Το σύνδρομο του Γκιούλιβερ

Πολιτική ή ασκητική; Ο Βαγγέλης Βενιζέλος μπαίνει στον τρίτο συνεχόμενο χρόνο διαρκούς πολιτικής δοκιμασίας. Ο ίδιος δείχνει στωικότητα και αφήνει να εννοηθεί ότι υπηρετεί τη χώρα και το κόμμα του, αλλά όχι τον εαυτό του. Πώς βλέπει τα πράγματα ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ μερικά εικοσιτετράωρα πριν από τις ψηφοφορίες στη Βουλή για τη λίστα Λαγκάρντ; Τελικά μήπως πάσχει από το σύνδρομο του Γκιούλιβερ;

Πάσχει ο Βαγγέλης Βενιζέλος από το σύνδρομο του Γκιούλιβερ; Είναι ένα κρύο πρωί Πέμπτης και ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεν έχει πολλή ώρα που έχει φτάσει στο γραφείο του. «Υπάρχει στοιχείο διακειμενικότητας στην ερώτησή σας…», σχολιάζει λίγο σαρκαστικά. Ομολογουμένως, είναι ο μόνος έλληνας πολιτικός αρχηγός που θα μπορούσε να απαντήσει χρησιμοποιώντας έναν όρο γνωστό μόνο σε όσους έχουν βαθιά γνώση λογοτεχνικής κριτικής.

«Διακειμενικότητα» είναι η «συνομιλία» ενός λογοτεχνικού κειμένου με ένα άλλο. Δηλαδή, με πιο απλά λόγια, οι εσωτερικές αναφορές ενός κειμένου σε ένα άλλο. Υπάρχει στον Καβάφη, στον Σεφέρη, στον Ελιοτ. Αλλά ο Βενιζέλος, πιο προχωρημένος, χρησιμοποιεί τον όρο μεταφορικά για να υποδηλώσει τη «συνομιλία» της πολιτικής με τη λογοτεχνία.

Το σύνδρομο του Γκιούλιβερ αναφέρεται στο γνωστό έργο του Τζόναθαν Σουίφτ. Ο ήρωας στα ταξίδια του βρίσκεται σε χώρα μικροσκοπικών ανθρώπων. Τα πράγματα δεν είναι κατ’ ανάγκην εύκολα. Ενα πρωί ξυπνάει δεμένος χειροπόδαρα – κάτι που έχουν κάνει δεκάδες μοχθηρά ανθρωπάκια. Το έμμεσο ερώτημα στον Βενιζέλο είναι αν, στην περίπτωση της λίστας Λαγκάρντ, δεν έχει βρεθεί κι αυτός δεμένος με χίλιες αόρατες κλωστές – κάτι που έγινε ερήμην του χάρη στις μεθοδεύσεις πολλών μικρών παικτών στην όλη υπόθεση. Πώς αισθάνεται έχοντας βρεθεί μπλεγμένος στο θέμα αυτό;

ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΑΙ Η «ΘΑΛΑΣΣΑ». Καθισμένοι στο τραπέζι εργασίας τους, οι πολιτικοί αρχηγοί είναι με έναν τρόπο όλοι ίδιοι. Μπροστά τους υπάρχουν ντοσιέ και χαρτιά. Το γραφείο τους είναι συνήθως αχανές, κάτι που μικραίνει τη φιγούρα τους, όπως μάλιστα φαίνεται μόνο το πάνω μέρος του σώματός τους. Και τριγύρω υπάρχει μεταφορικά η θάλασσα της δημόσιας ζωής, που στην περίπτωση του Βενιζέλου είναι αγριεμένη.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ – που ετοιμάζεται να πάει στη Βουλή – θυμάται μια ημέρα του καλοκαιριού του 2011 όταν ο Γιάννης Διώτης, επικεφαλής τότε του ΣΔΟΕ, μπήκε στο γραφείο του και του έδωσε το στικάκι της λίστας Λαγκάρντ. Ή, όπως αποδεικνύεται πλέον – αφού έγιναν αντιγραφές – ένα από τα στικάκια. Η κουβέντα ήταν σύντομη. Ο Βενιζέλος, αντιπρόεδρος και υπουργός Οικονομικών τότε, είχε στο μυαλό του το PSI. Είμαστε στις ημέρες που οδηγούν στο Συμβούλιο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης του Ιουλίου 2011. Τότε θα γίνει το πρώτο κούρεμα του ελληνικού χρέους. Είναι της τάξεως του 21%-22%. Θα αποδειχθεί αργότερα ότι δεν επαρκεί. Εχει σπάσει όμως ένα ταμπού ανοίγοντας τον δρόμο για τα κουρέματα του Οκτωβρίου της ίδια χρονιάς και τελικά του Φεβρουαρίου του 2012.

Η ζωντανή ιστορία γράφεται και ξαναγράφεται όσο δεν ξέρουμε το τέλος. Για τον Βενιζέλο, όπως και για όσους χειρίστηκαν τις τύχες της χώρας την τελευταία τριετία, αυτό που είδαν στα μάτια αρκετές φορές και το φοβήθηκαν είναι το φάντασμα της χρεοκοπίας της Ελλάδας. Αυτή ήταν η κυρίαρχη μάχη. Αλλά για τον Βενιζέλο δεν ήταν η μόνη μάχη. Από το 2011 και μετά – όταν ανέλαβε τα οικονομικά – έχει αρχίσει μια τριετία κατά την οποία ανέλαβε δυσανάλογο πολιτικό κόστος σε πολλά μέτωπα. Δεν ήταν μόνο οι αντιπαραθέσεις με την τρόικα τον Αύγουστο του 2011. Ή ότι βρέθηκε θεατής του πολιτικού ατυχήματος του δημοψηφίσματος το οποίο εμπνεύστηκε ο Γιώργος Παπανδρέου. Ο Βενιζέλος δεν κατάλαβε ποτέ γιατί ο τότε πρωθυπουργός υπονόμευσε, διά του δημοψηφίσματος, το κεκτημένο της Συνόδου Κορυφής του Οκτωβρίου. Και βρέθηκε στο G20 των Καννών να ακούει αυτά που λέγονταν για τον Παπανδρέου, ο οποίος ήταν παρών, αλλά και για τον Σαμαρά. Αντίστοιχα, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ θεωρεί τον εαυτό του παράγοντα σταθερότητας της διακυβέρνησης Παπαδήμου.

Αλλά αυτά είναι για τον ιστορικό του μέλλοντος. Ο Βενιζέλος έχει ακούσει κι άλλα – που έχουν να κάνουν με το ΠΑΣΟΚ. Εχει, ας πούμε, ακούσει άναυδος τους πρώτους μήνες του 2012 την Αννα Διαμαντοπούλου να του ζητάει να μην κατέβει το ΠΑΣΟΚ στις εκλογές! Και έχει ζήσει τις δύσκολες διπλές εκλογές Μαΐου και Ιουνίου, όπως έχει βιώσει και τη δυσκολία συνεννόησης με πολιτικούς που δεν δέχονταν αυτά που τους πρότεινε – η περίπτωση Ανδρέα Λοβέρδου – ή δεν μπορούσαν να συνεργαστούν μαζί του – η περίπτωση Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. Σημείο τριβής, η μη συμμετοχή στελεχών του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση που συγκροτήθηκε με τη ΝΔ και τη ΔΗΜΑΡ τον περασμένο Ιούνιο.

ΜΙΑ ΛΙΣΤΑ ΣΑΝ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ. Η αδυναμία του Γκιούλιβερ στη χώρα με τα ανθρωπάκια είναι ότι αισθάνεται μεγάλος και τελικά άτρωτος. Εξού και βρίσκεται δεμένος στο έδαφος. Ο Βενιζέλος δεν έβλεπε τη λίστα Λαγκάρντ ως κάτι διαφορετικό από τις λίστες εκείνων που έχουν στείλει μεγάλα εμβάσματα στο εξωτερικό ή που έχουν λογαριασμούς στο Λιχτενστάιν και στο Λουξεμβούργο ή που έχουν κατοικίες σε μεγάλες πρωτεύουσες του εξωτερικού. Λίστες που καταρτίστηκαν επί των ημερών του στο Οικονομικών. Στις λίστες αυτές υπάρχουν σε μεγάλο βαθμό οι ίδιοι καταθέτες. Τα χρήματα είναι πολλά και οι αξίες μεγάλες. Αλλά τα πρόσωπα είναι πλούσια και επώνυμα και το πιθανότερο είναι ότι θα δικαιολογήσουν χωρίς δυσκολία τα ποσά. Το ζήτημα είναι διεθνές. Σε ένα από τα πρόσφατα ταξίδια του στο εξωτερικό, ο Βενιζέλος τα είπε με τον Ζίγκμαρ Γκάμπριελ των γερμανών Σοσιαλδημοκρατών. «Εμείς να δεις τι προβλήματα έχουμε με τη φοροδιαφυγή στη χώρα μας», του είπε αυτός. Πράγματι η Γερμανία έχει δώσει μάχη να φέρει πίσω χρήματα από την Ελβετία ή να εντοπίσει καταθέσεις στο Λουξεμβούργο και στο Λιχτενστάιν. Ωστόσο, το βασικό ζητούμενο ήταν να γίνει κεντρική συμφωνία με τους Ελβετούς για συνολική φορολόγηση των καταθέσεων που έχουν εκεί γερμανοί πολίτες.

Ο Βενιζέλος αισθανόταν λοιπόν ότι είχε πράξει τα μέγιστα στο ζήτημα της φοροδιαφυγής. Ενώ δεν είχε διαπράξει κανένα ατόπημα στο θέμα της λίστας Λαγκάρντ. Παρακολούθησε πρώτα με έκπληξη και μετά με οργή ένα σενάριο που ήθελε τον ίδιο να προστατεύει πρόσωπα του οικογενειακού του κύκλου. Σενάριο που, κατά την αντίληψή του, δεν είχε καν συνάρτηση με την οικονομική κατάσταση των προσώπων στα οποία αναφερόταν. Η Ιπποκράτους απέκτησε, πάντως, σχετικά γρήγορα μια εικόνα για τον ρόλο του Γιάννη Διώτη και την πικρία του που έφυγε από το ΣΔΟΕ. Για το πώς έφθασε η λίστα στον ΣΥΡΙΖΑ. Για το ποιος στενός συνεργάτης του Αλέξη Τσίπρα – που είναι πάντα μαζί του στις φωτογραφίες – τη διακίνησε πρώτα σε εκδότη εβδομαδιαίου εντύπου που δεν δέχτηκε να τη δημοσιεύσει. Και για το πώς έφθασε τελικά στο περιοδικό «Hot doc».

Η αντίληψη του Βενιζέλου συνοψίζεται σε ένα «πολιτικο-εκδοτικό σχέδιο συνωμοσίας αριστερής εμπνεύσεως» – κάτι που θυμίζει την «τεράστια δεξιά συνωμοσία» που είχε καταγγείλει τη δεκαετία του ’90 ο Μπιλ Κλίντον.

Την Πέμπτη το πρωί, ημέρα της μεγάλης κοινοβουλευτικής του αντεπίθεσης, ο Βενιζέλος ήταν ήρεμος και σαρκαστικός. Ηταν επίσης βέβαιος ότι θα έρχονταν νέα στοιχεία στο φως για τους χειρισμούς του Διώτη με τη λίστα – κάτι που θα άλλαζε τα δεδομένα. Πράγματι έτσι έγινε. Και αυτό επέφερε μια ανεπαίσθητη αλλά ουσιαστική μεταβολή στις εσωκομματικές ισορροπίες μεταξύ εμπλεκομένων.

Η ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗ. Η πιο σημαντική είναι η μεταστροφή στάσης κάποιων παπανδρεϊκών βουλευτών του ΠΑΣΟΚ που άρχισαν ξαφνικά στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις να αναγνωρίζουν το «εν αμφιβολία υπέρ του κατηγορουμένου» στον Γιώργο Παπακωνσταντίνου. Η μεταστροφή θεωρείται ότι απηχεί μια αλλαγή κλίματος στο γραφείο Παπανδρέου. Με όρους Τρωικού Πολέμου, ο Διώτης πάει να γίνει η νέα Ιφιγένεια της λίστας Λαγκάρντ. Λεπτομέρεια: μεσοβδόμαδα ο Βαγγέλης Βενιζέλος και ο Γιώργος Παπανδρέου τα είπαν τετ α τετ για αρκετή ώρα στο γραφείο του πρώτου στην Ιπποκράτους. Κανείς δεν ξέρει τι ακριβώς είπαν. Αλλά μεταξύ του πρώην και του νυν έχει επισημανθεί ένας αόρατος άξονας πολιτικής και εσωκομματικής σταθερότητας.

Τι πιστεύει ανεπισήμως η Ιπποκράτους για το τι έγινε με τη λίστα μέχρι αυτή να φθάσει στον Διώτη; Οτι ο Παπακωνσταντίνου αφαίρεσε όντως τις εξαδέλφες. Οτι αυτό έγινε κατά μεγάλη πιθανότητα εν αγνοία τους – άλλωστε η πλευρά αυτή της οικογένειας Παπακωνσταντίνου δεν έχει ιδιαίτερα θερμή σχέση με το ΠΑΣΟΚ, για να το πούμε κομψά. Οτι ο Παπακωνσταντίνου πήρε την πρωτοβουλία όχι από υστεροβουλία ή για λόγους που έχουν να κάνουν με τα οικονομικά, αλλά για να προστατεύσει τον εαυτό του από πολιτικές εντυπώσεις ή από παιχνίδια εις βάρος του. Αλλωστε, πολιορκημένος ήταν πολιτικά και στοχοποιημένος από συμφέροντα και ΜΜΕ. Οτι ο Παπανδρέου είχε ανεπίσημα γνώση του καταλόγου των καταθετών αλλά όχι επίγνωση της αλλοίωσης.

Ο ΠΥΡΗΝΑΣ. Στο ΠΑΣΟΚ δεν περιμένουν ότι το θέμα θα πάει πολύ μακριά – ιδίως αφού έχει επικεντρωθεί στον Διώτη και στα της οικογένειας Παπακωνσταντίνου. Την ίδια ώρα φαίνεται ότι οι εβδομάδες στοχοποίησης του Βενιζέλου για τη λίστα τον έφεραν πολύ πιο κοντά στα στελέχη και τους βουλευτές του. Η ομάδα της Ιπποκράτους – Γεννηματά, Μανιάτης, Πρωτόπαπας, Κουκουλόπουλος, Σαχινίδης, Κουτρουμάνης και κάποιοι άλλοι – «έδεσε». Οι βουλευτές, παρά κάποιες γκρίνιες, στήριξαν τον αρχηγό τους. Ο ίδιος ο Βενιζέλος φαίνεται να κατάλαβε ότι, παρά την ικανότητά του, δεν τα μπορεί όλα μόνος του. Ο Χρήστος Αηδόνης μπορεί να έφυγε. Αλλά Σκανδαλίδης και Σία επέστρεψαν.

Ηταν η λίστα Λαγκάρντ το ναδίρ για το ΠΑΣΟΚ; Δηλαδή ο πάτος; Θα φανεί το 2013. Ο Βενιζέλος έχει το στοίχημα του Συνεδρίου. Τον συνεχή «εισοδισμό» της ΔΗΜΑΡ. Την κατεστραμμένη ή τραυματισμένη σχέση με τον Λοβέρδο, την Αννα, τον Ραγκούση, τον Μόσιαλο και όλους αυτούς που προβληματίζονται για την ανάγκη ενός νέου φορέα. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Βενιζέλος καταλήγει να ανατοποθετήσει το ΠΑΣΟΚ ακριβώς στον πολιτικό χώρο όπου αυτοί έβλεπαν ως δικό τους οικόπεδο. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεν περιμένει εκλογές φέτος ή του χρόνου. Δείχνει να αντιλαμβάνεται το κόμμα του ως μια προοδευτική σοσιαλδημοκρατική δύναμη που θα στηρίξει την κυβέρνηση στη βάση ενός σχεδίου ανάπτυξης. Ενδιαφέρεται για την κοινωνία αλλά όχι για συντεχνίες. Το ΠΑΣΟΚ θα μπει επίσης στον ανασχηματισμό με στελέχη του – αν και ο ίδιος ο Βενιζέλος δεν ενδιαφέρεται να εισέλθει στην κυβέρνηση. Η αλήθεια είναι ότι, όπως για τη χώρα, έτσι και για το ΠΑΣΟΚ, το 2013 είναι χρονιά κρίσιμη με την έννοια ότι το κίνημα θα πάρει ξανά μπρος ή θα αποδιαρθρωθεί εντελώς.