιά δεν τραγουδούν στον Εθνικό Υμνο το «χαίρε ω χαίρε ελευθεριά» τόσο ζωηρά όπως το λέγαμε εμείς παλιά. Τον τελευταίο καιρό, λες και είχε καταλάβει τον αποχωρισμό. Ερχόταν τέσσερις η ώρα το μεσημέρι, καλοκαίρι μέσα στη ζέστη και μου φώναζε. Για να τον καθησυχάσω του έστυβα γρήγορα γρήγορα μια πορτοκαλάδα. “Είναι η πιο ωραία πορτοκαλάδα που έχω πιει ποτέ στη ζωή μου. Μα από τι πορτοκάλια είναι;”. Τα μέρλιν είναι κύριε Μιχάλη, του έλεγα, πάντα από αυτά στύβουμε. “Αααα ναι, τα μέρλιν. Αντε και τώρα το κόβω λάσπη” και έφευγε σαν καπνός».